BÀI 18
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ
ĐẦU THẾ KỈ X

KHỞI ĐỘNG

Những bức tranh này giúp em liên tưởng đến ai? Nhân vật đó, gắn liền với trận chiến lịch
sử nào mà em biết?

Bài 18:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X

2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
Các em xem phim tư
liệu và đọc mục “Em
có biết”- SGK, tr.83
để nắm được vài nét
về Ngô Quyền

Ngô Quyền (898- 944)

Phim tư liệu giới thiệu về Ngô Quyền
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=lLfXPJ4yGZ0)

* Nhân vật lịch sử Ngô Quyền
Qua phim tư liệu và
thông tin trong SGK em
Ngô Quyền
(898-944) là người
hãy nêu những hiểu biết
Đường của
Lâmem(Sơn
Tâyvật
– Hà
về nhân
lịch Nội),
xuất thân trong
một
gia đình quý
sử Ngô
Quyền

tộc.

Ông là người tài năng, dũng
lược, có sức khỏe phi thường.
Ông là con rể của Dương Đình
Nghệ, giữ chức Thứ sử, trấn giữ
Ái châu (Thanh Hóa).

Năm 937, Dương Đình Nghệ bị một nha
tướng dưới quyền là Kiều Công Tiễn giết
hại để đoạt chức Tiết độ sứ. Hành động
phản trắc của Kiều Công Tiễn đã gây nên
một làn sóng bất bình, căm giận trong mọi
tầng lớp nhân dân. Trước hoàn cảnh đó
Ngô Quyền đã tập hợp lực lượng đưa quân
từ Ái Châu ra Đại La để giệt trừ tên phản
tặc Kiều Công Tiễn…

* Hoàn cảnh lịch sử:
- Năm 937, Kiều Công Tiễn
giết chết Dương Đình Nghệ
để đoạt chức.
- Ngô Quyền liền kéo quân
ra Bắc để tiêu diệt Kiều
Công Tiễn.
- Kiều Công Tiễn vội cho
người sang cầu cứu nhà Nam
Hán. Vua Nam Hán nhân cớ
đó, sang xâm lược nước ta
lần hai.

Cuối năm 938, sau khi nhận được tin cầu
cứu và xin làm nội gián của Kiều Công Tiễn,
mặc cho nhiều trọng thần khuyên can, vua
Nam Hán là Lưu Cung phong con trai Vạn
Vương Hoằng Tháo làm Giao Vương dẫn
một đội quân hùng mạnh vượt biển xâm
lược nước ta.

* Âm mưu, thủ đoạn của quân Nam Hán:

-

Đạo quân vua
Nam Hán đóng
ở Hải Môn

Đạo quân thuỷ
do Lưu
Hoằng
Tháo chỉ huy

Lược đồ quân Nam Hán tiến quân xâm lược nước ta

2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
- Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo chỉ huy theo đường biển ồ
ạt tiến sang xâm lược nước ta.

* Kế hoạch đánh giặc của Ngô Quyền:

Ngô Quyền bảo với tướng tá: “ Hoằng Tháo là một
đứa trẻ dại, đem quân từ xa đến, quân lính mệt mỏi lại
nghe tin Kiều Công Tiễn chết nên không có người làm
nội ứng, đã mất vía trước rồi. Quân ta sức mạnh đối
địch với quân mệt mỏi, tất phá được. Song họ có lợi ở
thuyền, nếu ta không phòng bị trước thì chuyện được
thua không thể biết được”

Quan sát hình 6
và khai thác tư
liệu, em hãy cho
biết Ngô Quyền
đã chuẩn bị kế
hoạch cho trận
thủy chiến chặn
giặc như thế nào.

Năm 938, quân Nam Hán do
Hoằng Tháo làm chủ tướng từ
Quảng Đông theo đường biển ồ ạt
tiến sang xâm lược nước ta.
Trước vận nước lâm nguy, Ngô
Quyền đã gấp rút chuẩn bị kế hoạch
đối phó với quân Nam Hán. Vùng
cửa sông Bạch Đằng được lựa chọn
để bố trí trận địa đánh giặc.
Ngô Quyền cho quân vạt nhọn cọc
lớn, đầu vạt bịt sắt, sau đó đóng
ngầm cọc ở cửa biển. Lợi dụng thủy
triều lên xuống theo tự nhiên để dễ
dàng chế ngự địch

ẰN
G
SÔ
NG
BẠ
CH
Đ

Đốn gỗ làm cọc
G
ÔN G
S
A
ẰN
CỬ CH Đ
BẠ

Mô phỏng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng

Lược đồ sông Bạch Đằng năm 938

- Ngô Quyền đã chọn sông Bạch Đằng để bố trí trận địa đánh giặc.

Theo em, trận
địa cọc Bạch
Đằng sẽ gây khó
khăn gì cho
quân giặc?

- Giặc không thông thuộc địa hình, không
nắm được thủy triều trong khi quân ta làm
chủ địa hình
- Mang thái độ chủ quan, khinh địch, cậy
là nước lớn nên coi thường quân ta

Kế hoạch đánh
giặc của Ngô
Quyền chủ động
và độc đáo ở
điểm nào?

Chủ động: Xác định được quân giặc
vào nước ta theo hướng sông Bạch
Đằng, đón đánh quân xâm lược bằng
cách bố trí lực lượng hùng mạnh và
xây dựng trận địa bãi cọc ngầm trên
sông Bạch Đằng.

