KHỞI ĐỘNG

Một người bị
mất máu liên tục
sẽ yếu dần và
nguy hiểm đến
tính mạng. Máu có
vai trò gì đối với cơ
thể? Máu lưu
thông trong cơ thể
như thế nào và tim
có vai trò gì trong
quá trình đó?

- Vai trò của máu đối với cơ thể: Giúp bảo vệ
cơ thể; vận chuyển các chất cần thiết cho tế
bào và mang các chất thải từ tế bào tới các cơ
quan bài tiết.
- Máu lưu thông trong cơ thể nhờ hệ tuần
hoàn. Tim có vai trò như một chiếc bơm, vừa
hút, vừa đẩy máu lưu thông trong hệ tuần
hoàn.

ỦA
C
N
À
O
H
N
Ầ
U
T
Ệ
H
À
V
U
I
Á
Ờ
M
Ư
:
G
3
N
Ể
BÀI 3
CƠ TH

Nội dung
I. Máu
II. Hệ tuần hoàn
III. Một số bệnh về máu và tim mạch
IV. Thực hành:Thực hiện tình huống giả định cấp cứu
người bị chảy máu,tai biến,đột quỵ và đo huyết áp.

u
á
I. M

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu.

Quan sát hình 33.1 thảo luận nhóm
hoàn thành phiếu học tập số 1

Phiếu học tập số 1
Câu 1: Đọc thông tin + quan sát H33.1 xác định tên, nêu đặc điểm cấu tạo và chức năng của các
thành phần của máu được đánh số trong hình

Câu 2. Điều gì sẽ xảy ra với cơ thể chúng ta nếu thiếu 1 trong các thành phần của máu?
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
……
Câu 3. Rút ra nhận xét về chức năng của máu?
…………………………………………………………………………………………………………

Phiếu học tập số 1

Câu 1: Đọc thông tin + quan sát H33.1 xác định tên, nêu đặc điểm cấu tạo và chức năng của
các thành phần của máu được đánh số trong hình
Thành phần của máu
1 - Tiểu cầu

Đặc điểm cấu tạo
- Kích thước nhỏ, không nhân.
- Chiếm 1% thể tích máu

Chức năng
Tham gia bảo vệ cơ thể nhờ cơ
chế làm đông máu

2 - Hồng cầu

- Màu hồng, hình đĩa, lõm 2
mặt, không nhân.
- Chiếm khoảng 43% thể tích
máu

Vận chuyển oxygen và carbon
dioxide trong máu.

3 - Bạch cầu

- Kích thước khá lớn có nhân,
không màu.
- Chiếm 1% thể tích máu.

Tham gia bảo vệ cơ thể.

4Huyết tương

- Lỏng, màu vàng nhạt
- Chiếm 55% thể tích máu
- Gồm nước, chất dinh dưỡng và
chất hòa tan.

Duy trì máu ở trạng thái lỏng
giúp máu dễ dàng lưu thông
trong mạc; vận chuyển chất dinh
dưỡng, các chất cần thiết khác
và chất thải.

Bảng. Thành phần chủ yếu của huyết tương

Các chất
- Nước

Tỷ lệ
90%

- Các chất dinh dưỡng: Protein, Lipid,
Glucid, Vitamin...
- Các chất cần thiết khác : Hoocmone, kháng
thể...
10%
- Các loại muối khoáng.
- Các loại chất thải của tế bào: urea, uiric
acid,...
10

Hồng cầu có Hb có đặc tính khi kết hợp với O2 có
màu đỏ tươi, khi kết hợp với CO2 có màu đỏ thẫm

O2
O2

Phổi

CO2

CO2

CO2

O2
CO
CO22

Tim

Sơ đồ minh hoạ chức năng của hồng cầu

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI

Câu 2. Điều gì sẽ xảy ra với cơ thể
chúng ta nếu thiếu 1 trong các
thành phần của máu?



Trả lời:
Nếu thiếu một trong các thành
phần của máu thì cơ thể sẽ gặp các
bệnh lý liên quan đến máu, ảnh
hưởng đến chức năng của nhiều cơ
quan, thậm chí tử vong.

