KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
_SINH HỌC_

I. Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
ở sinh vật
II. Cảm ứng
III. Sinh trưởng và phát triển của sinh vật
IV. Sinh sản ở sinh vật

CHƯƠNG VII. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
01
Khái quát về trao đổi
chất và chuyển hóa
năng lượng ở sinh vật

04

Trao đổi khí ở
sinh vật

02

03

Quang hợp ở
thực vật

Hô hấp tế bào

05

06

Vai trò của nước
và dinh dưỡng đối
với sinh vật

Trao đổi nước và
chất dinh dưỡng ở
sinh vật

CHƯƠNG VII. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Bài 21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

Bài 21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

I. Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng:
II - Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
MỤC TIÊU

Phát biểu được khái niệm trao đổi chất và
chuyển hoá năng lượng
Nêu vai trò của trao đổi chất và chuyển
hoá năng lượng trong cơ thể

I. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG:
1. Trao đổi chất

Cơ thể người lấy vào và thải ra những gì trong quá
trình trao đổi chất?

Những thay đổi này được
giải thích như thế nào?
Cảm giác nóng lên

Ra mồ hôi nhiều
Nhịp thở và nhịp
tim tăng lên

Khát nước

I. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG:
1. Trao đổi chất

Thỏ lấy thức ăn (cà rốt) từ môi trường để bổ sung
các
chất
dinh
dưỡng
cho
cơ
thể,
tạo
năng
lượng
Em hãy quan sát và mô tả hoạt động sống hằng ngày của thỏ?
cung cấp cho hoạt động chạy, nhảy, đồng thời thải
ra môi trường các chất thải…

I. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG:
1. Trao đổi chất

Trao đổi chất.

Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ
Vậy trao
đổi
chất
làcác
gì?
môi-trường,
biến đổi
chúng
thành
chất cần thiết
và tạo ra năng lượng cung cấp cho hoạt động sống,
đồng thời trả lại cho môi trường các chất thải.

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

- Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
. Chuyển hóa năng lượng

glucozo

Ánh nắng

Quang năng

Chuyển hóa

Hóa năng

HỎI chuyển
2
Trong quá trình quang hợp,CÂU
cây xanh
hóa năng lượng
ánh sáng mặt trời thành dạng năng lượng nào sau đây?

A.Cơ năng.

B. Hóa năng.

C. Quang năng.

D. Nhiệt năng

QUANG NĂNG

HÓA NĂNG

HÓA NĂNG

NHIỆT NĂNG

I.
TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG:
2. Chuyển hóa năng lượng

39 - 40,5ºC

Hóa năng

Nhiệt năng

- Chuyển hóa năng lượng là gì?
- Chuyển hóa năng lượng là quá trình biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác.
- Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng luôn gắn liền với nhau.

I.
TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG:
2. Chuyển hóa năng lượng

39 - 40,5ºC

Hóa năng

Nhiệt năng

- Chuyển hóa năng lượng là gì?
- Chuyển hóa năng lượng là quá trình biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác.
- Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng luôn gắn liền với nhau.

Bài 21: KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

I. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG:
2. Chuyển hóa năng lượng

Kể tên các dạng
năng lượng mà
em biết?

QUANG
NĂNG

CƠ
NĂNG

ĐIỆN
NĂNG

NĂNG
LƯỢNG
NHIỆT
NĂNG

HÓA
NĂNG

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

I. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG:
1. Trao đổi chất

Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường, biến
đổi chúng thành các chất cần thiết và tạo ra năng lượng cung cấp
cho hoạt động sống, đồng thời trả lại cho môi trường các chất thải.
2. Chuyển hóa năng lượng

Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi của năng
lượng từ dạng này sang dạng khác.
 Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng luôn
gắn liền với nhau.

II. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

Nếu chúng ta nhịn ăn, nhịn uống hoặc cây xanh
không được tưới nước…thì điều gì sẽ xảy ra?

-Chuyển hóa năng lượng giúp đảm bảo cho sinh vật tồn tại

Phân tích sơ đồ kết hợp thông tin trong SGK đưa ra vai trò của
trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng với sinh vật?

Giúp cơ thể sinh trưởng, phát triển, sinh
sản, cảm ứng và vận động.

Bài

21

Hãy sắp
xếp
theo trình
tự đúngVÀ
bàiCHUYỂN
tập dưới đây
KHÁI QUÁT
VỀ
TRAO
ĐỔI CHẤT
HÓA NĂNG LƯỢNG

HÌNH 1

A. Cung cấp năng
lượng cho các hoạt
động sống của cơ thể

B. Giúp cơ thể sinh
trưởng và phát triển
HÌNH 2

C. Đảm bảo cho sinh
vật tồn tại
HÌNH 3

Nêu một số ví dụ về sự chuyển hóa
năng lượng ở thực vật và động vật?
+ Khi nấu cơm bằng nồi điện, năng
lượng điện chuyển thành nhiệt
năng làm chín cơm.
+ Năng lượng điện chuyển thành
quang năng phát ra từ bóng đèn.

Quan sát hình và trả lời các câu hỏi sau:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Câu 1. Xe máy đang chạy và người đang nâng tạ có sử dụng năng lượng không?
- Mọi hoạt động đều cần năng lượng.
Câu 2. Xe máy cần năng lượng từ đâu?
- Từ xăng.
Câu 3. Con người vận động thì lấy năng lượng từ đâu?
- Từ thức ăn.
Câu 4. Năng lượng cung cấp cho sinh vật lấy từ đâu và nhờ quá trình nào?
- Được lấy từ quá trình trao đổi chất và năng lượng.
+ Ở thực vật: quá trình quang hợp
+ Ở động vật: quá trình tiêu hóa thức ăn (trao đổi nước, khí, dự trữ năng
lượng,…)

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

Câu 3. Những lí do nào khiến cơ thể thường nóng lên,
ra mồ hôi nhiều khi làm việc nặng hay vận động mạnh
trong thời gian dài?
A. Cơ thể tăng cường phát triển cơ bắp.
B. Cơ thể toát mồ hôi khi vận động nhiều làm
giảm bớt nhiệt độ cơ thể.
C. Cơ thể không kịp thích nghi.
D.
D. Khi vận động, các khối cơ bắp tăng cường
chuyển hóa tạo năng lượng co cơ kèm theo sinh ra
nhiệt khiến cơ thể nóng lên.

