LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Chuyên đề 3: DẦU MỎ VÀ CHẾ BIẾN DẦU MỎ
Bài 7
NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ
PHÂN LOẠI DẦU MỎ
I

Nguồn gốc dầu mỏ

II Thành phần hoá học của dầu mỏ
III

Phân loại dầu mỏ

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Chuyên đề 3: DẦU MỎ VÀ CHẾ BIẾN DẦU MỎ
Bài 7
NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ
PHÂN LOẠI DẦU MỎ

I. Nguồn gốc dầu mỏ

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

- Dầu mỏ là nguồn tài nguyên vô cùng giá trị.
- Con người khai thác ngày càng nhiều làm các mỏ dầu dần trở nên
cạn kiệt vì dầu mỏ là hữu hạn.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Dầu mỏ được hình thành như thế nào?

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Nghiên cứu sgk để trả lời các câu hỏi sau:
1. Dầu mỏ được hình thành như thế nào?
2. Dầu mỏ tồn tại ở đâu?
3. Thời gian để hình thành dầu mỏ là bao lâu?
4. Cho biết sự giống nhau và khác nhau của mỏ dầu và mỏ
khí? (về cấu tạo, thành phần, )
5. Tại sao các mỏ dầu nằm càng sâu trong lòng đất càng chứa
nhiều khí hơn và chứa nhiều methane hơn ?

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Dầu mỏ sinh ra rải rác trong các lớp đá trầm tích, thẩm thấu qua các tầng đá và tập
hợp tại những khối đá rỗng, xốp… Quá trình di chuyển dọc theo khe đá trong lòng
đất, khi gặp rào cản là những lớp địa chất có độ đặc khít cao thì chúng không di
chuyển được nữa, tạo thành các mỏ dầu, vỉa dầu hay túi dầu…

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Về bản chất mỏ dầu và mỏ khí đều chứa hỗn hợp các
hydrocarbon, nhưng khác nhau ở chỗ: các mỏ dầu chứa cả dầu lẫn
khí, còn các mỏ khí chủ yếu chỉ chứa khí.
• Các mỏ dầu càng nằm sâu trong lòng đất thì càng chứa nhiều khí,
do phản ứng cracking ở đó xảy ra mạnh hơn, tạo ra lượng các phân
tử khí nhiều hơn. Các mỏ khí thường có tuổi cao hơn.
• Mỏ khí thiên nhiên chứa chủ yếu là khí methane (70-90%), ngoài
ra còn có hydrocarbon nhẹ khác (dưới 20%), CO2, O2, N2, H2S...
•

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Chuyên đề 3: DẦU MỎ VÀ CHẾ BIẾN DẦU MỎ
Bài 7
NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ
PHÂN LOẠI DẦU MỎ

II. Thành phần hoá học của dầu mỏ

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

1. Các hợp chất Hydrocarbon :
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Nghiên cứu sgk để trả lời các câu hỏi sau :
1. Thành phần chính của dầu mỏ là gì ?
2. Các hydrocarbon trong dầu mỏ gồm những nhóm
chính nào? Cho biết tên gọi của các nhóm chính đó.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

THÀNH PHẦN HOÁ HỌC CỦA DẦU MỎ
1. Các hợp chất Hydrocarbon
II

Các hydrocarbon là thành phần chính và quan trọng nhất
của dầu mỏ (chiếm 50-98%)

LỚP
11

II

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

THÀNH PHẦN HOÁ HỌC CỦA DẦU MỎ

1. Các hợp chất hydrocarbon
Các hydrocarbon trong dầu mỏ chủ yếu gồm ba nhóm chính
Alkane
(hydrocarbon no, mạch hở,
cấu trúc không phân nhánh
hoặc có phân nhánh) còn
gọi là paraffin.

Cycloalkane
(hydrocarbon mạch vòng
no),
còn
gọi
là
naphthene.

Arene (hydrocarbon
có vòng benzene) còn
gọi là aromate.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

1. Các hợp chất hydrocarbon
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Nghiên cứu sgk để trả lời: 5 nhóm trình bày sự hiểu biết của
mình về các vấn đề sau:
1. Đặc điểm của hydrocarbon dãy paraffin.
2. Khí thiên nhiên có những chất nào? Chất nào là chính?
3. Hydrocarbon dãy naphthene có những dạng chính nào?
4. Hydrocarbon dãy arene có hàm lượng nhiều hay ít trong
dầu mỏ?
5. Tìm hiểu dầu mỏ ở Việt Nam?

