CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN
(TIẾT 1)
VỚI BÀI HỌC
HÔM NAY
GV: TRẦN THỊ NGỌC TUYẾT

I. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

CHỦ ĐỀ 8. CẢM ỨNG Ở
SINH VẬT VÀ TẬP TÍNH Ở
ĐỘNG VẬT
BÀI 32. CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

32

CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

MỤC TIÊU
- Phát biểu được khái niệm cảm ứng ở sinh vật. Lấy được ví dụ về cảm ứng ở thực vật
và động vật.
- Nêu được vai trò của cảm ứng đối với sinh vật.
- Trình bày được cách làm thí nghiệm chứng minh tính cảm ứng ở thực vật (ví dụ
hướng sáng, hướng nước, hướng tiếp xúc).
- Vận dụng được các kiến thức cảm ứng ở thực vật vào giải thích một số hiện tượng
trong thực tiễn.

Nội dung bài học
Ứng dụng cảm ứng của
thực vật trong thực tiễn

Khái quát về cảm ứng
ở sinh vật

1

3
2

Cảm ứng ở thực vật

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

II. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:
Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Cho học sinh đọc thông tin trong SGK.

Kích thích

Hình: Lá cây xấu hổ

Hình: Lá cây xấu hổ khép
lại khi chạm tay vào

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:

1. Phản ứng nào của lá cây xấu hổ và giun đất chứng tỏ chúng cảm nhận được
các tác động của môi trường? Phản ứng đó có ý nghĩa gì đối với sinh vật.

Hình 32.1. Lá cây xấu hổ khép lại
khi chạm tay vào

Hình 32.2. Dùng đầu đũa chạm nhẹ vào
bất kì vị trí nào trên thân con giun đất

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:

1. Phản ứng nào của lá cây xấu hổ và giun đất chứng tỏ chúng cảm nhận được
các tác động của môi trường? Phản ứng đó có ý nghĩa gì đối với sinh vật.

+ Khi một
bị đụng
lá khép
nhẹ,lại,
câynóxấu
sẽ đưa
hổ lập
tíntức
hiệukhép
kíchnhững
thích lan
cánh
rộng
lá lại.
đếnỞcác
cuối
lá khác,
cuốngkhiến
lá có
một môcũng
chúng
tế bào
lầnmỏng
lượt khép
gọi làlại.
bọng
Nhưng
lá, bên
chỉtrong
ít phút
chứa
sau,đầy
bộ nước.
phận dưới
Khi đụng
bọngtay
lá lại
vào,
dần
lá
bị chấn
đầy
nước,
động,
lá lạinước
xòe ra
trong
nguyên
tế bào
dạng
bọng
nhưlácũ.
lập tức dồn lên hai bên phía trên. Phần
dưới bọng lá xẹp xuống như quả bóng xì hơi, còn phía trên lại như quả bóng bơm
căng. Điều đó làm cuống lá sụp xuống, khép lại.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:

1. Phản ứng nào của lá cây xấu hổ và giun đất chứng tỏ chúng cảm nhận được
các tác động của môi trường? Phản ứng đó có ý nghĩa gì đối với sinh vật.
+ Giun đất có thể cảm nhận và phản ứng
lại khi bị kim châm là do có sự điều
khiển của hệ thần kinh (dạng chuỗi
hạch).

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:

Cảm ứng ở sinh vật là gì?

Cảm ứng ở sinh vật là khả năng tiếp nhận kích thích và phản ứng lại các kích thích
từ môi trường bên trong và bên ngoài cơ thể.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:
a. Khái niệm cảm ứng ở sinh vật:

- Cảm ứng ở sinh vật là khả năng tiếp nhận kích thích và phản ứng lại các kích
thích từ môi trường bên trong và bên ngoài cơ thể.
b. Vai trò của cảm ứng ở sinh vật:

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:

Tìm hiểu vai trò của cảm ứng ở sinh vật:

a. Ngọn cây phát triển về nơi có
nguồn sáng

b. Rễ cây hướng về nơi có nguồn nước

c. Rễ cây hướng đất dương và
chồi cây hướng đất âm

d. Tua quấn của cây thân leo
cuốn vào thân cây gỗ ở gần nó

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:

