CHỦ ĐỀ 9: LỰC

Kiến thức bài 39:

BIẾN DẠNG CỦA LÒ XO. PHÉP ĐO LỰC
I. BIẾN DẠNG CỦA LÒ XO
Khi treo các quả nặng vào lò xo thì lò xo
bị dãn ra, chiều dài của lò xo tăng lên.
Độ dãn của lò xo theo phương thẳng đứng
tỉ lệ với khối lượng của vật treo vào lò xo
II. THỰC HÀNH ĐO LỰC BẰNG LỰC KẾ
Lực kế là dụng cụ dùng để đo lực.
Cách đo lực bằng lực kế.

Tại sao đế giày đá bóng
phải có gai cao su còn đế
giày trượt băng thì không
có?

Tại sao mặt lốp xe
không làm nhẵn?

Trục bánh xe bò

Trục bánh xe đạp

Mất hàng chục thế kỉ để tạo ra sự khác biệt giữa hai loại
trục bánh xe. Đó là sự phát minh ra ổ bi.

Bài 40
LỰC MA SÁT

Tìm hiểu bài

Hãy chỉ ra các lực tác dụng vào tủ gỗ?

- Lực đẩy của người có tác dụng làm cho tủ di chuyển về phía
trước.
- Lực của sàn nhà tác dụng lên tủ có tác dụng cản trở sự di chuyển
của tủ.

1. Khái niệm lực ma sát
Quan sát hình 40.1, 40.2 để trả lời các câu hỏi:
Thảo luận – Phiếu học tập 01
Câu 1: Lực cản trở khi vật chuyển động
trên mặt bàn là lực tiếp xúc hay lực
không tiếp xúc?
Câu 2: Khi kéo khối gỗ trượt đều trong
hình 40.1, 40.2 tại sao giá trị lực kế lại
khác nhau?
Câu 3: Thế nào là lực ma sát?
Câu 4: Dựa vào kết quả hình 40.1, 40.2,
giải thích về nguyên nhân xuất hiện lực
ma sát?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Câu 1: Lực cản trở khi vật + Lực cản trở khi vật chuyển động trên
chuyển động trên mặt bàn là lực mặt bàn là lực tiếp xúc
tiếp xúc hay lực không tiếp xúc?
Câu 2: Khi kéo khối gỗ trượt đều + Hình 40.1 mặt tiếp xúc là gồ ghề
trong hình 40.1, 40.2 tại sao giá + Hình 40.2 mặt tiếp xúc là nhẵn
trị lực kế lại khác nhau?
+ Nên lực cản trở chuyển động khác nhau

- Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất
Câu 3: Khái niệm lực ma sát
hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật.
Câu 4: Dựa vào kết quả hình - Nguyên nhân xuất hiện của lực ma
40.1, 40.2, giải thích về nguyên sát đó là sự tương tác giữa bề mặt
nhân xuất hiện lực ma sát?
của hai vật

1. Khái niệm lực ma sát
Kết luận:
- Lực ma sát là lực tiếp
xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp
xúc giữa hai vật.
- Nguyên nhân xuất hiện của
lực ma sát đó là sự tương tác
giữa bề mặt của hai vật

Ví dụ về lực ma sát:

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 2 phút

2/ Lực ma sát trượt

Khi nào xuất hiện lực ma sát trượt?

2. Lực ma sát trượt
- Quan sát hình 40.3
- Tiến hành thí nghiệm:
Đặt khối gỗ trên mặt bàn.
Dùng tay đẩy vào khối gỗ, sau
đó rời tay khỏi khối gỗ.
- Hoàn thành phiếu học tập số 2
Thảo luận – Hoàn thành phiếu học tập số 2.
+ Cho biết sau khi rời tay khỏi khối gỗ, khối gỗ chuyển động
như thế nào?
+ Thế nào là lực ma sát trượt?

2. Lực ma sát trượt
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
 + Khối gỗ tiếp tục chuyển động trên
+ Sau khi đẩy khối gỗ và rời tay
mặt bàn rồi dừng lại, là do lực cản
khỏi khối gỗ, khối gỗ chuyển động
của mặt bàn tác dụng lên khối gỗ.
như thế nào?
Lực này là lực ma sát trượt.
 + Lực ma sát trượt xuất hiện
+ Khái niệm lực ma sát trượt

khi một vật trượt trên bề mặt
của vật khác

2. Lực ma sát trượt

Kết luận:
Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên bề
mặt của vật khác

Ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống

Ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống

Mặt lốp xe không làm nhẵn mà thường
Tại rãnh
sao mặt
lốp xe
được khía thành các
để tăng
lựckhông
ma
làm nhẵn?
sát, giúp bánh xe lăn trên mặt đường và
không bị trượt đảm bảo an toàn cho xe.

