KIỂM TRA BÀI CŨ
1. Có thể tạo ra dòng điện cảm ứng theo những cách
nào?
2. Trong trường hợp sau khi cho nam châm quay
quanh trục thì có hiện tượng gì?

S

N

S

0

2
4

2

4

N

mA

=1┴
Khoa vËt lÝ Tr­êng §hsp Tn
VËt lÝ kÜ thuËt

6

9
0:6 mA

K

Bài 32

I. Sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện
của cuộn dây
Ta đã biết, xung quanh nam châm có một từ
trường (dù là nam châm vĩnh cửu hay nam châm
điện). Các nhà bác học cho rằng chính từ trường
gây ra dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín.
Ta không quan sát được từ trường bằng
mắt,nhưng ta đã biết từ trường được biểu diễn
bằng đường sức từ. Vậy hãy xét xem trong các thí
nghiệm trên, số đường sức từ xuyên qua tiết diện S
của cuộn dây có biến đổi không?

Quan sát xem khi
a) Đưa nam châm lại gần cuộn dây theo phương vuông góc
với tiết diện S của cuộn dây.

Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây biến thiên như thế nào? ( tăng hay giảm)
→ Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây tăng

b) Đặt nam châm nằm yên trong cuộn dây.

Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây có thay đổi hay không ?
→ Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây không thay đổi

c) Đưa nam châm ra xa cuộn dây theo phương
vuông góc với tiết diện S của cuộn dây.
Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây biến
thiên như thế nào? ( tăng hay giảm)

→ Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây giảm

d) Để nam châm đứng yên, cho cuộn dây dẫn
chuyển động lại gần Nam châm
Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây biến thiên như thế nào? (tăng hay giảm)

→ Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây tăng

Quan sát hiện tượng lại từ đầu

Dựa theo các kết quả trên em có nhận xét gì
về số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây khi ta đưa một cực của nam châm lại
gần hay ra xa đầu một cuộn dây và ngược lại?

Nhận xét 1
Khi đưa một cực của nam châm lại gần hay ra
xa đầu một cuộn dây dẫn thì số đường sức từ xuyên
qua tiết diện S của cuộn dây dẫn tăng hoặc giảm
(biến thiên)

II. ĐIỀU KIỆN XUẤT HIỆN DÒNG ĐIỆN CẢM
ỨNG
Trong các TN ở bài 31, ta đã biết những
trường hợp xuất hiện dòng điện cảm ứng trong
cuộn dây dẫn kín.
C2 Đối chiếu kết quả của TN trên với việc khảo sát
số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn
dây, hãy chọn từ thích hợp cho các ô trống của
bảng 1.

C2. Chọn từ thích hợp cho các ô trống ở bảng sau:
Có dòng điện
Số đường sức từ
Làm thí nghiệm cảm ứng hay xuyên qua tiết diện S
không?
có biến đổi hay không
Đưa nam châm
lại gần cuộn dây

Có

Có

Để nam châm
nằm yên

Không

Không

Đưa nam châm
ra xa cuộn dây

Có

Có

C3. Từ bảng trên, hãy cho biết trong trường
hợp nào thì xuất hiện dòng điện cảm ứng trong
cuộn dây dẫn kín ?

Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S
của cuộn dây biến thiến (tăng, giảm) thì trong
cuộn dây có dòng điện cảm ứng.
Nhận xét 2
Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn
dây dẫn kín đặt trong từ trường của một nam
châm khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện
S của cuộn dây biến thiên.

C4

K

Khi đóng hay ngắt mạch điện, từ trường của
nam châm đột ngột xuất hiện hay biến mất, số
đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn
tăng, giảm. Do đó trong cuộn dây xuất hiện dòng
điện cảm ứng.

- Khi đóng mạch điện, cường độ dòng điện tăng từ
không đến có, từ trường của nam châm điện mạnh
lên, số đường sức từ biểu diễn từ trường tăng lên, số
đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn cũng
tăng lên.
- Khi ngắt mạch điện, cường độ dòng điện trong nam
châm điện giảm về không, từ trường của nam châm
yếu đi, số đường sức từ biểu diễn từ trường giảm, số
đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn giảm.