Tìm hiểu vai trò của cảm ứng ở sinh vật:

2. Quan sát hình 32.3 và hoàn thành bảng theo mẫu sau:
Hiện tượng cảm ứng ở thực vật

Tác nhân gây ra

Ý nghĩa

Thuận lợi cho quá trình quang
hợp
Rễ cây hướng đất dương và chồi Đất, ánh sáng, Rễ cây hút nước, chất dinh
hướng đất âm
dưỡng cần thiết cho sự sống của
nguồn nước
tế bào
Ngọn cây mọc hướng về nơi có Ánh sáng
nguồn ánh sáng

Tua cuốn của thân cây leo cuốn vào Ánh sáng
giá thể (giàn, cọc)

Rễ cây cố định, nhánh bám vững,
cây vươn dài hơn, cho hoa kết
trái.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

1 Khái quát về cảm ứng ở sinh vật:
a. Khái niệm cảm ứng ở sinh vật:

- Cảm ứng ở sinh vật là khả năng tiếp nhận kích thích và phản ứng lại các kích
thích từ môi trường bên trong và bên ngoài cơ thể.
b. Vai trò của cảm ứng ở sinh vật:
- Cảm ứng là một đặc trưng cơ bản của cơ thể sống, giúp sinh vật thích nghi với
môi trường để tồn tại và phát triển.

BÀI 29: TRAO ĐỔI NƯỚCIII.
VÀ CÁC
CHẤT TẬP
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
LUYỆN

trao
đổi nước
cầu sử dụng nước ở động
1 Con đường
Cảm ứng
ở sinh
vật là và
khảnhu
năng

1a.vật:
Nhu cầu
dụng
nước
động từ
vật:
A. sử
tiếp
nhận
kíchở thích
môi trường bên trong và bên ngoài cơ

thể.
- Nhu cầu sử dụng nước ở động vật khác nhau tùy theo loài, nhiệt độ môi
B. phản
ứngtính,
lại các
kíchđộthích
môitình
trường
và bên
trường, loại thức
ăn, giới
cường
hoạt từ
động,
trạngbên
sứctrong
khỏe,…
cơ thể.
04389
10
62157 Con ngoài
b.
đường trao đổi nước ở động vật:
C. tiếp nhận kích thích và phản ứng lại các kích thích từ môi
- Nước được
cungbên
cấptrong
cho cơ
trường
cơthể
thể.động vật chủ yếu qua thức ăn và nước uống,
thải ra khỏi cơ thể thông qua hô hấp, toát mồ hôi, bài tiết nước tiểu và phân.
D. tiếp nhận kích thích và phản ứng lại các kích thích từ môi
trường bên trong và bên ngoài cơ thể.

ĐÁP ÁN

D

ANS

BAC
K

BÀI 29: TRAO ĐỔI NƯỚCIII.
VÀ CÁC
CHẤT TẬP
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
LUYỆN

1 Con đường trao đổi nước và nhu cầu sử dụng nước ở động
Cho các hiện tượng sau:
2a.vật:
Nhu cầu sử dụng nước ở động vật:

(1). Khi chạm tay vào lá cây xấu hổ, là cây có hiện tượng khép lại.
- Nhu cầu(2).
sửCây
dụng
nước
ở động
khác
bàng
rụng
lá vàovật
mùa
hè. nhau tùy theo loài, nhiệt độ môi
trường, loại
thức
giớirụng
tính,lácường
hoạt
động,
tình trạng sức khỏe,…
(3).
Câyăn,
xoan
khi cóđộgió
thổi
mạnh.
04389
10
62157 Con (4).
b.
đường
đổi dương
nước ở luôn
độnghướng
vật: về phía Mặt Trời.
Hoatrao
hướng
Số cấp
hiệncho
tượng
thể động
hiện tính
cảmyếu
ứngqua
củathức
thựcăn
vật
- Nước được cung
cơ thể
vật chủ
vàlànước uống,
C. bài
3. tiết nước tiểuD.và4.phân.
thải ra khỏi A.
cơ 1.
thể thông quaB.
hô2.hấp, toát mồ hôi,

ĐÁP ÁN

C

ANS

BAC
K

III. LUYỆN TẬP

3
0438629157
10

Cảm ứng ở thực vật có đặc điểm là xảy ra
A. nhanh, dễ nhận thấy.
B. chậm, khó nhận thấy.
C. nhanh, khó nhận thấy.
D. chậm, dễ nhận thấy.

