KHỞI ĐỘNG
+ Em có hiểu biết gì về những hi sinh,
mất mát của dân tộc và nhân dân ta
trong các cuộc kháng chiến chống giặc
ngoại xâm?
+ Hãy nêu lên một ví dụ về sự hi sinh,
mất mát đối với người phụ nữ trong
cuộc kháng chiến mà em cho là mất
mát lớn nhất.?

Tiết 116,117

NGƯỜI NGỒI ĐỢI TRƯỚC HIÊN
NHÀ
(Huỳnh Như Phương)

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Huỳnh Như Phương (1955), quê
Quảng Ngãi.
-GS Huỳnh Như Phương là nhà
giáo , là nhà nghiên cứu, phê bình
văn học trước năm 1975.
-Phong cách nghệ thuật: Văn
phong mềm mại, nhẹ nhàng, cách
dùng từ thân thuộc nhưng sắc bén.

2. Đọc và tìm hiểu chú thích
3. Tác phẩm
- Xuất xứ: Trích trong Thành phố - những thước phim quay chậm, NXB Trẻ, TP.
Hồ Chí Minh, 2018.
- Thể loại: Tản văn
- Ngôi kể: thứ nhất
- Nhân vật chính: dì Bảy (dì Lê Thị Thỏa)
- Sự việc chính: tác giả kể về người dì tên là Lê Thị Thỏa, người phụ nữ quê ở
Quảng Ngãi, đã chờ đợi chồng suốt cả cuộc chiến tranh. Chồng hy sinh trong
chiến đấu, dì thầm lặng sống một mình cho đến lúc già.
- Phương thức biểu đạt: Tự sự + Biểu cảm

- Tóm tắt: 
- Dượng Bảy cùng nhiều người con đất Quảng lên đường ra Bắc tập kết.
Ra miền Bắc rồi vào lại miền Nam chiến đấu, dượng Bảy vẫn liên lạc
với gia đình. Dượng Bảy ngã xuống trong trận đánh ở Xuân Lộc, trên
đường tiến vào Sài Gòn. Ngày hòa bình, dì Bảy đã qua tuổi 40. Vẫn có
người đàn ông để ý đến dì, nhưng lòng dì không còn rung động. Dì Bảy
năm nay trong 80 tuổi, đang ngồi một mình đợi Tết.
- Bố cục: 3 phần
+ P1: Từ đầu đến “đôi người đôi ngả”: Tình cảnh ly tán “kẻ Bắc
người Nam” của những gia đình có người tập kết ra Bắc.
+ P2: Tiếp theo đến “tìm mộ phần của dượng”: Tình cảnh đáng
thương của dì Bảy khi dượng Bảy ra chiến trận.
+ P3: còn lại: Tấm lòng thủy chung, son sắt của dì.

II. Tìm hiểu chi tiết VB
1. Dì Bảy và câu chuyện cuộc đời
PHIỀU HỌC TẬP SỐ 1
Hoàn thiện các sự việc xảy ra trong cuộc đời dì Bảy

Nhận xét về cuộc đời và phẩm chất con
ngươi dì Bảy

a

Dì Bảy lấy chồng năm 20 tuổi, sau đám cưới 1 tháng, dì Bảy phải xa nhau chồng (gợi ý: Dì Bảy có được hưởng hạnh phúc lứa
vì dượng Bảy cùng nhiều người con đất Quảng lên đường ra Bắc tập kết.
đôi và cuộc sống gia đình không? Dì đã hy
sinh điều gì khi tuổi đời còn rất trẻ?)

b

Bao nhiêu năm dượng Bảy ra miền Bắc rồi lại vào miền Nam chiến đấu, rất ít có (gợi ý: Dì Bảy đã làm gì trong suốt 20 năm xa
điều kiện liên lạc với dì Bảy.
chồng? Từ đó cho thấy phẩm chất nào của
dì?)
........................................................................
Đến năm 1975, dì Bảy nhận được giấy báo tử dượng Bảy đã ngã xuống trong trận (gợi ý: Dì Bảy đã phải gánh chịu nỗi bất hạnh
đánh Xuân Lộc.
như thế nào? Qua đó, cho thấy điều gì trong
con người dì Bảy?)
........................................................................

c
d
đ
e
g
h

Ngày hòa bình, dì Bảy đã qua tuổi 40 nhưng không đi bước nữa mà ở quê chăm (Dì Bảy đã chọn cho mình cách sống như thế
mẹ già.
nào? Hãy nêu cảm nhận của em về người
phụ nữ đó?)
........................................................................
Năm nay, dì đã tròn 80 tuổi, đang ngồi đợi Tết, nguyện cầu hồn thiêng cho
những người đã ngã xuống.

