SINH
THÁI
HỌC

Cá thể

Môi
trường

Bài 38:
MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC
NHÂN TỐ SINH THÁI

I. Môi trường sống của sinh vật:
1. Khái niệm môi trường sống của sinh
vật:
Quan sát hình sau cho biết Thỏ sống trong
rừng chịu ảnh hưởng của những yếu tố nào?
Nhiệt độ

Thức ăn

Độ ẩm

Thợ săn

Ánh sáng

Thú dữ
 Môi trường là gì?

Môi trường là nơi sinh sống của
sinh vật, bao gồm tất cả những gì bao
quanh chúng có tác động trực tiếp
hoặc gián tiếp lên sự sống, sinh
trưởng, phát triển của sinh vật.
2. Các loại môi trường.

2. Môi trường
Trên mặt đất
Không khí

Em hãy quan sát và chú thích hình

4. Môi trường
sinh vật

4

2
4

4

4

1. Môi
trường
nước

1

Các môi trường sống của sinh vật

3

3. Môi trường
trong đất

Môi trường nước

Cá ngừ

Cá chim mỏ chuột vàng

Cá đối

Bèo hoa dâu

Cá đuối

Cây

Môi trường nước

Cua

San hô

Sứa

Bạch

Rùa

Cá ngựa

MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT

MÔI TRƯỜNG TRÊN MẶT ĐẤT - KHÔNG KHÍ

Cò

Chim

Trâu

Gà

Vịt

Cây xoài

MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT
MÔI TRƯỜNG TRONG ĐẤT

Kiến

Giun04/02/2024
đất

Rết

Chuột chũi

13

MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT
MÔI TRƯỜNG SINH VẬT

Cây tầm gửi sống ký sinh trên nhiều cây khác

ký sinh

Bọ

04/02/2024

Chó

Mối ong ký sinh trên
nhộng ong

Bài tập: Quan sát trong tự nhiên, hãy điền nội dung
thích hợp vào các ô trống trong bảng

5

Tên sinh
Môi trường sống
vật Môi trường trên mặt đất – không khí
Cây mận
Môi trường nước
San hô
Môi trường sinh vật.
Trùng sốt
Môi trường trong đất.
rét
Môi trường nước
Giun đất
Môi trường sinh vật.
Tôm

6

Giun đũa

7

……….

STT

1
2
3
4

2. Các loại môi trường sống chủ yếu của sinh vật.



- Môi trường nước.
- Môi trường trong đất.
- Môi trường trên mặt đất không khí.
- Môi trường sinh vật.

Cần làm gì để bảo vệ môi
trường?

Các loại môi trường sống

Loại môi
trường
Môi trường
trên cạn
Môi trường
nước
Môi trường
đất

Đặc điểm
Gồm mặt đất và khí quyển. Nơi
sinh sống của phần lớn sinh vật
Gồm nước ngọt, nước lợ, nước
mặn. Nơi sinh sống của sinh vật
thuỷ sinh
Các lớp đất có độ sâu khác nhau
noi có sinh vật sinh sống

II. Các nhân tố sinh thái của môi trường

 Nhân tố sinh thái là gì?
Nhiệt độ

Thức ăn

Độ ẩm

Thợ săn

Ánh sáng

Thú dữ

Kể tên
các
nhóm
nhân
tố sinh
thái?

- Nhân tố sinh thái là các nhân tố của môi
trường tác động tới sinh vật.

Nhiệt độ
ăn
Độ ẩm

Thức

Thợ săn

Nhân
tố sáng
vôkhông sống
Nhân tố hữu
Ánh
Thúsống
sinh
sinh
dữ
+ Nhân tố các sinh vật khác:
(Các vi sinh vật, nấm, thực vật, động vật)
+ Nhân tố con người

Tại sao nhân tố con người tách thành một nhân tố
sinh thái độc lập?
Vì hoạt động của con người khác với các sinh
vật khác.