Tương tác kháng nguyên - kháng thể

t hể A
g
n
á
h
K

Kháng
nguyên A

B

Kháng
nguyên B

hể
T
g
n
á
Kh

Cơ chế chìa khóa và ổ khóa, nghĩa là kháng nguyên
nào thì kháng thể ấy

Khi cơ thể bị mất nước nhiều (khi tiêu
chảy, khi lao động nặng ra mồ hôi
nhiều,...), máu có thể lưu thông dễ
dàng trong mạch nữa không?

Khi cơ thể bị mất nhiều nước (khi bị tiêu chảy,
lao động nặng ra nhiều mồ hôi...) máu khó lưu
thông trong mạch vì máu mất nước => đặc.
15

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI

Câu 3. Rút ra nhận xét về chức
năng của máu?

Trả lời:
Máu được duy trì ở trạng thái
lỏng, có chức năng bảo vệ cơ thể,
vận chuyển các chất O2, CO2 , chất
dinh dưỡng, chất cần thiết và chất
thải.

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu

- Các thành phần của máu:
+ Huyết tương chiếm khoảng 55% máu, bao
gồm nước và các chất tan. Huyết tương giúp
duy trì trạng thái lỏng của máu, vận chuyển
chất dinh dưỡng và chất thải trong cơ thể.
+ Hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu chiếm khoảng
45% máu. Hồng cầu có chức năng vận chuyển
oxygen và carbon dioxide trong máu. Bạch cầu
bảo vệ cơ thể, trong khi tiểu cầu tham gia vào
cơ chế đông máu.

2. Miễn dịch và vaccine
a. Miễn dịch

Phiếu học tập số 2
Câu 1. Xem video về miễn dịch hãy giải thích vì sao con người sống trong môi
trường chứa nhiều vi khuẩn có hại nhưng vẫn có thể sống khỏe mạnh?
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
Câu 2: (Xem video + nghiên cứu thông tin + quan sát H33.2) điền vào chỗ
trống để hoàn thành các khái niệm sau:
- Kháng nguyên là…………………………………………………………………
- Kháng thể là………………………………………………………………………
- Cơ chế tương tác giữa kháng nguyên và kháng thể:
………………………………
- Miễn dịch là……………………………………………………………………….
Câu 3. Quan sát H33.3 Trình bày cơ chế tạo miễn dịch trong cơ thể người?
Câu 4.Tiêm vaccine có vai trò gì trong việc phòng bệnh? Kể tên một số loại
bệnh em đã được tiêm vaccine để phong tránh?

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu
1. Các thành phần của máu

- Các thành phần của máu:
+ Huyết tương chiếm khoảng 55% máu, bao
gồm nước và các chất tan. Huyết tương giúp
duy trì trạng thái lỏng của máu, vận chuyển
chất dinh dưỡng và chất thải trong cơ thể.
+ Hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu chiếm khoảng
45% máu. Hồng cầu có chức năng vận chuyển
oxygen và carbon dioxide trong máu. Bạch cầu
bảo vệ cơ thể, trong khi tiểu cầu tham gia vào
cơ chế đông máu.

2. Miễn dịch và vaccine

a. Miễn dịch

Câu 1. Xem video về miễm dịch hãy giải thích vì
sao con người sống trong môi trường chứa nhiều
vi khuẩn có hại nhưng vẫn có thể sống khỏe
mạnh?

Trả lời:
- Con người sống trong môi trường chứa nhiều
vi khuẩn có hại nhưng vẫn có thể sống khỏe
mạnh vì cơ thể có khả năng nhận diện, ngăn
cản sự xâm nhập của mầm bệnh, đồng thời
chống lại mầm bệnh khi nó đã xâm nhập vào
cơ thể, đó gọi là khả năng miễn dịch của cơ
thể.

Câu 2: (Xem video +nghiên cứu thông tin + quan sát
H33.2) điền vào chỗ trống để hoàn thành các khái niệm
sau:
………………………………
- Kháng nguyên là những
phân tử ngoại lai có khả năng
kích thích cơ thể tiết ra các kháng thể.
những phân tử Protein đặc hiệu do 1
- Kháng thể là ………………………………………
loại bạch cầu tiết ra để chống lại các kháng nguyên.
- Cơ chế tương tác giữa kháng nguyên và kháng thể:
cơ chế
chìa khóa và ổ khóa.
…………………………………………………….….
khả năng bệnh khi nó
- Miễn dịch là ……………………
đã xâm nhập vào cơ thể. cơ thể
ngăn cản sự xâm nhập của mầm
bệnh, đồng thời chống lại mầm
bệnh.