* Câu chuyện cuộc đời dì Bảy giúp em hiểu thêm điều gì về những nỗi đau của chiến tranh? Từ đó, em thấy cần có thái độ như thế nào
khi được sống trong hòa bình?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 01

Sự việc
Nhận xét
Dì Bảy lấy chồng năm 20 tuổi, sau đám cưới 1 tháng, dì phải xa
Dì Bảy không được hưởng hạnh phúc lứa đôi và cuộc
chồng vì dượng Bảy ra Bắc tập kết.
a
sống gia đình.

b
c
d
đ
e
g

=> Là người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi, phải hy sinh
Bao nhiêu năm đi chiến đấu, dượng Bảy rất ít có điều kiện liên hạnh phúc gia đình khi còn rất trẻ.
Sống một mình suốt 20 nhưng vẫn một lòng một dạ thủ
lạc với dì.
tiết chờ chồng.
=> Là người phụ nữ có lòng thủy chung bền bỉ, kiên
Suốt 20 năm, dì ở nhà chờ đợi, trông ngóng tin tức, một
định chờ đợi.
lòng hướng về chồng hy vọng ngày chồng sẽ trở về.
Năm 1975, dì nhận được giấy báo tử của dượng Bảy.
Dì Bảy phải gánh chịu sự mất mát to lớn và nỗi đau đớn,
bất hạnh nhất của người phụ nữ.
Dì Bảy nén nỗi đau vào trong, cùng gia đình lập bàn
thờ và đi tìm thông tin về phần mộ của chồng.
=> Là người phụ nữ bản lĩnh và có sức chịu đựng to lớn.
Ngày hòa bình, dì Bảy đã qua tuổi 40 nhưng không đi bước nữa
mà ở quê chăm mẹ già.
-Dì Bảy gắn bó với quê nhà trong nỗi nhớ thương vô vọng.

Mẹ già mất, dì Bảy sống một mình, mỗi buổi chiều lại
ra ngồi trước hiên nhà.
Năm nay, dì 80 tuổi, đang ngồi đợi Tết, nguyện cầu hồn thiêng
h
cho những người đã ngã xuống.

- Dì chọn cách sống trong vắng lặng, cô đơn để tưởng nhớ
về người đã khuất.
=> Là người phụ nữ với đức hi sinh âm thầm, lòng thủy
chung bền bỉ và sự kiên định lớn lao.

=> Câu chuyện cuộc đời dì Bảy giúp ta hiểu hơn về những hi sinh, những mất mát to lớn trong chiến tranh của những người
phụ nữ. Từ đó, ta thấy cần trân trọng những giá trị của cuộc sống hòa bình hôm nay.

2. Một số yếu tố hình thức nổi bật của bài tản văn "Người ngồi trước
hiên nhà"
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02

(Nhận xét tác dụng/ý nghĩa của các yếu tố hình thức được thể hiện trong văn bản "Người ngồi trước hiên nhà")
Các yếu tố hình thức

Câu văn thể hiện

Tác dụng/Ý nghĩa

a. Sự kết hợp của PT - Không khí làng quê chùng xuống vì tình cảnh kẻ Bắc người Nam. Những người đàn bà tiễn Việc kết hợp PTBĐ biểu cảm khi kể chuyện đã
tự sự với các PT biểu chồng, tiễn con ra đi, mắt đẫm lệ, hẹn hai năm trở về mà lòng còn ghi ngại.
khiến cho lời kể chuyện như thế nào? Từ đó,
cảm, miêu tả.
thể hiện tình cảm, thái độ nào của người cháu
khi kể chuyện về dì?)
b. Chất trữ tình và - Như trong một câu chuyện cổ, người kị sĩ ra đi trên lưng chiến mã, nhưng ngày chiến thắng - Những câu văn bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của
cái "tôi" của người chỉ có chiến mã trở về mà không có bóng dáng người trên lưng ngựa.
tác giả có tác dụng gì?
viết
 
c. Tính xác thực

- Sau hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết cuối năm 1954, đầu năm 1955, ở quê tôi gần một nửa - Việc sử dụng các mốc thời gian, địa điểm cụ
số gia đình có người thân đi tập kết ra miền Bắc.
thể có tác dụng gì cho những sự việc trong câu
- Tháng 4 năm 1975, những đoàn xe Mô-lô-tô-va nối tiếp nhau chạy ngang trước là tôi để chuyện?
chuyển quân vào mặt trận phía Nam.

...........................................................................
- Gia đình dò hỏi các nơi mãi đến cuối năm 1975 mới nhận giấy báo tử: dượng ngã xuống ...........................................................................
trong trận đánh ở Xuân Lộc, cửa ngõ phía đông bắc Sài Gòn, chỉ mươi ngày trước khi chiến ...........................................................................
......... ..................................................................
tranh ngưng tiếng súng.
...........................................................................
...............

