CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC NGÀY HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG
• Em đã biết, sau khi chiếm được Âu Lạc, các triều
đại phương Bắc đã tìm “trăm phương nghìn kế” để
áp đặt ách cai trị đối với nước ta. Nhưng thực tế
lịch sử có thuận theo ý đồ của họ không?
• Em suy nghĩ gì về lời “phàn nàn” của viên Thái thú
người Hán: Dân xứ ấy rất khó cai trị?

• Chính sách thôn tính, sáp nhập và đồng hoá của
các triều đại phong kiến Trung Quốc nhằm xoá đi
tên đất, tên làng, tiếng nói và phong tục của người
Việt gặp phải sự phản kháng quyết liệt của nhân
dân ta.
• Một ngàn năm không chịu cúi đầu, lớp lớp các thê
hệ “con Rồng cháu Tiên” không ngừng vừng lên
đầu tranh giành lại giang sơn gấm vóc và độc lập
tự chủ cho dân tộc.

BÀI 18: CÁC CUỘC ĐẤU TRANH GIÀNH
ĐỘC LẬP DÂN TỘC TRƯỚC THẾ KỈ X

NỘI DUNG BÀI HỌC
1

Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 – 43)

2

Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248)

3

Khởi nghĩa Lý Bí và nước Vạn Xuân (năm 542-602)

4

Khởi nghĩa Mai Thúc Loan (năm 713 – 722)

5

Khởi nghĩa Phùng Hưng

I. KHỞI NGHĨA HAI BÀ TRƯNG
• Trưng Trắc, Trưng Nhị là con gái Lạc tướng
vùng Mê Linh (thuộc Hà Nội ngày nay) phất cờ
khởi nghĩa.
• Tên tuổi của hai bà được thần tích dân gian giải
thích được bắt nguồn từ cách gọi tên theo các
loại kén: kén dày là trứng chắc, tức Trưng Trắc;
kén mỏng là trứng nhì, tức Trưng Nhị.

Hai bà trưng cưỡi voi ra trận

Em hãy cho biết nguyên nhân
của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng

“Một xin rửa sạch nước thù
Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng.
Ba kẻo oan ức lòng chồng
Bốn xin vẹn vẹn sở công lênh này”.

1.Nguyên nhân cuộc khởi nghĩa

Bất bình với chính sách cai
trị hà khắc của chính quyền
đô hộ phương Bắc

Khôi phục lại nền độc
lập, tự chủ đã được
thiết lập từ thời Hùng
Vương dựng nước.

Trình bày diễn biến của cuộc khởi nghĩa

Diễn biến cuộc khởi nghĩa
1

T3/40, Trưng Trắc, Trưng Nhị đã phất cờ khởi nghĩa ở
Hát Môn, tướng lĩnh đều quy tụ về với cuộc khởi nghĩa.

2

Từ sông Hát, nghĩa quân theo đường sông Hồng tiến
đánh chiếm căn cứ quân Hán ở Mê Linh và Cổ Loa.

3

T4/40, Hai bà chiếm được Luy Lâu, thái thú Tô Định
chạy trốn về quận Nam Hải (Quảng Đông).

4

Khởi nghĩa thắng lợi, Trưng Trắc lên ngôi vua, đóng đô
ở Mê Linh.

Tương quan lực lượng và khí thế của hai bên trái
ngược:
• Quân Hán, đứng đầu là Tô Định hốt hoảng, phải
bỏ thành, cắt tóc, cạo râu, lén trốn về Trung
Quốc.
• Quân của Hai Bà Trưng mạnh mẽ, hùng dũng đi
“đến đâu đều như có gió cuốn, phạm vi ảnh
hưởng rộng lớn “các quận Cửu Châu, Nhật Nam,
Hợp Phố,... đều hưởng ứng”.

Tô Định

Hai Bà Trưng

4 phút

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Em hãy nêu:
Kết quả của cuộc khởi nghĩa
Ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa

2.Kết quả của cuộc khởi nghĩa
Mùa hè năm 42, nhà Hán đem quân đàn áp. Năm
43, cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng thất bại
Nhân dân thương tiếc, lập đền thờ hai bà ở khắp
nơi.

3.Ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa

• Chứng tỏ tinh thần đấu tranh mạnh mẽ, bất khuất của
người Việt.
• Tạo nền tảng, truyền thống đấu tranh và cổ vũ cho các
phong trào khởi nghĩa giành độc lập, tự chủ sau này.