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

a. Hydrocarbon dãy paraffin

Gồm n-paraffin có mạch carbon dài không phân nhánh và
isoparaffin có mạch carbon dài với mạch nhánh ngắn thường định
vào vị trí carbon số 2 hoặc số 3 của mạch chính.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

- Khí thiên nhiên có trong các mỏ riêng biệt, thành phần chính là
khí methane, ngoài ra còn có ethane, propane và butane.
- Khí đồng hành nằm lẫn trong dầu mỏ được hình thành cùng
với dầu, thành phần chủ yếu là các khí propane, butane.
- Khí ngưng tụ (condensate) chứa chủ yếu alkane C5 – C7.

LỚP
11

-

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Dầu mỏ Việt Nam thuộc họ dầu parafin và chứa nhiều nparaffin C10 – C40. Hàm lượng paraffin trong dầu ở mỏ Bạch Hồ
lên tới 29%, ở mỏ Đại Hùng là 17,8%.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

b. Hydrocarbon dãy naphthene

Có ba dạng chính là vòng 5 cạnh, vòng 6 cạnh và nhiều vòng có
chung cạnh (vòng ngưng tụ) hoặc có cầu nối.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

c. Hydrocarbon dãy arene:
- Benzene có trong dầu mỏ nhưng hàm lượng rất nhỏ.
- Những đồng đẳng của benzene từ C7 – C15 đều đã được xác định có
trong nhiều loại dầu mỏ.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

2. Các hợp chất phi hydrocarbon
- Là các hydrocarbon mà trong mạch carbon chứa các dị tố N,
S, O và kim loại.
- Sulfur, oxygen và nitrogen thường tồn tại trong dầu và khí
dưới dạng các hợp chất mạch hở, mạch vòng hay dị vòng.
- Kim loại có trong dầu mỏ không nhiều
+ thường gặp nhất là V và Ni.
+ kim loại khác: Fe, Cu, Mg, Ca, Na, Zn, Hg, Zr, TI, As,...

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Chuyên đề 3: DẦU MỎ VÀ CHẾ BIẾN DẦU MỎ
Bài 7
NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ
PHÂN LOẠI DẦU MỎ

III. Phân loại dầu mỏ

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Nghiên cứu sgk để trả lời các câu hỏi sau:
1. Để phân loại dầu mỏ, ta dựa vào các yếu tố nào?
2. Dựa theo thành phần hoá học, ta phân loại
hydrocarbon chính trong dầu tương ứng với các loại
nào?
3. Dựa theo tính chất vật lí, tiêu chí nào đơn giản nhất
để phân loại dầu mỏ? Cho ví dụ?
4. API là gì? Giá trị phổ biến trong khoảng nào?

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

Phân loại
dầu mỏ
Theo thành phần
hoá học

Theo tính chất
vật lí
Dầu mỏ mang
đặc tính hỗn
hợp...

Aromatic

Naphthenic

Paraffinic

Dựa vào tỉ trọng để
phân loại. Sử dụng đại
lượng API (American
Petroleum Institute) để
đặc trưng cho tỉ trọng
của dầu, giá trị từ 10-70.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ

- Nguồn gốc dầu mỏ: Dầu mỏ được hình thành từ xác động vật, thực vật sau
các quá trình biến đổi phức tạp, trong thời gian rất dài dưới tác động của vi
khuẩn, nhiệt độ, áp suất và xúc tác có sẵn trong lòng đất.
- Thành phần hoá học chính: hợp chất hydrocarbon (50% – 98%) và hợp
chất phi hydrocarbon (S, O, N, vết kim loại ).
- Phân loại:
+ theo thành phần hoá học: paraffinic, naphthenic và aromatic (thường dầu
là hỗn hợp: paraffinic-naphthenic, paraffinic- aromatic, naphthenic-aromatic.
+ Phân loại dầu mỏ theo tỉ trọng API.

LỚP
11

Chuyên
đề 3

BÀI 7

NGUỒN GỐC DẦU MỎ. THÀNH PHẦN VÀ PHÂN LOẠI DẦU MỎ