Trò chơi điền từ
- “Hãy _____ sách cho tôi”
- “Tôi _____ vì điều đó”.
- “Bạn _____ đi học ngày mai không?”
- “Anh ấy nói: 'Tôi _____ điều đó.”

Bài 9:
Hôm nay và ngày
mai
Thực hành tiếng Việt

I.
Hình thành kiến thức

1. Câu hỏi (nghi vấn)

trực tiếp nêu nên một thắc mắc
Anh bảo cuốn sách còn
nhờ giải đáp
có ở trên bàn nữa
+ Có từ không, dấu hỏi chấm
không?
+ Câu được đặt trong mạch suy
Con gái tôi vẽ đây ư? nghĩ, bộc lộ cảm xúc: Sự ngạc
… cái con Mèo hay lục
nhiên
lọi ấy!
+ Có từ ư, dấu hỏi chấm

Câu hỏi

1. Câu hỏi (nghi vấn)
- Chức năng: Dùng để hỏi
- Đặc điểm hình thức:
+ Có các từ nghi vấn: ai, gì, nào, sao, đâu, bao giờ,
bao nhiêu…
+ Kết thúc bằng dấu hỏi chấm
Lưu ý: Trong nhiều trường hợp, câu nghi vấn không
dùng để hỏi mà dùng để (bộc lộ cảm xúc, cầu
khiến…)

2. Câu cầu khiến)

Mở cổng nhanh lên!

- Thôi đừng lo lắng.

+ Câu hướng về một đối tượng
cụ thể để đưa ra yêu cầu.
Câu
khiến
+ Có động từ “mở”- điều đối
tượng cần thực hiện.
+ Kết thúc bằng dấu chấm than.
+ Câu hướng về một đối tượng
cụ thể để đưa ra lời khuyên
“đừng”
+ Kết thúc bằng dấu chấm.

Câu khiến

2. Câu khiến (cầu
khiến)
- Chức năng: ra mệnh lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên
bảo
- Đặc điểm hình thức:
+ Có từ cầu khiến: hãy, đừng, chớ, đi, thôi, nào…
+ Thường kết thúc bằng dấu chấm, chấm than

3. Câu cảm (cảm
thán)

Tôi nhớ cái mùi nồng
mặn quá!

Hỡi ơi lão Hạc!

+ Câu được dùng để nêu trực tiếp
cảm xúc của người viết.
Câu cảm
+ Có từ cảm thán “quá”
+ Kết thúc bằng dấu chấm than.
+ Câu được dùng để nêu trực tiếp
cảm xúc của người viết.
+ Có từ cảm thán “Hỡi ơi”
+ Kết thúc bằng dấu chấm than.

Câu cảm

3. Câu cảm (cảm
thán)

- Chức năng: Bộc lộ cảm xúc của người viết (người
nói)
- Đặc điểm hình thức:
+ Có từ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi ôi, chao ơi…
+ Thường kết thúc bằng dấu chấm than.

4. Câu kể (trần thuật)
+
Câu
được
dùng
để
trần
thuật
về
Trên quá trình xuôi
chảy theo những sườn một hiện tượng, sự việc
Câu
kể
dốc, các mạch ngầm, + Kết thúc bằng dấu chấm
dòng nước âm thầm
hoà tan những chất vi
lượng, các thành phần
hữu cơ phân huỷ, cuốn
theo đất, cát, sỏi, cuội
đưa dần về phía nơi
thấp hơn.

4. Câu kể (trần thuật)

- Chức năng: Dùng để kể, tả, thông báo, nhận
định.
- Đặc điểm hình thức: thường kết thúc bằng
dấu chấm, chấm than, chấm lửng

Trong các kiểu câu nghi vấn, cầu
khiến, cảm thán và trần thuật, kiểu
câu nào được dùng nhiều nhất, vì
sao?

Câu trần thuật được sử dụng nhiều nhất. Vì trong cuộc
sống, nhu cầu trao đổi thông tin, trao đổi tư tưởng, tình cảm
giữa người với người rất lớn, mà chỉ có câu trần thuật mới đáp
ứng được, nó bao hàm nhiều chức năng như thông báo, trình
bày, miêu tả, nhận định, yêu cầu, bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

Kiểu câu

Chức năng

Câu hỏi Dùng để hỏi
(nghi vấn)
Câu khiến Ra mệnh lệnh,
(cầu
yêu cầu, đề nghị,
khiến) khuyên bảo
Câu cảm Bộc lộ cảm xúc
(cảm thán) của người viết
(người nói)
Câu kể Dùng để kể, tả,
(trần
thông báo, nhận
thuật) định.

