6
1
2
3
4
5
6

''Một
cây
làm
chẳng
lên
non/
2
4
3
''…răng,…tóc
là
góc
con
người''
''Mau
sao
thì
…
/
Vắng
sao
thì
mưa''
5 ''Nhất
nhì
phân,
tam
cần,
tứ …''
1 nước,
…Ba
đấthoa
….đất/
vàngMưa
''Mưa
tháng
tháng
Tư…đất
Ba cây…lại lên hòn núi cao”
T Ấ C
C H Ụ M
C Á I
N Ắ N G
G I Ố N G
H Ư

TIẾT 75,76:

TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN,
LAO ĐỘNG VÀ CON NGƯỜI,
XÃ HỘI

I.TÌM HIỂU CHUNG:
Khái niệm tục ngữ
Đọc phần Kiến thức Ngữ Văn (SGK – trang 3)
và điền thông tin còn thiếu vào bảng sau:
Tác giả: …………………………………………..

TỤC NGỮ
Hình thức: …………………………………………
LÀ MỘT
THỂ LOẠI Nội dung: …………………………………………
VĂN HỌC Nghệ thuật: ……………………………………….
DÂN GIAN
Phạm vi vận dụng: ………………………………..

Khái niệm tục ngữ
TỤC
NGỮ
LÀ
MỘT
THỂ
LOẠI
VĂN
HỌC
DÂN
GIAN

Tác giả: Dân gian  Mang tính tập thể, dị bản
Hình thức: Câu nói
Nội dung: Kinh nghiệm của nhân dân về thiên nhiên,
lao động, con người, xã hội
Nghệ thuật:

+ những câu nói hoàn chỉnh, ngắn gọn
+ giàu hình ảnh, sử dụng so sánh, ẩn
dụ
+ gieo vần

P.vi vận dụng: Đời sống, suy nghĩ, lời ăn tiếng nói hàng
ngày

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Khái niệm :
Tục ngữ là những câu nói dân gian
ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu,
hình ảnh, đúc kết những bài học
của nhân dân về:
+ Quy luật của thiên nhiên,
+ Kinh nghiệm lao động sản xuất,
+ Kinh nghiệm về con người và xã hội.

2.Đọc , tìm hiểu chú thích
3. Tìm hiểu khái quát văn bản

+ Câu 1 đến 5: Những câu tục ngữ
về thiên nhiên và lao động sản
xuất.
+ Từ câu 6 đến 10 : Những câu tục
ngữ về con người và xã hội.

II. Tìm hiểu văn bản:
1. Tục ngữ về thiên nhiên, lao động:
Câu 1: Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa
• - Nghệ thuật: Vần lưng, phép đối, điệp cấu
trúc
• * ý nghĩa: Nêu kinh nghiệm về cách dự đoán
nắng, mưa dựa trên cơ sở xem sao trên trời.
Từ đó góp phần sắp xếp công việc hợp lí.
•

 

•  * Câu 2:
`
Mưa tháng ba hoa đất
Mưa tháng tư hư đất
 
- Nghệ thuật: Vần lưng ( ba- hoa, tư-hư),
phép đối, điệp ngữ, điệp cấu trúc
- Ý nghĩa: Nhấn mạnh cơn mưa tháng ba và
tháng tư ảnh hưởng lớn đến nông vụ

* Câu 3:
Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống
- Nghệ thuật: Vần cách ( phân – cần), phép liệt
kê
- ý nghĩa : Nhấn mạnh thứ tự các yếu tố quan
trọng theo thứ tự trong trồng lúa để có vụ
mùa bội thu, năng suất cao :Nhất là nước
đến phân bón đến cần cù chăm sóc đến
giống tốt .
•

 

Câu 4

Tấc đất, tấc vàng

-> So sánh, nói quá, điệp từ
- Giải nghĩa vế “tấc đất”: Đơn vị đo lường
trong dân gian bằng 1/10 thước, đất: đất
đai trồng trọt, chăn nuôi -> mảnh đất nhỏ.
- Giải nghĩa
vế
“tấc
vàng”:
Kim
loại
quí,
Giải nghĩa từng vế ?
=>
quí
hơn
–giá
của nghiệm
đất đối vơí
Bài
họcvàng
thực
tế từtrịkinh
mộtĐất
lượng
vàng
rất
lớn.
đời sốngnày
lao là
động
gì ?sx của người nông dân,
đất là của cải cần sử dụng có hiệu quả nhất.