Một số hình ảnh về sự tác động của con người đến môi trường
Tác động tích cực

Dọn vệ sinh môi trường

Tác động tiêu cực

Vứt rác xuống sô

Khí thải từ nhà máy

Xử lí nước thải

Quan sát các hình sau  Hãy điền vào bảng tên các nhân tố s
môi trường tự nhiên , lựa chọn và sắp xếp các nhân tố sinh th
Nhân tố hữu sinh
Nhân tố
vô sinh
Voi

Chữa cháy rừng

Trồng cây

Nhân tố
các sinh
vật khác

Nắng

…….
Khỉ

Nhân tố con
người

Mưa

…….

…….

- Nhân tố sinh thái là những nhân tố của môi trường
tác động tới sinh vật.
- Có 2 nhóm nhân tố sinh thái:
Nhiệt độ, độ ẩm, nước….
+ Nhân tố vô sinh (không sống):
+ Nhân tố hữu sinh (sống):

• Nhân tố các sinh
vật:
Các vi
sinh vật, nấm, thực vật, động vậ
• Nhân tố con ngườiTác động tích cực: Trồng cây…
Tác động tiêu cực: Phá rừng…

Thảo luận nhóm
Em3hãy nhận xét về sự thay đổi của các nhân tố
phút
1. Trong một ngày (từ sáng tới tối), ánh sáng mặt trời chiếu
đất thay đổi như thế nào?

2. Ở nước ta, độ dài ngày vào mùa hè và mùa đông có gì khá
3. Sự thay đổi nhiệt độ trong một năm diễn ra như thế nào?

Nhận xét: Các nhân tố sinh thái tác động lên sinh vật
thay đổi theo từng môi trường và từng thời gian.

Thảo luận nhóm
Em3hãy nhận xét về sự thay đổi của các nhân tố
phút
1. Trong một ngày (từ sáng tới tối), ánh sáng mặt trời chiếu

đất thay đổi như thế nào?
 Trong một ngày cường độ ánh sáng mặt trời chiếu trên mặ
dần từ sáng tới trưa và sau đó giảm dần vào buổi chiều cho
2. Ở nước ta, độ dài ngày vào mùa hè và mùa đông có gì khá
Mùa hè có ngày dài hơn mùa đông.
3. Sự thay đổi nhiệt độ trong một năm diễn ra như thế nào?
 Trong năm nhiệt độ thay đổi theo mùa:
+ Mùa xuân ấm áp.
+ Mùa hè nhiệt độ không khí cao (nóng nực)
+ Mùa thu nhiệt độ không khí giảm (mát mẻ)
+ Mùa đông nhiệt độ xuống thấp (lạnh)
Nhận xét: Các nhân tố sinh thái tác động lên sinh vật
thay đổi theo từng môi trường và từng thời gian.

III. Giới hạn sinh
thái

Khoảng thuận lợi

Giới hạn
dưới

Giới hạn
sinh thái là
gì?

Giới hạn
trên

t0 C

30 C
Điểm cực
thuận
50 C
Giới hạn
chịu
420 C
Điểm gây
đựng
Điểm gây
chết
chết
Hình trên là: Giới hạn nhiệt độ của cá rô phi ở
Nam biết:
Quan sát hình vẽViệt
và cho
0

1. Cá rô phi tồn tại được trong khoảng nhiệt độ nào?
2. Sinh trưởng và phát triển thuận lợi ở khoảng nhiệt độ
nào?
3. Sinh trưởng, phát triển tốt nhất ở nhiệt độ nào?

* BT: Cá chép ở Việt Nam chết ở nhiệt
độ dưới 2oC và trên 44oC, phát triển
thuận lợi nhất ở 28oC. So sánh Cá
với cá
Giớ
rô giớii
rô phi ở Việt Nam thì loài nào có
hạn sinh thái về nhiệt độ rộng ph
hơn?hạn
dướ
i
Loài nào có vùng phân bố rộng hơn?
i

300
C
Khoả
ng
thuận
lợi

0
5
C
của:

Giới hạn sinh thái về nhiệt độ
1. Cá rô phi là: 5oC – 42oC => 42 -5= 37 0C
2. Chép là: 2oC – 44oC => 44 – 2 = 42 0C
 Vì vậy cá chép có giới hạn
Cá
sinh
ché
thái về nhiệt độ rộng hơn p
cá rô phi. Do đó, cá chép có
vùng phân bố rộng hơn.