Qua các nhận xét trên em có thể
rút ra được kết luận gì về điều
kiện để xuất hiện dòng điện cảm
ứng ?

Kết luận
Trong mọi trường hợp, khi số đường sức
từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn biến
thiên thì trong cuộn dây dẫn xuất hiện dòng
điện cảm ứng.

III. VẬN DỤNG

C5

N

N

S

S

Đinamô xe đạp

Vì sao khi quay núm của
đinamô thì đèn xe đạp lại sáng?

Khi quay núm của đinamô thì nam châm quay
theo. Khi một cực nam châm lại gần cuộn dây, số
đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây
tăng, lúc đó xuất hiện dòng điện cảm ứng. Khi cực
đó của nam châm ra xa cuộn dây thì số đường sức
từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây giảm, lúc đó
cũng xuất hiện dòng điện cảm ứng.

C6. Vì sao nam châm quay thì trong dây dẫn kín
xuất hiện dòng điện cảm ứng?

S

N

 Khi nam châm quay, số đường sức từ xuyên qua

tiết diện của cuộn dây thay đổi (biến thiên tăng,
giảm), nên trong cuộn dây dẫn xuất hiện dòng điện
cảm ứng.

* KIẾN THỨC VỀ MÔI TRƯỜNG:
- Dòng điện sinh ra từ trường và ngược lại từ trường lại sinh ra dòng
diện. Điện trường và từ trường tồn tại trong một thể thống nhất gọi
là điện từ trường.
- Điện năng là nguồn năng lượng có nhiều ưu điểm : dễ sử dụng, dễ
chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác, dễ truyền tải đi xa…..,
nên ngày càng được sử dụng phổ biến.
- Việc sử dụng điện năng không gây ra các chất thải độc hại cũng
như các tác nhân gây ô nhiễm môi trường nên đây là nguồn năng
lượng sạch.
* BIỆN PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG:
- Thay thế các phương tiện giao thông sử dụng động cơ nhiệt bằng
các phương tiện giao thông sử dụng động cơ điện.
- Tăng cường sản xuất điện năng bằng các nguồn năng lượng sạch:
năng lượng nước, năng lượng gió, năng lượng Mặt Trời.

Bài tập
Trường hợp nào dưới đây, trong cuộn dây dẫn kín
xuất hiện dòng điện cảm ứng?
A. Số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn
kín lớn.
B. Số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn
kín được giữ không thay đổi.
C.
C. Số
Số đường
đường sức
sức từ
từ qua
qua tiết
tiết diện
diện S
S của
của cuộn
cuộn dây
dây dẫn
dẫn
kín
kín thay
thay đổi.
đổi.
D. Từ trường xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn
kín mạnh.

Tìm từ thích hợp cho các chỗ trống sau:
a) Dòng điện cảm ứng chỉ xuất hiện trong cuộn dây
dẫn kín trong thời gian có
đổi của số đường sức từ
sựbiến
.................................................
qua tiết diện S của cuộn dây.
b) Khi số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn
dây dẫn kín biến đổi thì trong cuộn dây dẫn xuất
hiện ....................................
dòng điện cảm ứng.

Michael Faraday
(1791 - 1867), nhà
vật lí và hoá học
người Anh. Ông
xuất thân trong một
nhà nghèo, tự học
thành tài và là bậc
thầy
về
thực
nghiệm.

Ngày 29/8/1831, khi đưa thanh nam châm
vào cuộn xê-lê-nô-it, Pha-ra-đây khẳng định
trong cuộn dây đã xuất hiện dòng điện. Phát
hiện ra hiện tượng cảm ứng điện từ được xem
như một phát minh vĩ đại về vật lí ở thế kỉ XIX.
Những phát minh của ông mở đường cho việc
chế tạo máy phát điện xoay chiều và nhiều máy
quan trọng khác có ứng dụng rộng rãi trong đời
sống và sản xuất.

Hướng dẫn về nhà:

 Đọc phần có thể em chưa biết.
 Làm bài tập 32.1 , 32.4 SBT.
 Soạn trước 16 câu hỏi của đề cương để tiết sau
ôn tập cho học kì I.