Đền Hát Môn (Phúc Thọ)

Đền thờ Hai Bà Trưng (Mê Linh)

Câu 1. Mùa xuân năm 40 đã diễn ra sự kiện quan trọng gì trong lịch sử Việt Nam?
A. Hai Bà Trưng kháng chiến chống quân Hán xâm lược.
B. Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa.
C. Bà Triệu dựng cờ khởi nghĩa.
D. Lý Bí dựng cờ khởi nghĩa.
Câu 2. Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ vào mùa xuân năm 40 không xuất phát từ
nguyên nhân sâu xa nào sau đây?
A. Chế độ cai trị hà khắc của nhà Hán.
B. Thi Sách (chồng Trưng Trắc) bị Tô Định giết.
C. Đời sống nhân dân lầm than.
D. Tô Định tham lam, tàn bạo, bóc lột.
Câu 3. Nội dung nào không phải ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng?
A. Củng cố vững mạnh chính quyền tự chủ của nhân dân ta.
B. Mở đầu thời kì đấu tranh giành độc lập, tự chủ lâu dài, bền bỉ của người Việt.
C. Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí anh hùng của phụ nữ Việt Nam.
D. Là cuộc khởi nghĩa lớn đầu tiên trong thời kì Bắc thuộc.

Câu 4. Sau khi giành thắng lợi, Hai Bà Trưng đóng đô ở đâu?
A. Luy Lâu.
B. Cổ Loa.
C. Mê Linh.
D. Hát Môn.
Câu 5. Nhân dân ta lập đền thờ Hai Bà Trưng thể hiện điều gì?
A. Khẳng định tinh thần đoàn kết, yêu nước của nhân dân ta.
B. Nhân dân kính trọng và ghi nhớ công lao của Hai Bà Trưng.
C. Thể hiện sự phát triển của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
D. Thể hiện vai trò của người phụ nữ trong lịch sử dân tộc.
Câu 6. Cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu bùng nổ (năm 248) xuất phát từ nguyên nhân sâu xa
nào?
A. Bà Triệu là người có sức khỏe, có mưu lớn.
B. Bà Triệu là người giàu mưu trí.
C. Nhiều nghĩa sĩ đã cùng bà chuẩn bị khởi nghĩa.
D. Chính sách áp bức, bóc lột của thế lực phong kiến phương Bắc.

Câu 7. Nội dung nào sau đây không đúng khi nhận xét về cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu?
A. Thất bại do chưa có sự chuẩn bị từ trước.
B. Có quy mô thuộc toàn thể Giao Châu.
C. Có sự tham gia của đông đảo quần chúng.
D. Người lãnh đạo thuộc tầng lớp trên của xã hội.
Câu 8. Đầu thế kỉ VI, triều đại phong kiến phương Bắc nào đô hộ vùng Giao Châu?
A. Nhà Hán.
B. Nhà Lương.
C. Nhà Tùy.
D. Nhà Đường.
Câu 9. Năm 544 đánh dấu sự ra đời của nhà nước
A. Vạn Xuân.
B. Văn Lang.
C. Âu Lạc.
D. Đại Cồ Việt.
Câu 10. Sau khi cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi, Lý Bí đã có hành động gì?
A. Lên ngôi hoàng đế, đặt tên nước là Vạn Xuân.
B. Dời đô về vùng cửa sông Tô Lịch.
C. Truyền ngôi cho Lý Phật Tử.
D. Trao quyền cho Triệu Quang Phục.

II. KHỞI NGHĨA BÀ TRIỆU (NĂM 248)
“Tôi chỉ muốn cưỡi gió đạp sông, chém cá
kình lớn ở Biển Đông, quét sạch bờ cõi, cửa
dân ra khỏi cảnh chìm đắm, há lại bắt chước
người đời cúi đều khom lưng làm tì thiếp kẻ
khác, cam tâm phục dịch ở trong nhà ư?”

• Bà Triệu tên thật là Triệu Thị
Trinh.
• Bà Triệu thường được miêu tả
là người phụ nữ trẻ trung, xinh
đẹp thường mặc áo giáp vàng,
đi guốc ngà cưỡi voi mà chiến
đấu, rất lẫm liệt, hùng dũng.
Bà Triệu

5 phút

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Nêu nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa

Nêu những nét chính của cuộc khởi nghĩa

1.Nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa

Dưới ách thống trị tàn bạo của nhà Ngô, năm
248, tại vùng Cửu Chân (Thanh Hoá), Bà Triệu
phất cờ khởi nghĩa.

