GIÁO VIÊN: TRẦN PHƯƠNG LIÊN

KHỞI ĐỘNG
_TRÒ CHƠI ĐUỔI HÌNH BẮT CHỮ_

Câu 1

Câu 2

Câu 4

Câu 3

Câu 5

Câu 1

ĐÁP ÁN: ĂN QUẢ NHỚ KẺ
TRỒNG CÂY

Câu 2

ĐÁP ÁN: Chị ngã em nâng

Câu 3

ĐÁP ÁN: Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa

Câu 4

ĐÁP ÁN: Ăn cháo đá bát

Câu 5

ĐÁP ÁN: Nuôi ong tay

BÀI 6: BÀI HỌC CUỘC SỐNG

TIẾT 77+78: Văn Bản: MỘT SỐ
CÂU TỤC NGỮ VIỆT NAM

GIỚI THIỆU VĂN BẢN
- Tục ngữ là thể loại văn học dân gian nhằm đúc kết kinh
nghiệm, tri thức của nhân dân dưới hình thức những câu nói
ngắn gọn, súc tích, có nhịp điệu, dễ nhớ, dễ truyền đạt,
thường gieo vần lưng. 
- Nội dung tục ngữ thường phản ánh những kinh nghiệm về
lao động sản xuất, ghi nhận các hiện tượng lịch sử xã hội loài
người , hoặc thể hiện triết lý dân gian của dân tộc. 
- Tục ngữ được hình thành từ cuộc sống thực tiễn, trong đời
sống sản xuất và đấu tranh của nhân dân, do nhân dân sáng
tác; ý đẹp hoặc từ sự vay mượn nước ngoài. 
- Tác giả: Tục ngữ là sáng tác của nhân dân, hay còn gọi là tác
giả dân gian. 

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
III. TỔNG KẾT

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Đọc- chú thích

-- Các em hãy đọc 15 câu của văn bản
- Các em cho cô biết các từ chú thích?
Cần: siêng năng, chăm chỉ

Tày: bằng

Nề : ngại

2. Tìm hiểu chung
a) Xuất xứ:  Nguyễn Xuân Kính (chủ biên) - Nguyễn Thúy Loan - Phan Lan Hương - Nguyễn Luân, Kho tàng tục
ngữ
b) Thể loại: tục ngữ

c) Bố cục: Gồm 3 phần: 
+ Phần 1: 5 câu tục ngữ đầu : Tục ngữ về kinh nghiệm thời tiết + Phần 2: 6
8 : Tục ngữ về kinh nghiệm sản xuất
+ Phần 3: Còn lại: Tục ngữ kinh nghiệm về đời sống, sản xuất

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN

Câu 1:
- Nghệ thuật:
+ Hai vế câu đối nhau
ad
+ Kết cấu: nhân – quả
- Bài học kinh nghiệm: 
+ Miền Bắc nước ta có bão vào khoảng thời gian có gió heo may (gió se se lạnh), thường từ
tháng 6 đến tháng 8, và bão mạnh dần lên, tháng bảy ta (tháng 7 âm lịch) trùng với tháng 8
(hay trong khoảng thời gian này) tháng 7 (âm lịch). 
+ Hiện tượng này nghĩa là có độ ẩm cao kết hợp với hiện tượng chuồn chuồn bay hàng đàn
ra khỏi tổ thì theo kinh nghiệm dân gian chắc tới 90% là có bão.
2. Câu 2
- Nghệ thuật:
+ Hai vế câu đối nhau
- Bài học kinh nghiệm: Kinh nghiệm dự đoán thời tiết của ông cha ta, nếu thấy từng đàn kiến
cánh rời tổ bay ra, rất có thể những cơn mưa, bão lớn sắp tới.

