T h ự c h à n h t i ế n g Vi ệ t

CÁC THÀNH PHẦN
BIỆT LẬP

Hoạt động
khởi động

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

* Hãy sắp xếp các cụm từ sau thành câu có nghĩa:
a. Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh của Nguyễn Khuyến
b. và điển hình nhất cho mùa thu của Việt Nam.
c. Có lẽ ba bài thơ:
d. là ba bài thơ hay
* Xác định thành phần câu trong câu văn vừa tìm được.
- Chủ ngữ:............................................................................................
- Vị ngữ:............................................................................................
- Thành phần khác (gọi tên thành phần: khởi ngữ, trạng ngữ, bổ ngữ...)
……………………………………………………………………..

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
• Sắp xếp thành:
Có lẽ ba bài thơ: Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh của Nguyễn Khuyến//
CN
là ba bài thơ hay và điển hình nhất cho mùa thu của Việt Nam.
VN
- Thành phần khác: có lẽ

Hoạt động khởi động

Vậy từ “có lẽ” là
thành phần gì của
câu? Thành phần ấy
có tác dụng gì? Dấu
hiệu nhận biết như
thế nào?

Hình thành
kiến thức

I.Thành phần biệt lập
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu văn: Có lẽ ba bài thơ: Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh của Nguyễn
Khuyến là ba bài thơ hay và điển hình nhất cho mùa thu của Việt
Nam.
Từ “có lẽ” trong câu văn thể hiện
nhận định của người nói với các sự
vật, hiện tượng được nói đến trong
câu như thế nào ?
………………………………………
………………………………………
………………………………………
………………………………………
.

Nếu không có từ “có lẽ” nói trên
thì ý nghĩa sự vật của câu chứa
nó có khác đi không ? Vì sao?
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………

1. Thành phần biệt lập:
a. Xét ví dụ: Có lẽ ba bài thơ: Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh của Nguyễn
Khuyến là ba bài thơ hay và điển hình nhất cho mùa thu của Việt Nam.

Từ “có lẽ”

=> dự đoán của người viết về sự vật, hiện tượng
được nhắc đến trong câu ( độ tin cậy thấp).

Nếu không có từ “có lẽ”

Ý nghĩa không đổi -> nó không
nằm trong cấu trúc câu, không
trực tiếp nêu sự vật,hiện tượng
trong câu mà chỉ thể hiện đánh giá
đối với người, sự vật được nói đến
trong câu.

b. Khái niệm:
.
Là thành phần
không nằm trong
cấu trúc cú pháp
của câu (chủ ngữ,
vị ngữ, trạng ngữ,
định ngữ, bổ ngữ)

Theo em hiểu, thành phần
biệt lập là gì?
Không tham gia
vào việc diễn đạt
nghĩa sự việc
của câu.
.

2. Các thành phần biệt lập:

- Thành phần tình thái

- Thành phần gọi- đáp

- Thành phần cảm thán

- Thành phần chêm xen
(phụ chú)

a.Thành phần
tình thái:
Thành phần thể hiện
thái độ, cách đánh giá
của người nói (người
viết) đối với sự việc
được nói tới trong câu.

+ Chắc chắn tất cả đám học sinh chúng
tôi đứa nào cũng yêu mến thầy vì tấm lòng
Ví dụ nhân từ, vì những ý nghĩ tốt lành, vì những
1
ước mơ của thầy về tương lai chúng tôi.
(Trin-ghi-do Ai-tơ-ma-tốp, Người thầy đầu
tiên)
 Chắc chắn là thành phần tình thái, thể
hiện sự đánh giá về tính chính xác của
thông tin được nói tới.
+ Hoạ sĩ còn đang nheo mắt cố đọc tên các
sách trên giá thì cô gái đã bước tới, dường
như làm việc ấy hộ bố. (Nguyễn Thành
Ví dụ
Long, Lặng lẽ Sa Pa)
2
 Dường như là thành phần tình thái thể
hiện ý không chắc chắn.

b.Thành phần
cảm thán:
Thành phần được
dùng để bộc lộ
trực tiếp tình cảm,
cảm xúc của
người nói, người
viết (vui, buồn,
ngạc nhiên, tức
giận,...).