Bài 40: LỰC MA SÁT
NỘI DUNG TIẾT TRƯỚC

1. Khái niệm lực ma sát
- Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa
hai vật.
- Nguyên nhân xuất hiện của lực ma sát đó là sự tương tác giữa
bề mặt của hai vật

2. Lực ma sát trượt
- Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên bề mặt của
vật khác

Tại sao bạn An dùng hết
sức đẩy cái thùng hàng mà
thùng hàng vẫn đứng yên?

3. Lực ma sát nghỉ:
- Quan sát hình 40.4
- Tiến hành thí nghiệm:
+ Đặt khối gỗ trên mặt bàn.
Móc lực kế vào khối gỗ (hình
40.4 a).
+ Kéo từ từ lực kế theo phương
nằm ngang, sao cho lực kế chỉ 1
lực nhưng khối gỗ vấn đứng yên
(hình 40.4 b)
+ Đọc số chỉ của lực kế
Thảo luận – Trả lời câu hỏi
Tại sao khi kéo khối gỗ bằng một lực mà nó vẫn đứng yên?

3. Lực ma sát nghỉ:
Khi kéo khối gỗ bằng một
lực mà nó vẫn đứng yên là vì
mặt bàn tạo ra lực cản giữ
cho khúc gỗ nằm yên.

Kết luận:
Lực ma sát nghỉ xuất hiện ngăn cản sự chuyển động
của một vật khi nó tiếp xúc với bề mặt của một vật khác và
có xu hướng chuyển động trên đó.

Ví dụ về lực ma sát nghỉ

4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát

Phanh xe

4.1. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực ma sát

Quan sát hình ảnh 40.5, 40.6
Thảo luận – Trả lời câu hỏi
+ Lực ma sát nghỉ giữa mặt đất và bàn
chân có tác dụng gì?
+ Lực ma sát trượt do má phanh ép lên
bánh xe có tác dụng gì?
+ Lực ma sát có tác dụng như thế nào
khi vật chuyển động?
+ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều
gì sẽ xảy ra?
+ Khi người lái xe bóp phanh, điề gì
xảy ra nếu má phanh bị mòn?

4.1. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực ma sát

Câu hỏi

Trả lời

+ Lực ma sát nghỉ có tác dụng thúc
đẩy chân chuyển động
+ Lực ma sát trượt có tác dụng cản
+ Lực ma sát trượt do má phanh ép
trở bánh xe chuyển động
lên bánh xe có tác dụng gì?
+ Lực ma sát có tác dụng như thế nào + Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc
cản trở chuyển động của các vật
khi vật chuyển động?
+ Lực ma sát nghỉ giữa mặt đất và
bàn chân có tác dụng gì?

+ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều + Nếu mặt đường trơn, lực ma sát
gì sẽ xảy ra?
nhỏ làm cho người có thể bị trượt ngã
+ Khi người lái xe bóp phanh, điều gì + Nếu má phanh bị mòn, lực ma sát
giảm làm xe dừng không kịp thời dễ
xảy ra nếu má phanh bị mòn?
gây tai nạn

4.2. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao thông

Quan sát hình ảnh 40.7 – Trả lời câu hỏi
1. Tại sao mặt lốp xe không làm nhẵn?
2. Tại sao sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì chúng đều bị mòn?

4.2. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao thông

Tại sao
lốp xe không
làmcác
nhẵn?
1. Mặt
lốp mặt
xe thường
được làm
rãnh, gai để tăng lực ma sát giữa
bánh xe và mặt đường, giúp bánh xe dễ dàng chuyển động về phía
trước. Đồng thời giúp cho bánh xe không bị trượt khi di chuyển trên
mặt đường trơn ướt, đảm bảo an toàn cho xe.
2. Tại
sao sát
saugiữa
một mặt
thờiđường
gian sửvới
dụng
xe thì
chúng
mòn?
Do ma
dép,dép,
lốp lốp
xe làm
chúng
bị đều
mònbịdần.

4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát
4.1. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực ma sát
4.2. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao thông

Kết luận:
+ Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc cản trở chuyển động
của các vật
+ Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao
thông đường bộ

Ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát trong giao thông?

- Lực ma sát giữa đế giày và mặt đường giúp đi lại dễ dàng là có lợi.
- Lực ma sát giữa đế giày và mặt đường làm mòn đế giày là coù haïi.

Ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát trong giao thông?

Đế giày đá bóng có gai cao su, còn đế giày trượt băng thì nhẵn

Ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát trong giao thông?

Trục bánh xe bò

Trục bánh xe đạp

Mất hàng chục thế kỉ để tạo ra sự khác biệt giữa hai loại
trục bánh xe. Đó là sự phát minh ra ổ bi.