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

Câu 2. Cho các yếu tố: thức ăn, oxygen, carbon dioxide, nhiệt năng, chất thải,
chất hữu cơ, năng lượng ATP. Xác định những yếu tố mà cơ thể người lấy
vào, thải ra và tích lũy trong cơ thể.
Các yếu tố
Lấy vào
Thải ra
Tích lũy
1. Thức ăn
2. Oxygen
3. Nhiệt năng
4. Chất thải
5. Chất hữu cơ
6. Năng lượng ATP
7. Carbon dioxide

LUYỆN TẬP
1. Trả lời hiện tượng nêu ra ở đầu bài
2. Chọn từ, cụm từ phù hợp hoàn thành đoạn thông tin sau :
Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường , …(1).. chúng thành các
chất …(2)… cho cơ thể và tạo …(3)… cung cấp cho các hoạt động sống , đồng thời
trả lại môi trường các …(4).
Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi …(5) …từ dạng này sang dạng khác

VẬN DỤNG

Dựa vào kiến thức bài học vẽ sơ đồ tư duy nội dung đã học được

Vận động thường xuyên
Ăn uống hợp lí, khoa học
Ngủ đủ giấc, đúng giờ
Em hãy nêu các biện pháp giúp cho quá trình trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng diễn ra được hiệu quả.

Câu 3 (NB): Nguyên liệu đầu vào của hệ tiêu hoá bao gồm những gì ?
A. Thức ăn, nước, muối khoáng B. Ôxi, thức ăn, muối khoáng
C. Vitamin, muối khoáng, nước D. Nước, thức ăn, ôxi, muối khoáng
Câu 4 (NB): Trong quá trình trao đổi chất ở tế bào, khí cacbônic sẽ
theo mạch máu tới bộ phận nào để thải ra ngoài?
A. Phổi 
B. Dạ dày
C. Thận
D. Gan

CÂU HỎI 3
Nguồn năng lượng cơ thể sinh vật giải phóng ra ngoài môi
trường dưới dạng nào là chủ yếu?
A. Cơ năng.

B. Quang năng.

C. Nhiệt năng.

D. Hóa năng
 

Câu 5. (TH) Nếu bắt giun đất để lên mặt đất khô, giun sẽ
nhanh chóng bị chết. Tại sao?
Lời giải:
Trên mặt đất khô, giúp đất sẽ bị tăng bài tiết nước qua da
--> giun mất nước, thiếu nước --> chết.
Câu 6. (VD) Tại sao chúng ta phải tắm gội, giữ vệ sinh cơ thể?
Lời giải:
Trong quá trình sống, một phần các chất độc hại, dư thừa
được bài tiết ra ngoài qua da, nước tiểu, phân. Có thể chúng
còn đọng lại trên bề mặt cơ thể. Vì vậy, chúng ta cần tắm gội
xuyên để làm sạch cơ thể, đồng thời tạo điều kiện cho quá

Sự biến đổi nào sau đây là chuyển hoá năng lượng trong cơ thể sinh vật?
- Quang năng -> Hoá năng: ....................
(trong cơ thể).
(ngoài cơ thể).
- Điện năng -> Nhiệt năng: .....................
- Hoá năng -> Nhiệt năng: .....................
(trong cơ thể).
(ngoài cơ thể).
- Điện năng -> Cơ năng: ........................

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

Câu 1. Lấy thêm ví dụ về vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
ở sinh vật.

Khi chạy nhu cầu năng lượng của cơ thể tăng lên
nên:
- Nhịp thở, nhịp tim tăng lên để cung cấp O2 và
chất dinh dưỡng cho các tế bào giúp các tế bào
có thể thực hiện quá trình chuyển hóa tạo ra
năng lượng để đáp ứng nhu cầu về năng lượng
đang tăng lên đó.
- Đồng thời, các quá trình chuyển hóa trong cơ
thể cũng sinh ra nhiệt → Cơ thể nóng lên → Cơ
thể ổn định nhiệt độ bằng cách thoát mô hôi →
Mồ hôi ra nhiều khiến thiếu hụt nguồn nước trong

VẬN DỤNG

Câu hỏi 1: Cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi có tiêu dùng
năng lượng không? Tại sao?
=> Cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi có tiêu dùng năng
lượng vì các hoạt động trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng diễn ra trong tế bào ở cơ thể sống.

Vì sao trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là đặc
trưng cơ bản của sự sống?
=> Vì trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là điều kiện tồn tại và phát
triển của sinh vật. Mọi hoạt động sống của cơ thể đều gắn với hoạt động
sống của các tế bào đều cần năng lượng.

DẶN DÒ

- Học thuộc bài phần: Khái niệm trao
đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở
sinh vật
- Xem trước: Vai trò của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở cơ thể:
Trả lời các câu hỏi 6, câu hỏi luyện

Bài

21

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

rao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
Bài 1: Những đối tượng nào dưới đây có thể thực hiện
được quá trình trao đổi chất và năng lượng?

Đối tượng
1. Cây táo
2. Nấm đùi gà
3. Con sóc
4. Cây cột điện
5. Vi khuẩn
6. Cái quạt

Có

Không