3.
3 3
3.Câu
Câu
- Nghệ thuật:
-+ Nghệ
thuật:
Hai vế câu đối nhau
++ Điệp
Hai vế
câu
đốikéo”
nhau
ngữ:
“Mây
++ Kết
Điệp
ngữ:
cấu:
nhân“Mây
– quảkéo”
kinh
nghiệm: 
+- Bài
Kếthọc
cấu:
nhân
– quả
+- Bài
Vào học
mùa kinh
Đôngnghiệm: 
có gió đồng bằng khi gió này thổi vào Bắc Trung Bộ hay đồng bằng sông Hồng, từ  biển vào
đồng bằng sông Hồng hay vào Bắc Trung Bộ thì mang theo nhiều hơi nước hình thành những đám mây lớn
+ Vào mùa Đông có gió đồng bằng khi gió này thổi vào Bắc Trung Bộ hay đồng bằng sông Hồng,
cho mưa (mây kéo lên ngàn - tức là lên núi - vì BTB liền với Trường Sơn).
từ
 biển
Hồng
hay
BắcĐông
Trung
Bộ thìtheo
mang
theo
hình
+ Còn
vàovào
mùađồng
hè, gióbằng
TN khisông
từ Lào
xuống
sẽ vào
 ra biển
và mang
không
khínhiều
khô (đãhơi
trútnước
hết mưa
thành
lớn cho
kéo ra
lênbểngàn
tứcsẽlànắng
lên khô. 
núi - vì BTB liền với Trường
bên Tâynhững
Trường đám
Sơn) vìmây
thế thấy
mây mưa
kéo từ(mây
núi xuống
(biển)- thì
Sơn).
ad
Câu 4vào mùa hè, gió TN khi từ Lào xuống sẽ  ra biển Đông và mang theo không khí khô (đã trút
+4. Còn
-hết
Nghệ
thuật:
thậm xưng,
phép mây
đối kéo từ núi xuống ra bể (biển) thì sẽ nắng khô. 
mưa
bêncách
Tâynói
Trường
Sơn)sửvìdụng
thế thấy
⇒ Phản ánh hiện tượng trong tự nhiên: tháng năm ngày dài, đêm ngắn còn tháng mười ngày ngắn, đêm dài
4.
4 nghiệm: Đêm tháng năm và ngày tháng mười rất ngắn, vì vậy, phải chủ động sắp xếp công việc
- BàiCâu
học kinh
-cho
Nghệ
cách nói thậm xưng, sử dụng phép đối
hợp thuật:
lí
5.
5 ánh hiện tượng trong tự nhiên: tháng năm ngày dài, đêm ngắn còn tháng mười ngày
⇒ Câu
Phản
-ngắn,
Nghệ thuật:
Phép đối, vần lưng
đêm dài
- Bài học kinh nghiệm: Ngày nắng thì cảm thấy buổi trưa đến sớm hơn vì thời tiết nóng bức, ngột ngạt. Ngày
- Bài học kinh nghiệm: Đêm tháng năm và ngày tháng mười rất ngắn, vì vậy, phải chủ động sắp
mưa trời âm u nên tối sớm. Đây là cách dùng câu nắng chóng trưa, mưa chóng tối.

xếp công việc cho hợp lí

5. Câu 5

- Nghệ thuật: Phép đối, vần lưng
- Bài học kinh nghiệm: Ngày nắng thì cảm thấy buổi trưa đến sớm hơn vì thời tiết nóng bức, ngột ngạt.
Ngày mưa trời âm u nên tối sớm. Đây là cách dùng câu nắng chóng trưa, mưa chóng tối.

6. Câu 6

- Nghệ thuật:
+ Gieo vần lưng
+ Liệt kê
- Nội dung:
+ Trong sản xuất nông nghiệp, bốn yếu tố nước, phân, sự chăm chỉ, chịu khó và giống đều rất quan
trọng, giữa chúng có mối quan hệ mật thiệt với nhau. Trong đó, nước là yếu tố quan trọng nhất, tiếp đó
là phân, sự chăm chỉ và cuối cùng là giống
+ Khuyên con người ta trong lao động sản xuất cần đảm bảo bốn yếu tố nếu trên để mùa màng bội thu

7. Câu 7

- Nghệ thuật: Phép đối 
- Bài học kinh nghiệm: Kinh nghiệm lao động và sản xuất: Kinh nghiệm về thời tiết liên quan đến cây
trồng đặc thù. Khi thời tiết nắng nóng thì sẽ thích hợp để trồng dưa, còn khi thời tiết mưa nhiều đất ẩm
thì sẽ thích hợp để trồng lúa nước.