Độc đáo: xây dựng trận địa bãi cọc ngầm với hàng
nghìn cây cọc nhọn. Lợi dụng lúc thủy triều lên, sử
dụng thuyền nhỏ, nhẹ, dễ luồn lách ở bãi cọc để dụ
thuyền địch vào trận địa cọc ngầm. Thuyền địch to,
cồng kềnh rất khó khăn khi tìm cách thoát khỏi bãi
cọc lúc nước triều xuống.

Mùa đông năm 938, kế hoạch cho trận quyết
chiến chống lại quân Nam Hán đã được
quyết định. Dưới sự chỉ đạo của Ngô
Quyền, quân ta đã dốc toàn lực lượng dựng
thế trận ngầm trên sông Bạch Đằng với
lòng tin chắc thắng.

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng 
- Diễn biến, kết quả:

Dựa vào Hình 7. Lược
đồ trận Bạch Đằng năm
938 (SGK, tr.84) hãy
trình bày diễn biến, kết
quả trận chiến Bạch
Đằng năm 938

Phim hoạt hình Đại chiến Bạch Đằng
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=qHpgoDfo9VA)

ẰN
G
SÔ
NG
BẠ
CH
Đ

Năm 938, đoàn thuyền chiến
Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo
chỉ huy kéo vào vùng biển
nước ta.

CỬA SÔNG
BẠCH ĐẰNG

Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Lưu Hoằng tháo thúc quân
hăm hở đuổi theo, vượt qua
bãi cọc ngầm mà không biết.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Lưu Hoằng tháo thúc quân
hăm hở đuổi theo, vượt qua
bãi cọc ngầm mà không biết.

Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Nước triều bắt đầu rút, Ngô Quyền
hạ lệnh dốc toàn lực lượng đánh
quật trở lại.
Quân Hán chống không nổi, rút
chạy ra biển.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

- Diễn biến, kết quả:
+ Cuối năm 938, quân Nam Hán kéo vào nước ta theo đường biển
+ Nước triều lên, Ngô Quyền cho quân đánh nhử quân địch lọt vào trận
địa bãi cọc ngầm.
+ Nước triều xuống, ta dốc toàn lực tấn công. Giặc thua đau, phải rút
chạy về nước
Trận Bạch Đằng của Ngô Quyền đã kết thúc thắng
lợi.
- Ý nghĩa:

Biển bừng khí thế, gió đông dâng,
Giương cánh buồm thơ, vượt Bạch Đằng.
Kình sấu băm vằm, non mấy khúc,
Giáo gươm chìm gãy, bãi bao tầng.
Cửa sông hiểm yếu, trời xây dựng,
Hào kiệt công danh, đất lẫy lừng.
Việc cũ qua rồi, đầu ngoảnh lại,
Dòng sông ngắm cảnh, dạ bâng khuâng.
Thơ chữ Hán Nguyễn Trãi, dịch thơ: Tố Hữu

"Tiền Ngô Vương có thể lấy quân mới họp của
đất Việt ta mà phá được trăm vạn quân của Lưu
Hoằng Tháo, mở nước xưng vương, làm cho
người phương Bắc không dám lại sang nữa.
Có thể nói là một cơn giận mà yên được dân,
mưu giỏi mà đánh cũng giỏi vậy".
Lê Văn Hưu- “Đại Việt sử ký toàn
thư”

Trận Bạch Đằng
thắng lợi có ý
nghĩa như thế
nào?

Là chiến thắng lịch sử vẻ vang
của dân tộc ta: kết thúc hơn
1000 năm đô hộ của phong kiến
phương Bắc, mở ra thời kì độc
lập lâu dài cho dân tộc ta.

- Ý nghĩa: Trận Bạch Đằng 938 đã chấm dứt thời Bắc thuộc, mở ra thời
kỳ mới trong lịch sử dân tộc ta-thời kì độc lập tự chủ lâu dài .

LUYỆN TẬP
2/ Tại sao Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân
Nam Hán?
Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân Nam Hán vì: 
- Do vị trí địa lý của sông Bạch Đằng: Sông Bạch Đằng nằm ở phía Đông
Bắc nước ta. Đây là con đường biển ngắn nhất từ phía đông nam trung quốc
tiến xuống nước ta. Do đó nhà Nam Hán đã lựa chọn con đường này
- Do đặc điểm tự nhiên của sông Bạch Đằng:
Sông Bạch Đằng có tên nôm là sông Rừng vì hai bên bờ là rừng rậm =>
thuận lợi cho việc đặt phục binh mai phục
Sông có hải lưu thấp, độ dốc không lớn nên chịu ảnh hưởng mạnh của
thủy triều. Mực nước sông lúc triều lên xuống chênh lệch nhau đến 3m =>
thuận lợi để xây dựng trận địa cọc ngầm

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
HS thực hiện hoạt động vận dụng kiến thức đã học sau:
+ Tìm tên đường/ phố/ trường (ở địa phương hoặc qua sách, báo, internet)
có tên gọi Ngô Quyền.
+ Thiết kế thẻ nhớ lịch sử hoặc poster giới thiệu về địa điểm gắn liền với
nhân vật lịch sử Ngô Quyền.
+ Chia sẻ hiểu biết của HS về địa điểm tìm hiểu được trước lớp theo định
hướng: Tên trường/ đường/ phố; Địa điểm; tại sao đặt tên Ngô Quyền cho
các địa điểm trên?; Qua đó em có suy nghĩ gì về Ngô Quyền?...