Tương tác kháng nguyên - kháng thể

t hể A
g
n
á
h
K

Kháng
nguyên A

B

Kháng
nguyên B

hể
T
g
n
á
Kh

Cơ chế chìa khóa và ổ khóa, nghĩa là kháng nguyên
nào thì kháng thể ấy

Câu 3. Quan sát H33.3 Trình bày cơ chế tạo miễn dịch trong cơ
thể người?
- Tế bào lympho B phân
bào và biệt hoá thành
tương bảo, tương bảo tạo
ra kháng thể để tiêu diệt vi
sinh vật hoặc làm bất hoạt
độc tổ của chúng.
- Tế bào lympho B nhớ giúp cơ thể
có khả năng miễn dịch.

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu.

- Các thành phần của máu:
+ Huyết tương chiếm khoảng 55% máu, bao
gồm nước và các chất tan. Huyết tương giúp
duy trì trạng thái lỏng của máu, vận chuyển
chất dinh dưỡng và chất thải trong cơ thể.
+ Hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu chiếm khoảng
45% máu. Hồng cầu có chức năng vận chuyển
oxygen và carbon dioxide trong máu. Bạch cầu
bảo vệ cơ thể, trong khi tiểu cầu tham gia vào
cơ chế đông máu.

2. Miễn dịch và vaccine.
a. Miễn dịch.

- Kháng nguyên là chất khi xâm nhập vào cơ
thể kích thích cơ thể tạo kháng thể.
- Kháng thể là phân tử protein do tế bào lympho
B tạo ra để chống lại kháng nguyên

- Kháng nguyên và kháng thể tương tác theo cơ
chế chìa khoá và ổ khoá để tạo phản ứng miễn
dịch.
- Tế bào lympho B phân bào và biệt hoá thành
tương bảo, tương bảo tạo ra kháng thể để tiêu diệt
vi sinh vật hoặc làm bất hoạt độc tổ của chúng.
- Tế bào lympho B nhớ giúp cơ thể có khả năng
miễn dịch.

b. Vaccine

Câu 4. Tiêm vaccine có vai trò gì trong việc phòng bệnh? Kể tên một số loại bệnh
em đã được tiêm vaccine để phòng tránh?

- Vaccine có tính kháng nguyên, khi tiêm vào cơ thể sẽ kích thích tế bào lympho
B tiết kháng thể chống lại mầm bệnh và ghi nhớ chúng, sẵn sàng đáp ứng
nhanh và mạnh nếu lần sau bị mầm bệnh là các vsv cùng loại xâm nhập, giúp
cơ thể có khả năng miễn dịch.
- Vaccine: phòng lao, viêm gan B, ho gà, bạch hầu, uốn ván, bại liệt,…

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu.

- Các thành phần của máu:
+ Huyết tương chiếm khoảng 55% máu, bao
gồm nước và các chất tan. Huyết tương giúp
duy trì trạng thái lỏng của máu, vận chuyển
chất dinh dưỡng và chất thải trong cơ thể.
+ Hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu chiếm khoảng
45% máu. Hồng cầu có chức năng vận chuyển
oxygen và carbon dioxide trong máu. Bạch cầu
bảo vệ cơ thể, trong khi tiểu cầu tham gia vào
cơ chế đông máu.

2. Miễn dịch và vaccine.
a. Miễn dịch.

- Kháng nguyên là chất khi xâm nhập vào cơ
thể kích thích cơ thể tạo kháng thể.
- Kháng thể là phân tử protein do tế bào lympho
B tạo ra để chống lại kháng nguyên

- Kháng nguyên và kháng thể tương tác theo cơ
chế chìa khoá và ổ khoá để tạo phản ứng miễn
dịch.
- Tế bào lympho B phân bào và biệt hoá thành
tương bảo, tương bảo tạo ra kháng thể để tiêu diệt
vi sinh vật hoặc làm bất hoạt độc tổ của chúng.
- Tế bào lympho B nhớ giúp cơ thể có khả năng
miễn dịch.

b. Vaccine
- Vaccine sử dụng mầm bệnh đã chết hoặc suy yếu
để kích thích tế bào bạch cầu tạo ra kháng thể.
- Kháng thể tiếp tục tồn tại trong máu giúp cơ thể
miễn dịch với bệnh đã được tiêm vaccine.