Các yếu tố hình
thức
a. Sự kết hợp của
phương thức tự
sự với các phương
thức biểu cảm,
miêu tả.
 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02
Câu văn thể hiện

Tác dụng/Ý nghĩa

- Không khí làng quê chùng xuống vì tình cảnh kẻ Bắc người Nam. Những người đàn bà tiễn
chồng, tiễn con ra đi, mắt đẫm lệ, hẹn hai năm trở về mà lòng còn ghi ngại.
=> Lời người kể chuyện luôn nhỏ nhẹ,
- Vào mỗi buổi chiều muộn, dì lại ra ngồi trước hiên nhà nhìn con đường kéo dài như nỗi chờ như thì thầm với người đọc. Từ đó, thể
mong trong vô vọng.
hiện được tình cảm và thái độ quý
-

Đêm đêm, ngọn đèn dầu trên gian thờ lập lòe theo tiếng kêu của thạch sùng, có cảm giác trọng, kính cẩn, thiêng liêng của người
như thời gian ngưng đọng đã từ lâu lắm.
cháu; vừa tái hiện được những hi sinh

thầm lặng, sự chịu đựng bền bỉ của

b. Chất trữ tình và - Như trong một câu chuyện cổ, người kị sĩ ra đi trên lưng chiến mã, nhưng ngày chiến thắng chỉ người dì.
cái "tôi" của người có chiến mã trở về mà không có bóng dáng người trên lưng ngựa.
viết
- Mỗi lần về thăm, ngồi bên mâm cơm đạm bạc với dì, tôi chợt nghĩ nếu ngày đó dì đi bước nữa,
=> Tạo hình ảnh biểu cảm cho
 
thì liệu bây giờ dì có được hưởng hạnh phúc hay không.
- Những ngày này, dì tôi, bà Lê Thị Thỏa , một trong bao người phụ nữ bình dị đã đi qua chiến
tranh, năm nay tròn 80 tuổi đang ngồi một mình đợi Tết ở ngôi nhà gần Cầu Vĩnh Phú thuộc thị
trấn Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Nguyện cầu hồn thiêng những người đã ngã xuống độ trì cho dì
bình an, trường thọ.
c. Tính xác thực

câu văn; giúp trực tiếp bộc lộ suy
nghĩ, quan điểm của tác giả
trước sự việc được kể, từ đó tạo
sự đồng cảm cho người đọc.

- Sau hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết cuối năm 1954, đầu năm 1955, ở quê tôi gần một nửa số
gia đình có người thân đi tập kết ra miền Bắc.
- Gia đình dò hỏi các nơi mãi đến cuối năm 1975 mới nhận giấy báo tử: dượng ngã xuống trong
trận đánh ở Xuân Lộc, cửa ngõ phía đông bắc Sài Gòn, chỉ mươi ngày trước khi chiến tranh
ngưng tiếng súng.
- Tôi đã nhờ người về tận xã Tam Thanh, huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam tìm gia đình dượng
nhưng không ai còn nhớ tên người lính cũ Nguyễn Ngọc Linh.

=> Sử dụng các mốc thời gian,
những địa điểm cụ thể khiến các
sự việc được kể trong câu chuyện
thêm chân thực, đáng tin cậy.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Cách miêu tả nhân vật chân thật, sinh động.
- Ngôn ngữ giàu chất thơ, lắng đọng cảm xúc.
2. Nội dung
- Phơi bày hiện thực tàn khốc của chiến tranh đẩy những gia đình vào cảnh chia ly, tan tác.
- Ca ngợi những người phụ nữ tần tảo, thủy chung, son sắt họ chính là những người hi sinh
âm thầm lặng lẽ, góp công lớn cho công cuộc giải phóng đất nước.
3. Kĩ năng đọc bài tản văn
- Cần xác định bài tản văn viết về ai, viết về sự việc gì?
- Chỉ ra và nêu tác dụng của phương thức biểu đạt trong bài tản văn.
- Nhận biết yếu tố trữ tình, cái "tôi", việc sử dụng ngôn ngữ...trong bài tản văn.
- Hiểu được ý nghĩa xã hội của vấn đề tác giả nêu lên trong bài tản văn.

LUYỆN TẬP
Thảo luận nhóm bàn :
Em hãy đưa ta ý kiến về câu nói: Dì Bảy trong bài tản văn giống
như hình tượng hòn Vọng Phu ở các câu chuyện cổ .
Đáp án thống nhất: Cả hai đều có phầm chất kiên trinh chờ đợi,
thủy chung, bền bỉ, thầm lặng,... đối với người chồng ra đi và
không trở lại.