CHỦ ĐỀ 7. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN
HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT
DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT

Giáo viên: BÙI VŨ ANH THI

Để tồn tại và phát
triển các động vật
trên đã lấy từ môi
trường những gì???

Thức ăn

Nước

OXY

Để duy trì sự sống động vật phải thường xuyên lấy từ môi
trường

Trong quá trình
sống động vật
thường xuyên thải
ra môi trường
những gì ?

Phân

Nước tiểu

Khí carbon
dioxide

Để duy trì sự sống động vật phải thường xuyên lấy từ môi
trường

Sơ đồ quá trình trao đổi chất ở động vật
Thải ra

Hấp thu

Khí
Carbon
dioxide

Oxy
Thức ăn

Nước

CƠ THỂ
ĐỘNG VẬT

Nước tiểu

Các chất thải

BÀI 30. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT
DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
I.

CON ĐƯỜNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ NHU CẦU SỬ
DỤNG NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
II. CON ĐƯỜNG THU NHẬN VÀ TIÊU HÓA THỨC ĂN Ở
ĐỘNG VẬT
III. QUÁ TRÌNH VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT Ở ĐỘNG VẬT
IV. VẬN DỤNG HiỂU BiẾT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở ĐỘNG VẬT VÀO
THỰC TiỄN

I. CON ĐƯỜNG TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ NHU CẦU SỬ DỤNG NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT

a. Tìm hiểu nhu cầu sử dụng nước ở động vật
Thảo luận cặp đôi nghiên cứu thông tin SGK
và trả lời câu hỏi phiếu học tập số 2
1. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng nước của động vật?
-Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng nước của động vật: giống (loài), cân nặng,
nhiệt độ môi trường, loại thức ăn,... Đối với con người còn phụ thuộc vào cường độ hoạt
động, tình trạng sức khoẻ

2. Việc đảm bảo nhu cầu nước có ý nghĩa gì đối với cơ thể động vật?

-Đảm bảo nhu cầu nước giúp cung cấp đầy đủ lượng nước cần thiết cho các
hoạt động sống của cơ thể, nhờ đó, sinh vật duy trì được sự sống.

Hãy sắp xếp theo thứ tự tăng dần về nhu cầu nước của các loài sau
đây: bò, mèo, lợn, thằn lằn, lạc đà. Dựa vào đặc điểm nào để em sắp
xếp được như thế ?

- Thứ tự: thằn lằn -> mèo -> lợn bò -> lạc đà.
- Đặc điểm: các loài động vật có kích thước cơ thể càng lớn sẽ có nhu
cầu nước càng nhiều

- Đối với cơ thể người, trẻ em
cần cung cấp khoảng 1L nước,
còn người trưởng thành khoảng
1,5 − 2L nước mỗi ngày để duy
trì các hoạt động sống diễn ra
bình thường. Tuy nhiên, nhu
cầu sử dụng nước ở mỗi người
còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố
khác nhau như: giới tính,
cường độ hoạt động, tình trạng
sức khoẻ, …

a) Nhu cầu sử dụng nước ở động vật

- Nhu cầu sử dụng nước ở động vật khác nhau
tuỳ theo loài, nhiệt độ môi trường, loại thức ăn,
giới tính, cường độ hoạt động, tình trạng sức
khoẻ, …

b) Tìm hiểu con đường trao đổi nước ở động vật
1.Nước được cung cấp cho cơ thể người từ
những nguồn nào?
Nước được cung cấp cho cơ thể thông qua
thức ăn và nước uống
2.Nước trong cơ thể người có thể bị mất đi
qua những con đường nào?
Nước trong cơ thể bị mất đi qua hô hấp,
thoát hơi nước qua da, toát mồ hôi, bài tiết
nước tiểu và phân.
3.Hãy trình bày con đường trao đổi nước ở
động vật và người.
Nước được cơ thể lấy vào thông qua thức ăn và nước uống.
Nước được hấp thụ vào máu nhờ ống tiêu hoá (chủ yếu ở ruột
già). Thông qua hoạt động của hệ tuần hoàn, máu vận chuyển
nước đến các tế bào và các cơ quan trong cơ thể. Tại đây,
nước được dùng làm nguyên liệu tham gia vào quá trình trao
đổi chất. Bên cạnh đó, một lượng nước cũng được bài tiết ra
khỏi cơ thể thông qua nhiều hoạt động khác nhau như hô hấp,
thoát hơi nước qua da, toát mồ hôi, bài tiết nước tiểu và phân.