8. Câu 8

- Nghệ thuật: Phép đối 
- Bài học kinh nghiệm: Kinh nghiệm lao động và sản xuất: Chăn tằm thu hoạch có lời hơn làm ruộng rất
nhiều.

9. Câu 9

- Nghệ thuật: Phép đối, gieo vần lưng
- Nội dung: 
+ Coi trọng mạng sống con người, còn con người là còn tất cả (mạng sống con người quý báu như đống
vàng). 
+ Con người chính là tài sản lớn nhất mà không có bất cứ của cải, tiền bạc nào có thể đổi được. Có con
người thì vật chất, hay hiện tượng thiên nhiên mới thật sự có giá trị.

10. Câu 10

- Nghệ thuật: tiểu đối ngắn gọn, ẩn dụ
+ Đói, rách: sự khó khăn, vất vả thiếu thốn trong cuộc sống
+ Sạch, thơm: những điều con người cần phải đạt được, phải giữ gìn, vượt lên trên hoàn cảnh khó khăn,
thiếu thốn
- Câu tục ngữ khuyên con người dù khó khăn, vất vả, thiếu thốn vẫn phải sống cho thanh sạch, cao đẹp,
vẫn luôn phải giữ gìn phẩm chất cao đẹp của mình.
⇒ Giáo dục con người có lòng tự trọng

11. Câu 11

- Câu tục ngữ khẳng định vai trò, công lao to lớn của người thầy đối với mỗi người: không được sự dạy
dỗ của thầy thì không thể thành công trong bất cứ việc gì, trong sự học của mỗi người không thể thiếu sự
quan tâm, chỉ abro của thầy
- Khuyên nhủ mỗi người cần phải biết kính trọng, biết ơn thầy và tìm đến thầy để học hỏi thêm nhiều
điều hay, lẽ phải

12. Câu 12

- Nghệ thuật: so sánh. Câu tục ngữ với hai vế câu so sánh. Hai vế câu bổ sung ý nghĩa cho nhau – vừa
nhấn mạnh việc học thầy, vừa nhấn mạnh việc học bạn
- Nội dung: Câu tục ngữ đề cao việc học hỏi bạn bè của mỗi người

13. Câu 13

- Đây là câu tục ngữ có ý nhắc nhở và khuyên nhủ của người xưa về cách sống và làm việc ở đời. 
+ “Lành nghề” là từ ngữ ý chỉ sự thành thạo, giỏi giang đối với một công việc, một ngành nghề hay rộng
hơn là một lĩnh vực nào đó. 
+ “Nề” là không né tránh, không ngại, cố gắng và chịu khó. 
+ “Học hỏi” là việc tiếp thu, học tập và rèn luyện để trau dồi vốn tri thức, nâng cao năng lực của bản
thân.

14. Câu 14

- Nghệ thuật: ẩn dụ
- Nội dung: Câu tục ngữ khuyên con người khi được hưởng thành quả thì cần phải biết ơn,
nhớ tới công lao của người đã giúp đỡ mình

15. Câu 15

- Nghệ thuật: đối lập, ẩn dụ
+ Một cây: sự đơn độc, một mình
+ Ba cây: chỉ sự đoàn kết, liên kết với nhau
- Câu tục ngữu khuyên con người cần phải sống đoàn kết với nhau bởi lẽ đoàn kết thì sẽ
thành công còn nếu chia rẽ, sống đơn lử thì sẽ khó có thể làm nên việc gì

