Hãy quan sát thí nghiệm sau và trả lời câu hỏi

?1 Mô tả hiện tượng thí nghiệm quan sát được.
Sau khi rời tay người đẩy khối gỗ đã chuyển động 1 đoạn rồi dừng lại.
?2 Lực nào đã làm khối gỗ dừng lại ?
Lực làm khối gỗ dừng lại là lực ma sát

Thảo luận nhóm 3 phút.
1/ Tác dụng của lực ma sát lên khối gỗ trong
trong hợp này?
2/ Lực ma sát là lực tiếp xúc hay lực không tiếp
xúc?
3/ Xác định phương và chiều của lực ma sát tác
dụng lên miếng gỗ trong hình 28.1 SGK?

Lực đẩy.

Lực ma sát.

1/ Lực ma sát trong trường hợp này có tác dụng cản trở chuyển động của khối gỗ.
2/ Lực ma sát là lực tiếp xúc.
3/ Lực ma sát tác dụng lên miếng gỗ trong hình 28.1 SGK có phương cùng với phương
chuyển động của vật, có chiều ngược với chiều chuyển động của vật.
Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật, cản trở
chuyển động của chúng.

Thảo luận nhóm 3 phút.
1/ Lực ma sát trượt xuất hiện ở những bộ phận
nào khi đang đi xe đạp mà bóp phanh nhẹ?
2/ Lực ma sát trượt xuất hiện khi nào?
3/ Tác dụng của lực ma sát trượt lên vật đang
chuyển động?
4/ Tìm ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống
và kỹ thuật?
1/. Khi đang đi xe đạp mà bóp phanh nhẹ, lực ma sát trượt xuất hiện ở má phanh ép
vào vành bánh xe.
2/ Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên mặt một vật khác.
3/ Lực ma sát trượt cản trở chuyển động trượt của vật này trên bề mặt của vật khác.
Lực ma sát trượt xuất hiện khi hai vật trượt lên nhau, cản trở chuyển động của
chúng.

4/ Ví dụ về lực ma sát trượt:

Đẩy thùng hàng nặng trượt trên đường

Cầu trượt

Trượt tuyết

Khi gặp trường hợp khẩn cấp, người đi xe
đạp bóp mạnh phanh. Lúc này bánh xe
ngừng quay và trượt trên mặt đường. Khi
đó, giữa bánh xe và mặt đường có lực ma
sát trượt không?
Khi đó, giữa bánh xe và mặt đường có xuất hiện lực ma sát trượt. Khi ta
bóp mạnh phanh trong trường hợp khẩn cấp, má phanh có thể giữ chặt
vành bánh xe khiến bánh xe ngừng quay và trượt trên mặt đường, xuất
hiện lực ma sát trượt giữa bánh xe với mặt đường. Lực ma sát trượt
giúp xe nhanh chóng chuyển động chậm dần rồi dừng lại.

Quan sát hình 28.3 và nêu dụng cụ và các bước tiến hành thí
nghiệm phát hiện lực ma sát nghỉ.

- Dụng cụ thì nghiệm gồm 1 khối gỗ và 1 lực kế
- Các bước tiến hành TN:
+ Bước 1: Đặt một khối gỗ trên mặt bàn
+ Bước 2: Móc lực kế vào khối gỗ rồi kéo từ từ lực kế theo phương ngang.
+ Bước 3: Đọc số chỉ của lực kế.

Thảo luận nhóm 3 phút.
Câu 1. Vì sao trong thí nghiệm này dù có
lực kéo nhưng khối gỗ vẫn đứng yên?
Câu 2. Nêu dự đoán mối liên hệ giữa độ
lớn của lực ma sát nghỉ và lực kéo vật.
Câu 1: Trong TN này dù có lực kéo nhưng khối gỗ vẫn đứng yên vì đã xuất
hiện một lực giữ cho vật không trượt khi bị tác dụng của lực khác.
Câu 2. Khi vật vẫn đứng yên, độ lớn của lực ma sát tăng khi lực kéo tăng.

?1 Thế nào là lực ma sát nghỉ ?

- Lực ma sát nghỉ xuất hiện khi một vật bị kéo hoặc đẩy mà vẫn
đứng yên trên một bề mặt

?2 Đặc điểm của lực ma sát nghỉ?

- Đặc điểm của lực ma sát nghỉ:
+ Lực ma sát nghỉ thay đổi tùy theo lực tác dụng lên vật có su hướng
làm thay đổi chuyển động
+ Lực ma sát nghỉ luôn giữ cho vật ở trạng thái cân bằng khi có lực
lên vật
*tác
Chúdụng
ý
- Nếu vật đứng yên chịu tác dụng của hai lực cân bằng thì không có lực ma sát nghỉ
- Nếu vật đứng yên chịu tác dụng của các lực không cân bằng thì có lực ma sát nghỉ

Ví dụ 1: Một chiếc ô tô đang bị hỏng, một người
cố đẩy mà xe không chuyển động…

Ví dụ 2: Lực ma sát nghỉ giúp chúng ta
có thể cầm nắm được các đồ vật.