Giớ
i
hạn
dướ
i
20C

Giớ
i
hạn
trê
n
420
C

280
C
Khoả
ng
thuận
lợi

Giớ
i
hạn
trê
n
440
C

Thế nào là giới hạn sinh thái?

Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu
đựng của sinh vật đối với một nhân tố
sinh thái nhất định, ngoài giới hạn
này sinh vật sẽ không tồn tại được.
 Mỗi loài chịu được một giới hạn nhất định với mỗi
nhân tố sinh thái.
 Sinh vật có giới hạn sinh thái rộng thường phân
bố rộng, dễ thích nghi.

Cây mắm biển sống và phát triển
trong giới hạn độ mặn là từ 0,36%

Cây thông đuôi ngựa không
sống được nơi có nồng độ muối

Hãy chọn câu trả lời đúng nhất:
Câu 1: Các nhân tố sinh thái
A. chỉ ảnh hưởng gián tiếp lên sinh vật.
B. thay đổi theo từng môi trường và thời gian.
C. chỉ gồm nhân tố sinh thái vô sinh và nhân
tố sinh thái con người.
D. gồm nhân tố sinh thái vô sinh và nhân tố
sinh thái hữu sinh, con người thuộc nhóm
nhân tố sinh thái vô sinh.

Câu 2: Cơ thể sinh vật được coi là môi trường
sống khi
A. chúng là nơi ở, nơi lấy thức ăn, nước uống
cho các sinh vật khác.
B. chúng tạo ra nơi ở cho các sinh vật khác.
C. chúng cung cấp dinh dưỡng cho các sinh
vật khác.
D. chúng cung cấp nơi ở cho các sinh vật
khác.

Câu 3: Cho các phát biểu sau:
1. Các nhân tố sinh thái thay đổi theo từng mức độ và
thời gian.
2. Nhân tố sinh thái được chia thành hai nhóm: nhân tố
sinh thái vô sinh và nhân tố sinh thái hữu sinh, con
người không phải là nhân tố sinh thái.
3. Cây xanh là môi trường sống của vi sinh vật và nấm
ký sinh.
4. Con người là một nhân tố sinh thái riêng.

Câu 4: Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu đựng của cơ
thể sinh vật đối với
A.tất cả các nhân tố sinh thái.
B. nhân tố sinh thái hữu sinh.
C. nhân tố sinh thái vô sinh.
D. một nhân tố sinh thái nhất định.

1. Cho biết ưu điểm của trồng cây trong
nhà lưới hoặc nhà kính.
2. Giải thích vì sao trong sản xuất nông
nghiệp, cây trồng được gieo trồng đúng
thời vụ thường đạt năng suất cao?

Ưu điểm của trồng cây trong nhà lưới hoặc
nhà kính là:
- Hạn chế được sự tác động xấu của các nhân
tố sinh thái vô sinh và hữu sinh từ môi trường
tự nhiên đến sự sinh trưởng và phát triển của
cây trồng: tránh những tác động xấu bởi các
yếu tố thời tiết cực đoan như mưa to, gió lớn,
nắng to; bảo vệ cây trồng tránh tác động của
côn trùng, động vật phá hoại.
- Có thể chủ động điều chỉnh các nhân tố sinh
thái vô sinh như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,…

* BT: Cá chép ở Việt Nam chết ở nhiệt độ
dưới 2oC và trên 44oC, phát triển thuận lợi
nhất ở 28oC. Vẽ đồ thị thể hiện giới hạn
chịu đựng của cá chép.

- Học bài
- Trả lời câu hỏi và bài tập 1,2,3 SGK.

- Liên hệ các nhân tố sinh thái với sinh vật ở địa phươ
Chuẩn bị bài 39: “Quần thể sinh vật”

300
C
Khoả
ng
thuận
lợi

Giớ
Giớ
Cá rô
i
i
phi
hạn
hạn
dướ
trê
i
n
Loài nào
có giới hạn sinh thái
rộng
0
0
42 sinh thái
Mỗi loài
hơn
?5 Csinh vật đều có giới hạn
C

riêng đối với từng nhân tố sinh thái.
280
C

Cá
chép

Giớ
i
hạn
dướ
i
20C

Khoả
ng
thuận
lợi

Giớ
i
hạn
trê
n
440
C