III. TỔNG
KẾT

1. NGHỆ THUẬT

NGHỆ
THUẬT
- Lối 1.
nói ngắn
gọn, có vần,
có
nhịp
- Giàu hình ảnh, lập luận chặt
chẽ
- Các về thường đối xứng
nhau cả về hình thức lẫn nội
dung
- Giàu hình ảnh so sánh, ẩn
dụ
- Sử dụng từ và câu có nhiều
ý nghĩa
- Nội dung hàm súc, cô đọng

2. NỘI DUNG
-Một số câu tục ngữ Việt Nam đã
phản ánh, truyền đạt những kinh
nghiệm quý báu của nhân dân trong
việc quan sát các hiện tượng thiên
nhiên và trong lao động sản xuất cũng
như tôn vinh giá trị con người, đưa ra
nhận xét, lời khuyên về những phẩm
chất và lối sống mà con người cần
phải có. Những kinh nghiệm ấy là “túi
khôn” của nhân dân nhưng chỉ có tính
chất tương đối chính xã vì không ít
kinh nghiệm được tổng kết chủ yếu
dựa vào quan sát.

LUYỆN TẬP

Câu 1: Tục ngữ là gì? 
A. là tập hợp các từ ngữ có tính tượng hình tượng trưng, thường dùng
để chỉ các khái niệm, cái nhìn tổng quát, được nói thành câu cố định mà
khi tách nghĩa các từ ngữ trong câu không giải thích được hàm ý của câu.
B. là một loại hình văn học dân gian. Ca dao Việt Nam rất hay và ý nghĩa,
có nhiều nội dung truyền lại kinh nghiệm của cha ông ta từ xa xưa để lại,
được truyền miệng từ đời này qua đời khác. 
C. là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh,
thể hiện những kinh nhiệm dân gian về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản
xuất, xã hội), được nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn
tiếng nói hàng ngày. Đây là một thể loại văn học dân gian.
D. thành ngữ và tục  là một.

=> ĐÁP ÁN

Câu 2: Trong 15 câu tục ngữ trong bài những câu
nào có gieo vần? 
A. trừ câu (14), các câu còn lại đều có gieo vần.
B. tất cả các câu đều gieo vần.
C. trừ câu (1), các câu còn lại đều có gieo vần.
D. trừ câu (4), các câu còn lại đều có gieo vần.

=> ĐÁP ÁN A

Câu 3: Việc gieo vần có tác dụng giúp cho câu tục ngữ?
A. giúp cho câu tục ngữ có bố cục đẹp. 
B. giúp cho câu tục ngữ trở nên hay hơn
C. giúp cho câu tục ngữ trở nên dễ nhớ, dễ thuộc.
D. giúp cho câu tục ngữ trở nên khó hiểu hơn.

=> ĐÁP ÁN C

Câu 4: Câu tục ngữ nào trong bài học này có hình thức của
một thể thơ quen thuộc, được dùng rất nhiều trong ca dao
của người Việt?
A. Câu tục ngữ số (3)
B. Câu tục ngữ số (15)
C. Câu tục ngữ số (4)
D. Câu tục ngữ số (11)

=> ĐÁP ÁN B

Câu 5: Câu tục ngữ có hình thức tương tự câu tục
ngữ (15) trong bài?
A. Một mặt người bằng mười mặt của
B. Đói cho sạch, rách cho thơm
C. Làm trai lấy được vợ hiền/ Như cầm đồng tiền
mua được miếng ngon
D. Đói ăn vụng, túng làm càn

=> ĐÁP ÁN C

Câu 6:  Có thể phân chia các câu tục ngữ trong bài "Một
số câu tục ngữ Việt Nam" vào những chủ đề nào?
A. Nhận thức về tự nhiên
B. Kinh nghiệm về đạo đức và ứng xử đời sống
C. 2 ý trên đều đúng
D. 2 ý trên đều sai

