TÓM TẮT BẰNG SƠ ĐỒ NỘI DUNG
CỦA MỘT VĂN BẢN ĐƠN GIẢN

I. Khái niệm:
HS xem sơ đồ tóm tắt nội dung văn bản “Trái Đất – cái nôi của sự sống”.

? Thế nào tóm tắt bằng sơ đồ nội dung của một văn bản.
Tóm tắt bằng sơ đồ nội dung của một văn bản là ghi lại những ý chính, thông
tin cốt lõi và thể hiện dưới dạng sơ đồ.
II. Yêu cầu của việc tóm tắt bằng sơ đồ nội dung của một văn bản đơn
giản:

Làm nổi bật được nội dung chủ yếu của văn bản.

Làm sáng tỏ được những mối liên hệ bên trong giữa
các bộ phận chính của văn bản.
Bảo đảm tính trực quan, thẩm mĩ, gây được ấn tượng
tích cực về mặt thị giác để có thể hỗ trợ cho trí nhớ.
+trực quan là trực tiếp quan sát; + thẩm mĩ là cái đẹp.

III. Đọc và phân tích bản tóm tắt tham khảo

1. Tham khảo sơ đồ tóm tắt nội dung văn bản  “Trái Đất - cái nôi của
sự sống”

2. Phân tích:
Ưu điểm:

Phản ánh đúng
những
nội dung chính

Làm sáng tỏ được
những mối liên hệ
bên trong giữa các
bộ phận chính
của văn bản.

Bảo đảm
tính trực quan,
thẩm mĩ.

- Nhược điểm:
+ Mỗi nội dung cần có thêm thông tin rõ hơn.
Ví dụ:
- “Có nước” có thể thay bằng:
“Nước - vị thần hộ mệnh của sự sống trên Trái Đất.
- “Con người - đỉnh cao của sự sống” nên thay bằng:
“Con người - đỉnh cao của sự sống và những tác động
xấu đến Trái Đất”
- Thiếu ý “Tình trạng của Trái Đất hiện ra sao?

IV. Thực hành tóm tắt văn bản bằng sơ đồ

1. Trước khi tóm tắt
- Xác định đúng nội dung cốt lõi của văn bản và hệ thống ý
triển khai nội dung đó.
- Lựa chọn từ khóa phản ánh nội dung cốt lõi và các ý triển
khai đã xác định được.
- Xác định mối liên hệ giữa các từ khóa.

Ví dụ: Khi tóm tắt quan niệm của vua sư tử Mu-pha-sa về "vòng
đời bất tận" (trong đoạn đầu văn bản Các loài chung sống với
nhau như thế nào?), em cần thực hiện các bước sau:
a. Xác định nội dung cốt lõi của đoạn văn: những mối quan hệ
ràng buộc lẫn nhau giữa các loài trong cuộc sống, tạo thành một
"vòng đời bất tận".
b. Xác định các từ khóa: chúng ta, linh dương, chết, cỏ.
c. Xác định mối liên hệ giữa các từ khóa: chúng ta ăn linh
dương; chúng ta chết; chúng ta trở về với cỏ; linh dương ăn cỏ.

2. Tóm tắt
- Vẽ các hình cụ thể chứa các từ khóa.
- Sắp xếp các hình (chứa từ khóa) theo trật tự thích hợp.
- Vẽ các đường cong, thẳng hoặc mũi tên nối các hình (chứa
từ khóa) với nhau.

3. Chỉnh sửa
-Kiểm tra xem sơ đồ đã phản ánh đúng cách hiểu của bản thân
về nội dung văn bản chưa.
- Xóa hay chỉnh sửa những chi tiết khiến người đọc sơ đồ có
thể hiểu sai lệch điều bản thân muốn thể hiện hay chia sẻ về
nội dung văn bản.
- Xem xét tính chính xác, phù hợp của việc xếp đặt vị trí các
hình và việc thiết lập đường nối giữa chúng.

Hãy lựa chọn một văn bản có nội dung đơn giản mà em
đã học, và hãy tóm tắt bằng sơ đồ nội dung văn bản đó.

Văn bản “Thánh Gióng”:
- Sự ra đời của Thánh Gióng.
- Thánh Gióng biết nói và nhận trách nhiệm đánh giặc.
- Thánh Gióng lớn nhanh như thổi.
- Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ cưỡi ngựa sắt đi đánh giặc.
- Thánh Gióng đánh tan giặc.
- Thánh Gióng lên núi bỏ áo giáp sắt và bay về trời.
- Vua phong là Phù Đổng Thiên Vương và những dấu tích còn lại của
Thánh Gióng.

Văn bản “Sơn Tinh, Thuỷ Tinh”:
+Vua Hùng kén rể.
+Sơn Tinh, Thuỷ Tinh đến cầu hôn.
+Vua Hùng ra điều kiện kén rể.
+Sơn Tinh đến trước, được vợ.
+Thuỷ Tinh đến sau, tức giận dâng nước đánh Sơn Tinh.
+Hai bên giao chiến nhau hàng tháng trời, cuối cùng Thuỷ Tinh thua.
+Hằng năm Thuỷ Tinh lại dâng nước đánh Sơn Tinh, nhưng đều thua.

Văn bản “Cây khế”:
-Cha mẹ chết, người anh chia gia tài, người em chỉ được cây khế.
-Cây khế có quả, chim đến ăn, người em phàn nàn và chim hẹn trả ơn bằng
vàng.
- Chim chở người em bay ra đảo lấy vàng, nhờ thế người em trở nên giàu có.
-Người anh biết chuyện, đổi gia tài của mình lấy cây khế, người em bằng lòng.
-Chim lại đến ăn, mọi chuyện diễn ra như cũ, nhưng người anh may túi quá to
và lấy quá nhiều vàng.
-Người anh bị rơi xuống biển và chết.

Sơ đồ bài Các loài chung sống với nhau như thế nào?