ỦA
C
N
À
O
H
N
Ầ
U
T
Ệ
H
À
V
U
I
Á
Ờ
M
Ư
:
G
3
ỂN
H
BÀI 3
T
Ơ
C

)
o
e
h
t
(Tiếp

à
v
u
á
m
m
ó
h
3. N
u
á
m
n
ề
y
tru

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu.
2. Miễn dịch và vaccine.
3. Nhóm máu và truyền máu.

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu.
2. Miễn dịch và vaccine.
3. Nhóm máu và truyền máu.
a. Nhóm máu.
- Nhóm máu là nhóm các tế bào hồng cầu được
xác định dựa vào các đặc tính kháng nguyên khác
nhau.
- Ở người có 4 nhóm máu A, B, AB, O.
b. Nguyên tắc truyền máu.

Phiếu học tập số 3
Câu 1. Thảo luận nhóm để thực hiện các yêu cầu và trả lời câu hỏi sau: Vẽ
Hình 33.4 vào vở rồi hoàn thành sơ đồ truyền máu bằng cách đánh dấu chiều
mũi tên để thể hiện mối quan hệ cho, nhận giữa các nhóm máu.
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
Câu 2. Giả sử một người có nhóm máu A cần được truyền máu, người này có
thể nhận những nhóm máu nào? Nếu truyền nhóm máu không phù hợp sẽ dẫn
đến hậu quả gì?
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
Câu 1. Thảo luận nhóm để thực hiện các yêu cầu và
trả lời câu hỏi sau: Vẽ Hình 33.4 vào vở rồi hoàn
thành sơ đồ truyền máu bằng cách đánh dấu chiều
mũi tên để thể hiện mối quan hệ cho, nhận giữa các
nhóm máu.

I. Máu.
1. Các thành phần của máu.
2. Miễn dịch và vaccine.
3. Nhóm máu và truyền máu.
a.Nhóm máu.
- Nhóm máu là nhóm các tế bào hồng cầu được
xác định dựa vào các đặc tính kháng nguyên khác
nhau.
- Ở người có bốn nhóm máu A, B, AB, O.

- Sơ đồ truyền máu :
A
A

O

O

AB AB
B
B

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu.
2. Miễn dịch và vaccine.
3. Nhóm máu và truyền máu.
a.Nhóm máu.

Câu 2. Giả sử một người có nhóm máu A cần được
truyền máu, người này có thể nhận những nhóm máu
nào? Nếu truyền nhóm máu không phù hợp sẽ dẫn đến
hậu quả gì?
- Nếu một người có nhóm máu A cần được truyền máu,
- Nhóm máu là nhóm các tế bào hồng cầu được người này có thể nhận nhóm máu A và nhóm máu O.
xác định dựa vào các đặc tính kháng nguyên khác - Nếu truyền nhóm máu không phù hợp sẽ xảy ra hiện
nhau.
tượng kết dính làm phá hủy hồng cầu của máu truyền
- Hệ nhóm máu phổ biến nhất là hệ nhóm máu ngay trong lòng mạch máu, đồng thời, có thể gây ra
ABO gồm bốn nhóm máu A, B, AB, O.
hiện tượng sốc và nguy hiểm đến tính mạng người
b.Nguyên tắc truyền máu.
nhận máu.

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
1. Các thành phần của máu.
2. Miễn dịch và vaccine.
3. Nhóm máu và truyền máu.
a.Nhóm máu.
- Nhóm máu là nhóm các tế bào hồng cầu được
xác định dựa vào các đặc tính kháng nguyên khác
nhau.
- Hệ nhóm máu phổ biến nhất là hệ nhóm máu
ABO gồm bốn nhóm máu A, B, AB, O.
b.Nguyên tắc truyền máu.
- Trong quá trình truyền máu, để tránh hiện
tượng kết dính có thể xảy ra, máu của người
cho cần cùng nhóm với máu của người nhận.
- Trong trường hợp không có máu trùng với
nhóm máu của người nhận, có thể truyền máu
khác nhóm nhưng đảm bảo nguyên tắc không
để kháng thể trong máu của người nhận gây
kết dính kháng nguyên trong máu được truyền.

ệ
H
.
II

n
à
o
h
n
ầ
tu

BÀI 33: MÁU VÀ HỆ TUẦN HOÀN CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
I. Máu.
II. Hệ tuần hoàn.