* Câu 5:
Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng
- Nghệ thuật: Vần cách (nằm, tằm), phép đối,
ẩn dụ
-Ý nghĩa: Nhấn mạnh sự nhàn hạ trong nghề
nuôi lợn và sự vất vả trong nghề nuôi tằm
-=> Cần thấu hiểu nỗi vất vả của người nông
dân và biết trân trọng những sản phẩm họ
làm ra

Tục ngữ về thiên nhiên
và lao
- Kết hợp
với động
khoa sản
họcxuất
dự đoán chính xác
cònhiện
có ýtượng
nghĩa thời
gì trong
hơn các
tiết để chủ động
trong cuộc
nhiềusống
cônghôm
việcnay
của?đời sống hiện tại.
- Kết hợp với khoa học kĩ thuật , không
ngừng phát triển chăn nuôi trồng trọt để
tăng năng suất cao , xoá đói giảm nghèo.

2. Tục ngữ về con người, xã hội
•*Câu 6: Cái răng, cái tóc là góc con người
- Nghệ thuật: Vần cách (tóc- góc), so sánh,
điệp từ
- Ý nghĩa: Nhấn mạnh việc giữ gìn hình
thức bên ngoài sẽ góp phần thể hiện tính
cách con người

•
•
•
•

Câu 8:
Thương người như thể thương thân
- Nghệ thuật: So sánh; điệp từ
- Ý nghĩa: Mở rộng tình yêu thương với
những người xung quanh
• Câu tương tự : Lá lành đùm lá rách, Một
con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ, Mình vì mọi
người…

• Câu 10:
• Học ăn, học nói, học gói, học mở
• - Nghệ thuật: Vần cách (nói- gói),liệt kê,
điệp ngữ
• - Ý nghĩa: Khuyên bảo con người cần
học ăn uống cho thanh lịch, học nói năng
cho nhã nhặn, lịch sự và học cách ứng xử
sao cho khôn khéo, đúng mực

III.Tổng kết:
* Nghệ thuật:
- Sử dụng cách diễn đạt ngắn gọn, cô đọng.
- Sử dụng kết cấu diễn đạt đối xứng, nhân quả, hiện tượng và
ứng xử cần thiết.
-Tạo vần, nhịp cho câu văn dễ nhớ, dễ vận dụng.
* Ý nghĩa: Không ít câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động
sản xuất là những bài học quý giá của nhân dân ta.
* Nội dung:
- Phản ánh, truyền đạt những kinh nghiệm của nhân dân trong việc
quan sát các hiện tượng thiên nhiên ,lao động và con người, xã hội .
- Là “túi khôn” của nhân dân nhưng chỉ có tính chất tương đối chính
xác vì chủ yếu dựa vào quan sát.

Luyện tập (Thực hành)
1. Con trâu là đầu cơ nghiệp.
2. Chuồng
gà
hướng
đông
cái
lông
chẳng
còn.
Sưu tầm và ghi lại chính xác những
3. Chuồn chuồn bay thấp thì mưa
câu tục ngữ thuộc chủ đề thiên
Bay cao thì nắng bay vừa thì râm.
nhiên và lao động sản xuất.
4. Đầu năm gió to, cuối năm gió bấc.
5. Ếch kêu uôm uôm, ao chuôm đầy nước.
6. Kiến đen tha trứng lên cao
Thế nào cũng có mưa rào rất to.
7. Mưa chẳng qua ngọ, gió chẳng qua mùi.
…..