=> ĐÁP ÁN C

Câu 20: Câu tục ngữ đối nghĩa với câu "Đói cho sạch,
rách cho thơm".
A. Chết vinh còn hơn sống nhục
B. Đói ăn vụng, túng làm càn
C. Chết trong còn hơn sống ngoài
D. Chết đứng còn hơn sống quỳ

=> ĐÁP ÁN B

VẬN DỤNG

GHI LẠI MỘT CUỘC ĐỐI THOẠI ( GIẢ ĐỊNH) GIỮA HAI
NGƯỜI ( KHOẢNG 5-7 CÂU) , TRONG ĐÓ, MỘT NGƯỜI
CÓ DÙNG CÂU TỤC NGỮ: MUỐN LÀNH NGHỀ, CHỚ NỀ
HỌC HỎI.

Bài tham khảo 1:
Đầu xuân, em được bố mẹ dẫn đi chơi ở làng gốm Bát Tràng. Em đã được
đi xem những sản phẩm làm từ gốm và được trải nghiệm việc làm gốm, từ
công đoạn nặn đất sét, sử dụng bàn xoay để tạo hình đồ vật cho đến khi
mang đi nung đốt để khô và tráng bóng. Em đã nặn một lọ hoa cho mẹ có
thể cắm hoa hằng ngày.Bố hỏi em: 
      - Con định nặn đồ vật gì?
      - Con định nặn một lọ hoa, bố ạ. Con muốn làm lọ hoa để tặng mẹ.    
  - Nghe có vẻ thú vị đấy nhỉ?!      
- Vâng, nhưng con sợ là con sẽ làm không được đẹp.     
- Không sao, muốn lành nghề, chớ nề học hỏi. Con chỉ cần cố gắng học hỏi,
luyện tập từ từ là sẽ có được một lọ hoa đẹp thôi.Nghe bố nói vậy, em cảm
thấy tự tin hơn nhiều. Cuối cùng, em đã làm được một lọ hoa màu trắng
để tặng mẹ.  

Bài tham khảo 2:

Vào dịp nghỉ hè vừa qua, em được bố hướng dẫn cách chụp ảnh bằng máy ảnh. Đó quả thực là một trải nghiệm thú vị. Em đã hiểu được các khái niệm về khẩu độ, tốc độ màn trập… cũng như đã biết xóa phông ảnh hay chọn bố cục cho bức ảnh của mình. Để được như thế, cả bố và em đã mất khoảng 2 tháng. Những
ngày đầu tiên, bức ảnh em chụp thường mắc phải một số lỗi. Bố luôn động viên em:
- Muốn lành nghề, chớ nề học hỏi. Học từ những va vấp của mình, rồi con sẽ có được những bức ảnh đẹp.
- Vâng, con sẽ tiếp tục chụp ảnh.
- Tốt lắm, giờ bố con mình ra bãi biển chụp cảnh hoàng hôn nhé!
- Nhất trí ạ!

2. Giá trị nội dung, nghệ thuật
a. Giá trị nội dung
Một số câu tục ngữ Việt Nam đã phản ánh, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu của nhân dân trong việc quan sát các hiện tượng thiên nhiên và trong lao động sản xuất cũng như tôn vinh giá trị con người, đưa ra nhận xét, lời khuyên về
những phẩm chất và lối sống mà con người cần phải có. Những kinh nghiệm ấy là “túi khôn” của nhân dân nhưng chỉ có tính chất tương đối chính xã vì không ít kinh nghiệm được tổng kết chủ yếu dựa vào quan sát.
b. Giá trị nghệ thuật
- Lối nói ngắn gọn, có vần, có nhịp
- Giàu hình ảnh, lập luận chặt chẽ
- Các về thường đối xứng nhau cả về hình thức lẫn nội dung
- Giàu hình ảnh so sánh, ẩn dụ
- Sử dụng từ và câu có nhiều ý nghĩa
- Nội dung hàm súc, cô đọng