Ví dụ 3: Lực ma sát nghỉ giúp các xe
ôtô có thể đứng yên ở những chỗ dốc.

Hãy tưởng tượng em đẩy một hộp nặng
trượt trên sàn nhà. Ban đầu, khi hộp đứng
yên, em cần đẩy mạnh để hộp chuyển động.
Khi hộp đã bắt đầu chuyển động, em có thể
đẩy nhẹ hơn mà hộp vẫn chuyển động. Em
hãy giải thích vì sao lại như vậy?
Trả lời:
- Ban đầu, khi hộp đứng yên, em cần đẩy mạnh để hộp chuyển động: vì
trong trường hợp này xuất hiện lực ma sát nghỉ, ta cần tác dụng một
lực lớn để thắng lực ma sát nghỉ cực đại.
- Khi hộp đã bắt đầu chuyển động, trong trường hợp này xuất hiện lực
ma sát trượt, mà lực ma sát trượt nhỏ hơn lực ma sát nghỉ nên em có
thể đẩy nhẹ hơn mà hộp vẫn chuyển động.

Nếu lực ma sát rất nhỏ thì có thể xảy ra hiện tượng gì đối
với việc viết bảng.
Trả lời:
Nếu lực ma sát rất nhỏ
thì khi ta ghi lên bảng sẽ
bị trơn trượt và phấn
không dính ở trên bảng.
Như vậy lực ma sát trong
trường hợp này là có ích.

Câu 1: Bề mặt của tấm kim loại thực tế nhẵn hay gồ ghề?
Bề mặt của tấm kim loại thực tế gồ ghề.
Câu 2: Khi hai bề mặt này áp sát nhau sẽ gây ra điều gì?
Khi hai bề mặt này áp sát nhau các chỗ gồ ghề, lồi lõm này tác dụng lực lên nhau.
Câu 3: Nguyên nhân tạo ra lực ma sát giữa hai bề mặt tiếp xúc?
Tương tác giữa hai bề mặt tiếp xúc tạo nên lực ma sát giữa chúng.

Giữa 2 bề mặt tiếp xúc tạo ra lực ma sát giữa chúng.

Bài tập
Câu 1. Lực ma sát tác động như thế nào tới chuyển động của vật?
Câu 2. Nêu ví dụ về lực ma sát cản trở chuyển động của vật.
Câu 3. Khi đi xe đạp, phanh gấp, lực ma sát xuất hiện ở vị trí nào và có tác động gì tới
chuyển động của xe?
Câu 4. Khi đi bộ, chân đạp lên mặt đường về phía sau làm xuất hiện lực ma sát giữa
mặt đường và chân. Lực này có phương, chiều thế nào và có tác dụng gì?
Câu 5. Để giảm tác hại của lực ma sát người ta làm như thế nào? Lấy ví dụ?
Câu 6. Để tăng ích lợi của lực ma sát người ta đã làm như thế nào? Lấy ví dụ?
Câu 7. Tác dụng của lực ma sát khi bánh xe lăn trên mặt đường, khi muốn dừng xe?

Câu 1. Lực ma sát tác động như thế nào tới chuyển động của vật?
Lực ma sát tác dụng cản trở chuyển động của vật.
Câu 2. Nêu ví dụ về lực ma sát cản trở chuyển động của vật.
Ví dụ về sự cản trở chuyển động của lực ma sát.
- Em cố gắng đẩy thùng hàng nặng mà thùng hàng vẫn không chuyển động.
- Khi đi trên đường, gặp vật cản phanh gấp xe dừng lại….
Câu 3. Khi đi xe đạp, phanh gấp, lực ma sát xuất hiện ở vị trí nào và có tác động
gì tới chuyển động của xe?
Khi đi xe đạp, phanh gấp, lực ma sát xuất hiện ở má phanh ép vào vành bánh xe
và ở bánh xe với mặt đường. Lực ma sát có tác dụng cản trở chuyển động của xe
và làm xe dừng lại.

Câu 4. Khi đi bộ, chân đạp lên mặt đường về phía sau làm xuất hiện lực ma sát giữa
mặt đường và chân. Lực này có phương, chiều thế nào và có tác dụng gì?
Khi đi bộ, chân đạp lên mặt đường về phía sau làm xuất hiện lực ma sát giữa mặt
đường và chân. Lực này có phương cùng với phương chuyển động của vật, có chiều
ngược với lực chân đạp lên mặt đường (cùng với chiều chuyển động của vật).
Câu 5. Để giảm tác hại của lực ma sát người ta làm như thế nào? Lấy ví dụ?
Để giảm tác hại của lực ma sát người ta tìm cách làm giảm độ lớn của lực ma sát.
Ví dụ:Giữa các bộ phận bằng kim loại chuyển động trong động cơ có ma sát lớn,
người ta cho dầu, mỡ vào giữa các bộ phận đó…