Hoạt động theo
nhóm ( 5 phút):
quan sát hình vẽ
30.1 sgk đưa ra
phương án trả
lời.

b) Con đường trao đổi nước ở động vật

Nước được cung cấp cho cơ thể động vật chủ yếu qua
thức ăn và nước uống. Thải ra khỏi cơ thể thông qua hô
hấp, toát mồ hôi, bài tiết nước tiểu và phân

Ở người, ngoài hiện tượng toát mồ hôi, sự bốc
hơi của nước qua bề mặt da làm cơ thể bị mất
một lượng nước khoảng 300 – 400 mL/ngày.
Điều này xảy ra ở cả những người bẩm sinh
không có tuyến mồ hôi. Ở những người bị
bỏng, lớp sừng bị tổn thương dẫn đến mất chức
năng bảo vệ da nên lượng nước mất qua da cao
gấp mười lần so với bình thường. Do đó,
những người bị bỏng cần bổ sung một lượng
nước lớn để bù đắp cho sự hao hụt này.

* Theo em, nên uống nước ở những thời điểm
nào là hợp lí?
=> Những thời điểm uống nước hợp lí: sau khi ăn,
khi cơ thể toát nhiều mồ hôi (khi trời nóng, sau
khi tập thể dục, vận động nặng,...), khi mệt mỏi,
khi bị tiêu chảy, trước khi đi ngủ,...

EM CÓ BiẾT ?

II.CON ĐƯỜNG THU NHẬN VÀ TIÊU HÓA THỨC ĂN Ở ĐỘNG VẬT
Tìm hiểu con đường thu nhận và tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa.
▼ 5. Cơ quan nào trong ống tiêu
hóa là nơi thu nhận và nghiền nhỏ
thức ăn?

▼ 6. Dựa vào Hình 30.2, em hãy mô
tả con đường thu nhận và tiêu hoá
thức ăn trong ống tiêu hoá ở người.

▼ 7. Quá trình tiêu hoá thức ăn
trong ống tiêu hoá ở người được
thực hiện thông qua những hoạt
động nào?

Hoạt động nhóm
Quan sát hình 30.2 SGK thảo luận nhóm
hoàn thành phiếu học tập

▼ 5. Cơ quan nào trong ống tiêu hóa là nơi thu nhận và nghiền nhỏ thức ăn?
- Cơ quan thu nhận và nghiền nhỏ thức ăn là khoang miệng.
▼ 6. Dựa vào Hình 30.2, mô tả con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn trong ống
tiêu hoá ở người.
- Miệng:Thu nhận và nghiền nhỏ thức ăn, sau đó, đẩy thức ăn xuống thực quản.
- Thực quản: Vận chuyển thức ăn xuống dạ dày.
- Dạ dày:Tiêu hoá một phần thức ăn nhờ sự co bóp dạ dày và enzyme tiêu hoá.
- Ruột non:Tiêu hoá hoàn toàn thức ăn và hấp thụ các chất dinh dưỡng vào máu.
- Ruột già: Chủ yếu hấp thụ nước và một số ít chất còn lại. Tạo phân và các chất
khí.
- Trực tràng: Nơi chứa phân trước khi thải ra ngoài.
- Hậu môn: Thải phân và các chất khí ra khỏi cơ thể.
▼ 7. Quá trình tiêu hoá thức ăn trong ống tiêu hoá ở người được thực hiện thông
qua những hoạt động nào?
-Các hoạt động: thu nhận, biến đổi thức ăn; hấp thụ các chất dinh dưỡng và thải
các chất cặn bã.