Lược đồ khởi nghĩa Bà Triệu

Bà Triệu cưỡi voi ra trận

Những nét chính của cuộc khởi nghĩa
Từ căn cứ núi Nưa nghĩa quân đánh phá các
thành ấp của bọn quan lại đô hộ ở Cửu Chân
rồi từ đó đánh ra khắp Giao Châu.
Nhà Ngô cử quân sang đàn áp. Do lực lượng quá
chênh lệch, nghĩa quân bị tiêu diệt. Bà Triệu hi sinh
trên núi Tùng (Thanh Hoá).

2.Ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu:
• Làm rung chuyển chính quyền đô hộ.
• Góp phần thức tỉnh ý thức dân tộc, tạo đà cho các
cuộc khởi nghĩa sau này.

III. KHỞI NGHĨA LÝ BÍ VÀ NƯỚC VẠN XUÂN
(NĂM 542 – 602)
• Lý Bí xuất thân trong một gia đình hào trưởng ở
Phố Yên, Thái Nguyên ngày nay.
• Yêu nước, thương dân, bất bình với bè lũ đô hộ,
ông sớm bỏ quan, về quê ở Thái Bình.
• Lý Bí đã liên kết với hào kiệt các châu thuộc miền
đất Giao Châu nước ta, nổi dậy chống Lương.

Lý Bí

5 phút

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Em hãy trình bày về diễn biến cuộc khởi nghĩa Lý Bí.

Thời gian

Sự kiện

Mùa xuân

Lý Bí lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa, chiếm giữ thành

năm 542

Long Biên (Bắc Ninh), làm chủ Giao Châu.

Mùa xuân

Khởi nghĩa thắng lợi. Lý Bí lên ngôi vua, hiệu là Lý Nam

năm 544

Đế. Ông đặt tên nước là Vạn Xuân, đóng đô ở vùng cửa
sông Tô Lịch (Hà Nội).

Tháng 5/545

Nhà Lương cử quân xâm lược Vạn Xuân. Lý Nam Đế trao
quyền chỉ huy kháng chiến cho Triệu Quang Phục, xây
dựng căn cứ và lãnh đạo nhân dân kháng chiến.

Năm 550

Triệu Quang Phục xưng vương (Triệu Việt Vương).

Năm 602

Nhà Tuỳ đem quân xâm lược, nước Vạn Xuân sụp đổ.

Nước Vạn Xuân: mong muốn cho xã tắc truyền đến muôn đời

• Chùa Trấn Quốc, nguyên là chùa
Khai quốc (mở nước).
• Là nơi giúp nhân dân xua tan đi
thiên tai, đem lại cuộc sống bình
yên cho dân tộc.
• Chùa là một biểu tượng của văn
hoá Phật giáo, điểm tham quan nổi
tiếng của du khách trong và ngoài
nước mỗi khi đến Hà Nội hiện nay.

Thảo luận và trả lời câu hỏi
vào Phiếu học tập số 1
Cuộc khởi nghĩa Lý Bí mùa xuân năm
542 so với khởi nghĩa của Hai Bà
Trưng có điểm gì giống và khác nhau?

7 phút

Khởi nghĩa Hai Bà Trưng

Khởi nghĩa Lý Bí

Giống nhau: Cùng nổ ra vào mùa xuân nhằm chống lại chính quyền đô hộ
phương Bắc; giành được thắng lợi ban đầu và thành lập được chính quyền
tự chủ một thời gian.
Khác nhau

• Lý Nam Đế xưng đế

• Hai Bà Trưng xưng vương

• Đã xây dựng quốc hiệu riêng với

• Mới xây dựng được chính quyền
tự chủ sơ khai
• Đóng đô ở Mê Linh.

chính quyền có hai ban văn, võ.
• Dựng kinh đô ở vùng cửa sông Tô
Lịch.

• Chính quyền tự chủ chỉ tồn tại • Chính quyền của nhà nước Vạn
được ba năm

Xuân tồn tại lâu hơn.

Nhận ra vị trí trung tâm của vùng
ngã ba sông Tô Lịch để đóng đô.