Câu 6. Để tăng ích lợi của lực ma sát người ta đã làm như thế nào? Lấy ví dụ?
Để tăng ích lợi của lực ma sát người ta tìm cách tăng độ lớn của lực ma sát.
Ví dụ: Để tăng ma sát giữa bánh xe và mặt đường thì bánh xe phải có rãnh sâu,
mặt dưới của đế giầy, dép phải gồ ghề…

Câu 7. Tác dụng của lực ma sát khi bánh xe lăn trên mặt
đường, khi muốn dừng xe?
- Khi bánh xe lăn trên mặt đường, lực ma sát giữa bánh xe và
mặt đường giúp bánh xe lăn trên đường không bị trượt.
- Khi muốn dừng xe, người lái xe bóp phanh, khi đó lực ma sát
giúp xe chuyển động chậm dần và dừng hẳn.

Kết luận:
1- Lực ma sát có hại cách làm giảm lực ma sát
- Giữa các bộ phận kim loại chuyển động trong động cơ có lực ma sát rất lớn có thể làm
cản trở chuyển động.
- Cách làm giảm: Tra dầu mỡ giữa các bộ phận này giúp làm giảm lực ma sát.
2- Lực ma sát có lợi cách làm tăng lực ma sát
- trong giao thông trên đường trơn trượt, phanh hạn chế chuyển động của xe…
- Cách làm tăng ma sát : làm tăng độ nhám của bánh xe….
3- Ma sát và an toàn giao thông
Lực ma sát giữa bánh xe và mặt đường giữ cho bánh xe lăn trên đường không bị trơn trượt.

Câu 1. Dự đoán khi vật chuyển động trong môi trường chất khí hoặc chất lỏng có chịu tác
động bởi lực cản của nó không?
Câu 2. Nêu dụng cụ và các bước tiến hành thí nghiệm chứng tỏ vật chịu tác dụng của lực cản
khi vật chuyển động trong nước.
Câu 3. So sánh số chỉ của lực kế và rút ra nhận xét về lực cản của nước so với lực cản của
không khí lên vật đang chuyển động?
Câu 4. Để tìm hiểu độ lớn của lực cản có phụ thuộc vào diện tích mặt cản hay không ta làm
thế nào?
Câu 5. Vì sao các vận động viên đua xe đạp thường cúi khom thân người gần như song song
với mặt đường?
Câu 6. Nêu ví dụ về vật hoặc con vật chuyển động trong nước có hình dạng phù hợp làm
giảm lực cản của nước.

Câu 1. Dự đoán khi vật chuyển động trong môi trường chất khí hoặc chất lỏng có chịu tác
động bởi lực cản của nó không?

Khi vật chuyển động trong môi trường chất khí hoặc chất lỏng luôn chịu tác động bởi lực
cản của nó.
Câu 2. Nêu dụng cụ và các bước tiến hành thí nghiệm chứng tỏ vật chịu tác dụng của lực cản
khi vật chuyển động trong nước.

- Dụng cụ thí nghiệm gồm: Hộp đựng nước, tấm cản, bộ ổn định chuyển động.
- Các bước tiến hành TN:
B1. Bố trí thí nghiệm như 28.7
B2. Hộp chưa có nước, điều chỉnh để tấm cản chuyển động ổn định, ghi lại số chỉ của lực
kế F1.
B3. Đổ nước vào trong hộp, làm lại thí nghiệm như bước 2, ghi lại số chỉ của lực kế F2.

Câu 3. So sánh số chỉ của lực kế và rút ra nhận xét về lực cản của nước so với lực cản của
không khí lên vật đang chuyển động?

F1 tấm cản khi nó đang chuyển động.
Câu 4. Để tìm hiểu độ lớn của lực cản có phụ thuộc vào diện tích mặt cản hay không ta làm
thế nào?

Để tìm hiểu độ lớn của lực cản có phụ thuộc vào diện tích mặt cản hay không ta làm như
sau: lấy 2 tờ giấy giống nhau, 1 tờ vo tròn, 1 tờ giữ nguyên, thả cả 2 tờ ở cùng 1 độ cao,
quan sát sự rơi của 2 tờ giấy ta thấy tờ giấy bị vo tròn rơi xuống trước, chứng tỏ lực cản
càng lớn khi diện tích mặt cản càng lớn.

Câu 5. Vì sao các vận động viên đua xe đạp thường cúi khom thân người gần như song song
với mặt đường?

Các vận động viên đua xe đạp thường cúi khom thân người gần như song song với mặt
đường để giảm lực cản của không khí giúp đi nhanh hơn.
Câu 6. Nêu ví dụ về vật hoặc con vật chuyển động trong nước có hình dạng phù hợp làm
giảm lực cản của nước.

- Ví dụ về vật chuyển động trong nước có hình dạng phù hợp làm giảm lực cản của nước
như tàu ngầm, vỏ tàu thuyền.
- Con vật sống trong môi trường nước như cá mập, cá voi… có hình dạng phù hợp làm
giảm lực cản của nước