Đặc điểm hình thức

Lưu ý

- Có các từ nghi vấn: ai, gì, nào, sao,
đâu, bao giờ, bao nhiêu…
- Kết thúc bằng dấu hỏi chấm
- Có từ cầu khiến: hãy, đừng, chớ, đi,
thôi, nào…
- Thường kết thúc bằng dấu chấm,
chấm than
- Có từ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi ôi,
chao ơi…
- Thường kết thúc bằng dấu chấm than.
- Thường kết thúc bằng dấu chấm,
chấm than, chấm lửng

Để
xác
định đúng
kiểu câu,
cần chú ý
đặc điểm
hình thức
của câu,
nội dung
và
ngữ
cảnh

II.
Luyện tập

Bài tập 1

Ví dụ Kiểu câu
a.

Căn cứ xác định kiểu câu

Cảm thán Căn cứ vào nội dung biểu đạt
Câu kể

Thể hiện chức năng kể, thông báo về sự công
phu của đoàn làm phim khi thực hiện loạt phim
Hành tinh của chúng ta.

c.

Câu hỏi

Có từ để hỏi “chăng” và kết thúc bằng dấu hỏi
chấm.

d.

Có sự xuất hiện của cụm từ “ngài phải bảo”  ý
Câu khiến
yêu cầu, mệnh lệnh

b.

Bài tập 2
Xác định kiểu câu của từng câu sau và cho biết: Tại sao cùng có chung
một số dấu hiệu hình thức mà hai câu có thể được xếp vào hai kiểu
khác biệt?
a. Và cái gì sẽ xảy ra đối với cuộc sống, nếu con người không nghe được
âm thanh lẻ loi của chú chim đớp mồi hay tiếng tranh cãi của những chú
ếch ban đêm bên hồ?
(Xi-át-tơn, Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn)
b. Tôi là kẻ hoang dã, tôi không hiểu nổi tại sao m ột con ngựa sắt nhả khói
lại quan trọng hơn nhiều con trâu rừng mà chúng tôi chỉ giết để duy trì
cuộc sống.
(Xi-át-tơn, Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn)

Bài tập 2
- Giống nhau: đều có mặt các từ ngữ có tính đặc thù của kiểu
câu hỏi: cái gì, tại sao.
- Khác nhau:
+ Câu a. là câu hỏi (vì có từ nghi vấn “cái gì”, kết thúc bằng
dấu (?))
+ Câu b. là câu cảm (tuy có cụm từ “tại sao” nhưng nội dung
bộc lộ thái độ bất bình, không nêu câu hỏi cần giải đáp)

Nhanh tay – Lẹ
mắt
Tìm trong các văn bản đọc ở Ngữ văn 8, tập hai những
ví dụ về hiện tượng: người nói hay người viết đã thể
hiện mục đích của kiểu câu này bằng hình thức mang
tính điển hình của một kiểu câu khác.
Ví dụ: “Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
 Hình thức kiểu câu nghi vấn, nhưng dùng để
bộc lộ cảm xúc

AI NHANH NHẤT?
cầu khiến
Em câu (1)…..………..trong
nhà,
Đề nghị
(2)……………,
khuyên bảo luôn là niềm vui.
lệnh
Yêu cầu,(3) ra
……………vài
lời,
Ngữ điệu
(4)……………..cầu
khiến mọi người nghe xem!
Học trò muốn nhận ra em,
đừng chớ không quên từ nào.
Hãy, thôi,(5)……….,
Đi, nào giục giã làm sao!
dấu chấm
Chấm than,(6) …………….góp
vào thành câu.
Mong học trò nhớ thật lâu!
Nếu không sẽ trở thành câu chuyện buồn!...

Tạo câu theo chủ
đề
Yêu cầu học sinh tạo ra các câu thuộc các loại câu khác nhau liên
quan đến một chủ đề cụ thể.
*Ví dụ: Chủ đề "Gia đình"
+ Câu cầu cầu khiến: "Mẹ bảo em hãy dọn phòng."
+ Câu cảm: "Tôi rất yêu quý gia đình của mình."
+ Câu nghi vấn: "Ba đã nấu cơm chưa?"
+ Câu trần thuật: "Anh trai tôi nói: 'Em đã làm xong bài tập chưa.'"