Thứ Ba, ngày 30 tháng 1 năm 2024
Tiếng Việt
BÀI 21A. TRÍ DŨNG SONG TOÀN (tiết 1)
Hướng dẫn học trang 27

MỤC TIÊU
Đọc – hiểu bài Trí dũng song toàn.

1. Kể tên những người vừa mưu trí vừa dũng cảm mà
em biết.
Gợi ý:
a) Các anh hùng dân tộc thời xưa và nay.
b) Những anh hùng dân tộc em đọc trong sách báo…
Những người vừa có mưu trí vừa dũng cảm mà em
biết là: Trần Quốc Toản, Lê Lợi, Võ Nguyên Giáp, Phan
Đình Giót, Lý Thường Kiệt, Lê Lai, Trần Quốc Tuấn, Võ
Thị Sáu, Kim Đồng, Lê Văn Tám.

 2. Nghe thầy cô (hoặc bạn) đọc bài:

Trí dũng song toàn
Mùa đông năm 1637, thám hoa Giang Văn Minh được
vua Lê Thần Tông cử đi sứ Trung Quốc. Chờ rất lâu mà vẫn
không được vua nhà Minh cho tiếp kiến, ông vờ khóc lóc rất
thảm thiết. Vua liền hạ chỉ mời ông đến hỏi cho ra lẽ.
Thám hoa vừa khóc vừa than rằng:
- Hôm nay là ngày giỗ cụ tổ năm đời của thần, nhưng
thần không có mặt ở nhà để cúng giỗ. Thật là bất hiếu với tổ
tiên!
Vua Minh phán:
- Không ai phải giỗ người đã chết từ năm đời. Sứ thần
khóc lóc như vậy thật không phải lẽ!

Giang Văn Minh nghe vậy, bèn tâu:
- Vậy, tướng Liễu Thăng tử trận đã mấy trăm năm, sao hàng
năm nhà vua vẫn bắt nước tôi cử người mang lễ vật sang cúng giỗ?
Biết đã mắc mưu sứ thần, vua Minh vẫn phải nói:
- Từ nay trở đi, nước ngươi không phải góp giỗ Liễu Thăng
nữa.
Từ đó, nước ta mới thoát khỏi nạn mỗi năm cống nạp một tượng
vàng để đền mạng Liễu Thăng.
Lần khác, khi Giang Văn Minh vào yết kiến, vua Minh sai một
đại thần ra vế đối:
- Đồng trụ đến giờ rêu vẫn mọc.
Biết họ ngạo mạn nhắc chuyện Mã Viện dẹp cuộc nổi dậy của
Hai Bà Trưng, Giang Văn Minh cứng cỏi đáp lại:

Thấy sứ thần Việt Nam dám lấy việc quân đội cả ba triều
đại Nam Hán, Tống và Nguyên đều thảm bại trên sông Bạch
Đằng để đối lại, vua Minh giận quá, sai người ám hại ông.
Thi hài Giang Văn Minh được đưa về nước. Vua Lê Thần
Tông đến tận linh cữu ông, khóc rằng:
- Sứ thần không làm nhục mệnh vua, xứng đáng là anh
hùng thiên cổ.
Điếu văn của vua Lê còn có câu: “Ai cũng sống, sống như
ông, thật đáng sống. Ai cũng chết, chết như ông, chết như sống''.
(Theo ĐINH XUÂN LÂM – TRƯƠNG HỮU QUÝNH 
và TRUNG LƯU)

Giang Văn Minh 
(chữ Hán: 江文明 , 1573 - 1638)
Tự Quốc Hoa, hiệu Văn Chung
Là quan nhà Lê Trung Hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông được mệnh
danh là vị sứ thần "Bất nhục quân mệnh" (Không để nhục mệnh vua) vì
đã đối đáp thẳng thắn trước triều đình Trung Quốc và bị vua 
Minh Tư Tông hành hình vào năm 1638, thọ 65 tuổi.
Ông sinh năm 1573, tại làng Kẻ Mía, xã Mông Phụ, tổng Cam Giá, huyện
Phúc Thọ, tỉnh Sơn Tây trước năm 1945), (nay thuộc xã Đường Lâm, thị
xã Sơn Tây, Hà Nội. Ông từng đỗ đầu kỳ thi Hội, rồi thi Đình lại đỗ 
Đình nguyên Thám hoa khoa Mậu Thìn, năm Vĩnh Tộ thứ 10 (1628) đời 
Lê Thần Tông. Khoa thi này không có ai đỗ Trạng nguyên hay Bảng nhãn,
vì vậy ông là người đỗ cao nhất trong cả khoa thi.

Sau khi đỗ đạt, ông lần lượt được bổ nhiệm vào các
chức vụ như Binh khoa đô cấp sự trung (1630), Thái
bộc tự khanh (1631).
Trong điếu văn của vua Lê Thần Tông có câu:
• Thục bất hữu sinh, sinh như công dã, kỳ sinh như
vinh.
• Thục bất hữu tử, tử như công giả, kỳ tử do sinh.
Tức là: Ai cũng sống, sống như ông, thật đáng sống. Ai
cũng chết, chết như ông, chết như sống.