ĐÁP ÁN

B
ANS

BAC
K

Hướng dẫn về nhà
- Học bài trả lời câu hỏi SGK.
- Nghiên cứu nội dung tiếp theo phần 2, 3, bài 32: “Cảm ứng ở sinh
vật”.

HẸN GẶP LẠI
CÁC EM Ở BÀI HỌC
SAU NHÉ

CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN
(TIẾT 2)
VỚI BÀI HỌC
HÔM NAY
GV: TRẦN THỊ NGỌC TUYẾT

I. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

Hướng nước

Hướng tiếp xúc

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

II. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
2 Cảm ứng ở thực vật:
Tìm hiểu các thí nghiệm chứng minh tính cảm ứng của thực vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng sáng.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:
Tìm hiểu các thí nghiệm chứng minh tính cảm ứng của thực vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng sáng.
3. Hãy tìm hiểu các bước thực hiện thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng
ở thực vật và cho biết tại sao ở bước 2 phải đặt cốc trồng cây trong hộp
carton kín có đục lỗ.
Ở bước 2, đặt cốc A trong hộp carton kín có đục lỗ để đảm bảo cây chỉ có một
nguồn ánh sáng duy nhất từ phía lỗ thủng của hộp carton. Từ đó, chứng minh
được sự sinh trưởng và phát triển của cây luôn hướng về nơi có nguồn sáng.
4. Dự đoán kết quả thí nghiệm sau 2 tuần.
Dự đoán: sau 2 tuần, cây trong cốc A sẽ vươn về phía có lỗ thủng của thùng
carton, còn cây trong cốc B sẽ phát triển bình thường.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng nước.

Hướng nước

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng nước.
5. Hãy vẽ mô phỏng các bước thực hiện thí nghiệm và dự đoán kết quả thí
nghiệm sau 2 tuần.
Dự đoán: sau 2 tuần, khay 1 rễ phát triển bình thường, khay 2 rễ sẽ vươn về
nơi có nước.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:
Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng tiếp xúc.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng tiếp xúc.
6. Hãy kể tên một số thực vật có tính hướng tiếp xúc mà em biết.
Một số thực vật có tính hướng tiếp xúc như: mướp, bầu, bí, dưa leo, nho, đậu
ván, đậu cô ve, cây củ từ,…

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng tiếp xúc.
6. Hãy kể tên một số thực vật có tính hướng tiếp xúc mà em biết.
Một số thực vật có tính hướng tiếp xúc như: mướp, bầu, bí, dưa leo, nho, đậu
ván, đậu cô ve, cây củ từ,…

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng tiếp xúc.
6. Hãy kể tên một số thực vật có tính hướng tiếp xúc mà em biết.
Một số thực vật có tính hướng tiếp xúc như: mướp, bầu, bí, dưa leo, nho, đậu
ván, đậu cô ve, cây củ từ,…

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng tiếp xúc.
6. Hãy kể tên một số thực vật có tính hướng tiếp xúc mà em biết.
Một số thực vật có tính hướng tiếp xúc như: mướp, bầu, bí, dưa leo, nho, đậu
ván, đậu cô ve, cây củ từ,…

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:
Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng tiếp xúc.
6. Hãy kể tên một số thực vật có tính hướng tiếp xúc mà em biết.
Một số thực vật có tính hướng tiếp xúc như: mướp, bầu, bí, dưa leo, nho, đậu
ván, đậu cô ve, cây củ từ,…

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:

Tìm hiểu khái niệm cảm ứng ở sinh vật:
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng tiếp xúc.
6. Hãy kể tên một số thực vật có tính hướng tiếp xúc mà em biết.
Một số thực vật có tính hướng tiếp xúc như: mướp, bầu, bí, dưa leo, nho, đậu
ván, đậu cô ve, cây củ từ,…