+ Chao ôi, bắt gặp một con người như
anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng
Ví dụ tác, nhưng hoàn thành được sáng tác
1
còn là một chặng đường dài,
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
 Chao ôi là thành phần cảm thán bộc
lộ sự xúc động.
+ Ơ, cái bà này! Sao bà cứ cuống quýt
lên vậy?
Ví dụ (Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
2

 Ơ là thành phần cảm thán bộc lộ sự
ngạc nhiên.

* Nhận xét:
Nội dung

Vị trí
Từ ngữ

Thành phần tình thái
linh hoạt đầu, giữa câu
hình như, dường như, có lẽ,
chắc hẳn, hẳn là, ngộ
nhỡ, chẳng lẽ, hay
là,...
được dùng để thể hiện

Ý nghĩa cách nhìn của người nói
đối với sự việc được nói
đến trong câu.

Thành phần cảm thán
thường đứng đầu câu
Chao ôi, Ôi,a, trời, lạy trời,
trời ơi, giời ơi, than ôi, hỡi
ơi,...

bộc lộ tâm lí của
người viết.

Hoạt động
luyện tập

1. Bài tập 1: Thành phần tình thái
a. chắc hẳn: thể hiện sự phỏng đoán tương đối chính xác về nhận
định: câu thơ “Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt” không phải là
bầu trời trong một đêm trăng mà là trong một buổi chiều.
b. hình như, có thể: thể hiện thái độ phỏng đoán không chắc
chắn của tôi đối với đối tượng mà mình nhớ đến.
c. có lẽ: thể hiện sự đánh giá không chắc chắn về trạng thái của
đối tượng, cụ thể ở đây là con cá.

Bài tập
Bài 2:
- Từ chỉ thái độ, cách đánh giá của người nói: có
lẽ, chắc là, chắc hẳn, …..
- Đặt câu:
1. Có lẽ cậu ấy đã rất buồn vì tôi không mua quà
sinh nhật cho cậu ấy.
2. Chắc là ngày mai sẽ ấm lên đấy.
3. Người ông chắc hẳn đã mua nó.

2. Bài tập 3: Thành phần cảm thán
a. Trời ơi: thể hiện sự xúc động mãnh liệt của người nói/

người viết.
.b. ứ hự: thể hiện sự không bằng lòng, không thuận ý của

người nói/ người viết.

Hoạt động
vận dụng

Ô CHỮ BÍ MẬT
L Ụ C B Á T
T Ì N H T H Á I
Đ Ặ C B I Ệ T
C Ả M T H Á N
L Í L Ẽ
L U Ậ N Đ I Ể M
Ế được
P hiện
L
A đánh
nêuỬra
một
cáchgiá
có căn
Câu 5:
2: (4
(8 chữ
chữ cái)
cái)Những
ThànhBđiều
phần
thể
cách
của

cứ, hợp
lôgic
để
làm
rõ không
tính
đúng
đắn
của
luận
điểm
được
Câu
3:
(7
chữ
cái)
Câu
có
cấu
tạo
theo
mô
hình
chủ
người
nói,
người
viết
đối
với
sự
việc
được
nói
đến
trong
câu
1:
(6
chữ
cái)
Đây
là
thể
thơ
gồm
2
câu
thơ
nối
tiếp
4:
Đây
là
thành
phần
dùng
để
bộc
lộ
trực
6:
(8
Những
ý
chính
được
triển
khai
nhằm
cụ
Câu 7: (6 chữ cái) Đây là tên bài thơ của tác giả Bằng Việt?
gì?
ngữ,
vị
ngữ
được
gọi
làcủa
câu
gì?
gọi
làtình
thành
phần
gì?
nhau
với
một
câu
6xúc
tiếng
1 câunói
8 tiếng.
tiếphóa
cảm,
và người viết.
thể
luận
đềcảm
được
gọi
làvàngười
gì?

Bài tập : viết đoạn văn theo chủ đề tự
chọn trong đó có sử dụng thành phần tình thái
và thành phần cảm thán?

CHÂN THÀNH CẢM
ƠN!