II.CON ĐƯỜNG THU NHẬN VÀ TIÊU HÓA THỨC ĂN Ở ĐỘNG VẬT

- Con đường thu nhận và tiêu hoá thức ăn trong ống tiêu hoá ở
người diễn ra gồm các giai đoạn chính: thu nhận, biến đổi thức
ăn; hấp thụ các chất dinh dưỡng và thải các chất cặn bã.
- Con đường vận chuyển các chất trong ống tiêu hoá ở người:
miệng -> thực quản -> dạ dày -> ruột non -> ruột già -> trực
tràng -> hậu môn

III. QUÁ TRÌNH VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT Ở ĐỘNG VẬT

1.Hệ tuần hoàn nhận những chất nào từ hệ hô hấp và hệ tiêu hoá?

-Hệ tuần hoàn nhận khí oxygen từ hệ hô hấp, các chất dinh dưỡng từ hệ
tiêu hoá.
2.Các chất dinh dưỡng và chất thải được vận chuyển đến đâu trong cơ
thể?
-Các chất dinh dưỡng được vận chuyển đến các cơ quan để cung cấp
cho các hoạt động sống, các chất thải được vận chuyển đến cơ quan
bài tiết.

III. QUÁ TRÌNH VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT Ở ĐỘNG VẬT

III. QUÁ TRÌNH VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT Ở ĐỘNG VẬT
Hoạt động thảo luận nhóm(5 phút )
Quan sát Hình 30.3, hãy mô tả chi tiết quá
trình vận chuyển các chất trong hai vòng tuần
hoàn ở người.
-Nhóm chuyên gia 1 ( tổ 1,3 ): Vận

chuyển các chất trong vòng tuần hoàn
phổi.
-Nhóm chuyên gia 2 ( tổ 2,4 ): Vận
chuyển các chất trong vòng tuần hoàn
các cơ quan.

Vòng tuần hoàn
phổi

-Vòng tuần hoàn
phổi: Máu đỏ thẫm
(giàu carbon dioxide)
từ tâm thất phải theo
động mạch phổi đi
lên phổi, tại đây, diễn
ra quá trình trao đổi
khí giữa máu và khí
ở các phế nang thông
qua các mao mạch
phổi, máu đỏ thẫm
trở thành đỏ tươi
(giàu oxygen). Máu
giàu oxygen theo tĩnh
mạch phổi về tim, đổ
vào tâm nhĩ trái

Vòng tuần hoàn các cơ
quan

Vòng tuần hoàn các cơ quan:
Máu giàu oxygen và các chất
dinh dưỡng từ tâm thất trái
theo động mạch chủ đi đến các
cơ quan trong cơ thể, tại đây,
diễn ra quá trình trao đổi chất
giữa máu và các cơ quan thông
qua hệ thống mao mạch.
Oxygen và các chất dinh dưỡng
được cung cấp cho các tế bào,
mô, cơ quan; đồng thời, máu
nhận các chất thải, carbon
dioxide và trở thành máu đỏ
thẫm. Các chất thải được vận
chuyển đến cơ quan bài tiết,
carbon dioxide theo tĩnh mạch
về tim, đổ vào tâm nhĩ phải.

QUÁ TRÌNH VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT Ở ĐỘNG VẬT

• Nước, các chất dinh dưỡng, sản phẩm thải của
quá trình trao đổi chất, … được vận chuyển
trong cơ thể động vật nhờ hoạt động của hệ tuần
hoàn.
• Ở người, sự vận chuyển các chất được thực hiện
thông qua vòng tuần hoàn phổi và vòng tuần
hoàn các cơ quan

▼ Em hãy đề xuất một số biện
pháp bảo vệ sức khoẻ hệ tiêu hoá
và hệ tuần hoàn.
Bảo vệ sức khoẻ hệ tiêu hoá:
+ Ăn uống đúng giờ, đúng bữa.
+ Không ăn vội vàng, cần nhai kĩ thức ăn.
+ Không làm việc hay vận động mạnh sau
khi ăn.
+ Không sử dụng các loại rượu, bia.
+ Đánh răng sau khi ăn và buổi tối trước khi
đi ngủ.
+ ...
Bảo vệ sức khoẻ hệ tuần hoàn:
+ Không sử dụng các loại rượu, bia, các chất
kích thích.
+ Cần luyện tập thể dục thể thao thường
xuyên.
+ Không ăn quá nhiều thức ăn có chứa hàm
lượng mỡ động vật cao.
+ ...