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

2 Cảm ứng ở thực vật:
- Cảm ứng ở thực vật là khả năng tiếp nhận và phản ứng lại các kích thích từ
môi trường thông qua vận động của các cơ quan. Các hình thức của cảm ứng ở
thực vật bao gồm: tính hướng sáng, tính hướng nước, tính hướng tiếp xúc, tính
hướng hóa,…

3 Ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

3 Ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Tìm hiểu ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:

Hình 32.7. Cây bon sai phát triển
về phía nhiều ánh sáng

Hình 32.8. Ứng dụng trồng rau thuỷ canh

Hình 32.9. Ứng dụng làm giàn cho cây leo

Hình 32.10. Hiện tượng bắt mồi ở cây
gọng vó

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

3 Ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Tìm hiểu ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Con người đã vận dụng hiện tượng cảm ứng của thực vật (hướng sáng, hướng
nước,…) vào thực tiễn giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm cây
trồng.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

3 Ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Tìm hiểu ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
7. Hãy liệt kê một số ví dụ ứng dụng cảm ứng trong trồng trọt. Giải thích cơ
sở của việc ứng dụng đó.
- Một số ví dụ ứng dụng cảm ứng trong trồng trọt:
+ Ứng dụng tính hướng sáng của thực vật để tạo hình cây bon sai, trồng xen
canh các cây ưa sáng và ưa bóng để tận dụng triệt để nguồn ánh sáng.
+ Ứng dụng tính hướng nước để trồng cây thủy sinh, cây gần bờ ao, mương
nước.
+ Ứng dụng tính hướng tiếp xúc để làm giàn cho các cây leo như: bầu, bí,
mướp.
- Cơ sở của việc ứng dụng đó là: tính hướng sáng, tính hướng nước, hướng tiếp
xúc, hướng hóa,… của cây.

Hãy tìm hiểu và mô tả hiện tượng bắt mồi ở cây gọng vó. Đây có phải là hiện
tượng cảm ứng ở thực vật không?

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

3 Ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Tìm hiểu ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Hãy tìm hiểu và mô tả hiện tượng bắt mồi ở cây gọng vó. Đây có phải là
hiện tượng cảm ứng ở thực vật không.
- Hiện tượng bắt mồi ở cây gọng vó là một hiện tượng cảm ứng thực vật.
Khi mồi (côn trùng) tiếp xúc với lá cây gọng vó, con vật sẽ bị dính vào lớp keo
dính do cây tiết ra và cuống lá sẽ quấn dẫn lại ôm trọn con mồi.
- Hiện tượng bắt mồi của cây gọng vó là hiện tượng cảm ứng ở thực vật, kết
hợp của tính hướng tiếp xúc và tính hướng hóa.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

3 Ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Tìm hiểu ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
 - Hiện tượng bắt mồi của cây gọng vó là hiện tượng cảm ứng ở thực vật, kết
hợp của tính hướng tiếp xúc và tính hướng hoá.
+ Hướng tiếp xúc: Các lông tuyến của cây gọng vó phản ứng đối với sự tiếp xúc
với con mồi bằng sự uốn cong và bài tiết ra enzim prôtêaza. Đầu tận cùng của
lông là nơi tiếp nhận kích thích. Sau đó, kích thích lan truyền theo tế bào chất
xuống các tế bào phía dưới. Tốc độ lan truyền kích thích từ khi tiếp xúc đến
khi xuất hiện phản ứng trả lời là khoảng 20 mm/giây.
+ Hướng hóa: Sự uốn cong để phản ứng đối với kích thích hoá học còn mạnh
hơn kích thích cơ học. Đầu lông tuyến có chức năng tiếp nhận kích thích hoá
học. Sau khi tiếp nhận kích thích hoá học, lông tuyến gập lại để giữ con mồi,
đồng thời tiết ra dịch tiêu hoá con mồi. Các tế bào thụ thể của lông tuyến nhạy
cảm cao nhất đối với các hợp chất chứa nitơ.

BÀI 32: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT

3 Ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:
Tìm hiểu ứng dụng cảm ứng của thực vật trong thực tiễn:

Dựa vào khả năng cảm ứng của thực vật, người ta tác động
làm thay đổi môi trường sống nhằm nâng cao năng suất và
chất lượng sản phẩm cây trồng.

Hình 1

Hình 5

Hình 2

Hình 3

Hình 6
Hình 7
Một vài cảm ứng ở thực vật thường gặp