- Trí dũng song toàn: Vừa mưu trí vừa dũng cảm.
- Thám hoa: Người đỗ thứ ba (sau trạng nguyên, bảng nhãn) trong
kì thi Đình được tổ chức sau kì thi tiến sĩ thời xưa.
- Giang Văn Minh (1573 – 1638): đại thần triều Lê.
- Liễu Thăng: tướng nhà Minh, năm 1427 bị nghĩa quân Lam Sơn
phục kích giết chết ở ải Chi Lăng (nay thuộc tỉnh Lạng Sơn).
- Đồng trụ: tương truyền là cây cột đồng do Mã Viện, tướng nhà
Hán, dựng ở biên giới sau khi đàn áp cuộc khởi nghĩa của Hai Bà
Trưng.

Bài văn có mấy
đoạn?

Đọc nối tiếp 3 đoạn trong bài.
- Đoạn 1: Từ đầu đến không
phải lẽ!
- Đoạn 2: Tiếp theo đến  máu
còn loang.
- Đoạn 3: Phần còn lại.

HĐCB5. Suy nghĩ, trả lời câu hỏi:
1) Sứ thần Giang Văn Minh làm cách nào để vua nhà Minh bãi bỏ lệ
“góp giỗ Liễu Thăng”? 
Để vua Minh bãi bỏ lệnh góp giỗ Liễu Thăng, Giang Văn Minh
đã bày mưu như sau: Vờ than khóc vì không có mặt ở nhà giỗ cụ
tổ năm đời, để vua Minh mắc mưu nói rằng không ai lại đi giỗ cụ
tổ năm đời. Sau đó ông mới nhắc chuyện phải góp giỗ Liễu Thăng
dù đã mấy trăm năm trôi qua để vua Minh dù biết bị mắc mưu
vẫn phải hạ lệnh bãi bỏ.

HĐCB5. Suy nghĩ, trả lời câu hỏi:
2)  Cuộc đối đáp giữa ông Giang Văn Minh với đại thần nhà Minh đã
diễn ra như thế nào?
Hôm nay là ngày giỗ cụ tổ năm đời của thần, nhưng thần không có mặt ở
nhà để cúng giỗ. Thật là bất hiếu với tổ tiên! – thám hoa vừa khóc vừa than.
Không ai phải giỗ người đã chết từ năm đời. Sứ thần khóc lóc như vậy thật
không phải lẽ! – Vua Minh phán.
Vậy, tướng Liễu Thăng tử trận đã mấy trăm năm, sao hằng năm nhà vua vẫn
bắt nước tôi cử người mang lễ vật sang cúng giỗ? – Giang Văn Minh bèn tâu.
Từ nay trở đi, nước ngươi không phải góp giỗ Liễu Thăng nữa – Vua Minh
phải nói dù biết đã mắc mưu.

3. Hành động sai người ám hại ông Giang Văn Minh của vua nhà Minh
đã nói lên điều gì?
Hành động sai người ám hại ông Giang Văn Minh của vua nhà Minh cho
thấy sự hèn hạ, nhục nhã của ông ta trước tinh thần bất khuất, kiên cường
của Giang Văn Minh. Chỉ vì thua Giang Văn Minh trong khi đấu trí mà đớn hèn
dùng kế ám hại ông.
4) Vì sao có thể nói ông Giang Văn Minh là người trí dũng song toàn?
Có thể nói Giang Văn Minh là người trí dũng song toàn vì Giang Văn Minh
vừa có mưu trí lại anh dũng, bất khuất. Giữa triều đình nhà Minh, ông biết
dùng mưu để vua nhà Minh buộc phải bỏ lệ góp giỗ Liễu Thăng cho nước
Việt; để giữ thể diện và danh dự cho đất nước, ông dũng cảm, không sợ
chết, dám đối lại một vế đối với tràn đầy lòng tự hào dân tộc.

• Nội dung bài văn ca ngợi ai?
Nội dung:

Bài văn ca ngợi sứ thần Giang Văn Minh trí dũng song toàn,
bảo vệ được quyền lợi và danh dự của đất nước.
6. Thi đọc:
- Mỗi nhóm chọn một đoạn để luyện đọc.
- Nhóm 5 em đọc phân vai: người dẫn chuyện, Giang Văn Minh, vua nhà
Minh, đại thần nhà Minh, vua Lê Thần Tông.
- Cả nhóm thi đọc phân vai trước lớp.
- Lớp bình chọn nhóm đọc tốt nhất.

Mộ Thám hoa Giang Văn Minh

Khu di tích thờ Giang Văn Minh

Đền thờ thám hoa Giang Văn Minh ở thôn Mông Phụ,
xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, TP Hà Nội

Đền thờ Thám hoa Giang Văn Minh

CHÚC CÁC EM:
CHĂM NGOAN, HỌC TỐT!
CHÀO TẠM BIỆT
CÁC EM!