Lý Bí và “những điều đầu tiên”
Xưng đế
Đặt niên hiệu riêng

IV. KHỞI NGHĨA MAI THÚC LOAN
• Mai Thúc Loan quê gốc ở làng Mai Phụ (Hà
Tĩnh) Lớn lên trong gia đình nghèo khó.
• Mai Thúc Loan phải làm nghề kiếm củi, đi phu,
quanh năm phải phục dịch cho chính quyền đô
hộ nhà Đường.
• Ông có làn da ngăm đen nên sau này người ta
còn gọi là Mai Hắc Đế.

Mai Thúc Loan – Mai Hắc Đế

Trình bày diễn biến của cuộc khởi nghĩa

Diễn biến cuộc khởi nghĩa
Năm 713, từ Hoan Châu, khởi nghĩa lan rộng ra khắp
các châu, huyện.
Ông chọn vùng Sa Nam (Nghệ An) để xây thành Vạn An. Ông
xưng đế, nhân dân thường gọi là Mai Hắc Đế.
Từ thành Vạn An, nghĩa quân tiến ra Bắc, đánh chiếm thành
Tống Bình (Hà Nội ngày nay).
Năm 722, nhà Đường phải 10 vạn quân sang đàn áp, khởi nghĩa
bị dập tắt.

7 phút

Thảo luận và trả lời câu hỏi
vào Phiếu học tập số 2

Em hãy so sánh khởi nghĩa của Mai Thúc
Loan với các cuộc khởi nghĩa của Hai Bà
Trưng và Lý Bí trước đó về phạm vi, quy mô
và thời gian tồn tại.

Giống nhau: là những cuộc khởi nghĩa có
So sánh các
quy mô vượt ra phạm vi một địa phương,
cuộc khởi nghĩa thành lập được chính quyền tự chủ trong
một thời gian.
Khác nhau:
• Khởi nghĩa MTL giành chính quyền trong
10 năm, HBT trong 3 năm, Lý Bí trong
58 năm.
• Phạm vi và quy mô: khởi nghĩa MTL
rộng lớn hơn, thu hút cả sự hưởng ứng
của nhân dân Chăm-pa và Chân Lạp.

V. KHỞI NGHĨA PHÙNG HƯNG
• Phùng Hưng là con nhà hào phú, sức
khoẻ phi thường, có thể vật trâu, đánh hổ.
• Hiện nay, về quê hương của Phùng Hưng
ở Đường Lâm vẫn còn có ý kiến chưa
thống nhất. Đa số ý kiến vẫn mặc định
Đường Lâm thuộc Sơn Tây ngày nay.

Phùng Hưng

Tóm tắt những diễn biến chính của khởi nghĩa Phùng Hưng

Cuối thế kỉ VIII, Phùng Hưng đã hợp quân khởi
nghĩa và nhanh chóng làm chủ vùng Đường Lâm.
Phùng Hưng chiếm được thành Tống Bình, tổ chức việc
cai trị.
Khi Phùng Hưng qua đời, con trai ông là Phùng An lên nối
nghiệp cha. Sau đó, nhà Đường đem quân sang đàn áp,
dập tắt cuộc khởi nghĩa.

• Cuộc khởi nghĩa đã giành được quyền tự trị
trong vòng 9 năm thì bị đàn áp.
• Khởi nghĩa tiếp tục khẳng định quyết tâm giành
lại độc lập, tự chủ của người Việt, mở đường
cho những thắng lợi to lớn về sau.

LUYỆN TẬP
Cuộc khởi nghĩa đầu tiên bùng nổ trong
thời Bắc thuộc do ai lãnh đạo?
Bà Triệu

A

Lý Bí

C

Hai Bà Trưng

B

Mai Thúc Loan

D

Sự ra đời của nước Vạn Xuân
gắn liền với cuộc khởi nghĩa của:

A. Hai Bà Trưng

C. Lý Bí

B. Mai Thúc Loan

D. Phùng Hưng

Nối ý ở cột trái với ý ở cột phải sao cho phù hợp
A.Khởi nghĩa Hai Bà
Trưng

1.Giao Châu chấn động

B.Khởi nghĩa Bà Triệu

2.Khởi nghĩa lớn đầu tiên

C.Khởi nghĩa Lý Bí

3.Làm chủ vùng đất Hoan
Châu

D.Khởi nghĩa Mai Thúc
Loan

4.Thành lập nước Vạn Xuân