Bài 40: LỰC MA SÁT
NỘI DUNG TIẾT TRƯỚC

1. Khái niệm lực ma sát
- Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật.
- Nguyên nhân xuất hiện của lực ma sát đó là sự tương tác giữa bề mặt
của hai vật
2. Lực ma sát trượt
- Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên bề mặt của vật khác
3. Lực ma sát nghỉ:
- Lực ma sát nghỉ xuất hiện ngăn cản sự chuyển động của một vật khi nó
tiếp xúc với bề mặt của một vật khác và có xu hướng chuyển động trên
đó.
4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát
- Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc cản trở chuyển động của các vật
- Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao thông đường bộ

5. Lực cản của không khí

5. Lực cản của không khí
5.1. Tìm hiểu về lực cản của không khí
Quan sát hình 40.9
Trả lời câu hỏi:
+ Vì sao các vận động viên
đua xe thường cúi khom thân
người gần như song song với
mặt đường?
Trả lời: Các vận động viên đua xe thường cúi khom thân người
gần như song song với mặt đường để giảm lực cản của không khí

5. Lực cản của không khí
5.2. Thực hiện thí nghiệm.
Tiến hành thí nghiệm 3
+ Vo tròn một tờ giấy, và giữ nguyên một tờ giấy.
+ Thả hai tờ giấy từ cùng một độ cao.
+ Quan sát và trả lời câu hỏi:
Tờ giấy nào rơi chạm đất trước? Tại sao?
Tờ giấy vo tròn rơi chạm đất trước, vì lực cản không khí nhỏ.
Kết luận:
Khi vật chuyển động trong không khí sẽ có lực cản của
không khí tác dụng lên vật.

Ví dụ về lực cản của không khí

Lực ma
sát trượt
Lực ma
sát nghỉ

Tìm hiểu về
lực cản của
không khí

Tìm hiểu ảnh hưởng của lực
ma sát trong an
toàn giao thông

Tìm hiểu tác dụng
cản trở
và thúc đẩy
chuyển động của
lực ma sát

Luyện tập
Câu 1: Phát biểu nào sau đây về lực ma sát là đúng?
A. Lực ma sát cùng hướng với hướng chuyển động của vật.
B. Khi vật chuyển động nhanh dần, lực ma sát lớn hơn lực đẩy.
C. Khi vật chuyển động chậm dần, lực ma sát nhỏ hơn lực đẩy.
D. Lực ma sát cản trở chuyển động trượt của vật này trên bề
mặt vật kia.

Luyện tập
Câu 2. Một vật đặt trên mặt bàn nằm ngang. Dùng tay
búng vào vật để nó chuyển động. Vật sau đó chuyển động
chậm dần vì có
A. trọng lực.
B. lực ma sát.
C. lực búng của tay.
D. lực hấp dẫn.

Luyện tập
Câu 3. Lực ma sát trượt xuất hiện trong trường hợp nào
sau đây?
A. Ma sát giữa các viên bi với ổ trục xe đạp, xe máy.
B. Ma sát giữa cốc nước đứng yên trên mặt bàn với mặt bàn.
C. Ma sát giữa lốp xe với mặt đường khi xe đang đứng yên.
D. Ma sát giữa má phanh với vành xe khi bóp phanh.

Luyện tập
Câu 4. Lực ma sát nghỉ xuất hiện khi
A. quyển sách để yên trên mặt bàn nằm nghiêng.
B. ô tô đang chuyển động, đột ngột hãm phanh.
C. quả bóng bàn đặt trên mặt bàn nằm ngang nhẵn bóng.
D. xe đạp đang xuống dốc.

Luyện tập
Câu 5. Hãy giải thích các hiện tượng sau và cho biết trong các hiện
tượng này, ma sát có lợi hay có hại:
a. Ô tô đi vào bùn dễ bị sa lầy.
b. Khi đi trên sàn nhà đá hoa mới lau dễ bị ngã.
Trả lời:
a. Ô tô đi trên bùn dễ bị sa lầy vì lực ma sát giữa bánh xe và mặt
đường dính bùn nhỏ, làm cho bánh xe không bám vào mặt đường
được. Lực ma sát này có lợi vì nhờ có nó mà xe mới di chuyển được
và không bị sa lầy.
b. Khi ta đi trên sàn đá hoa mới lau dễ bị ngã vì khi đó lực ma sát
giữa chân ta và sàn nhà bị giảm do có nước dính trên sàn nhà. Lực
ma sát này có lợi vì nó giúp ta đi lại và tránh bị ngã.

Vận dụng
Câu 6. Giải thích ý nghĩa của câu nói "Nước chảy đá mòn" và
chỉ ra bản chất lực tác dụng giữa nước và đá để làm mòn đá.
Trả lời:
Vì ma sát do lực của dòng chảy của nước tác dụng vào đá
lớn mà đá lại được hình thành do sự kết tinh nên dễ bị mòn

Vận dụng
Câu 7. Hãy giải thích tại sao xích xe đạp phải thường xuyên
tra dầu nhớt.
Trả lời:
Ma sát làm cản trở chuyển động và làm mòn xích nên
phải tra dầu thường xuyên để làm giảm ma sát.

Nhiệm vụ học tập tại nhà:
+ Vào những ngày thời tiết nồm, nền nhà thường bị
trơn trượt. Em hãy tìm cách giải quyết vấn đề trên.

Lực ma
sát trượt

Lực ma
sát nghỉ

Tác dụng
cản trở và thúc đẩy
chuyển động của
lực ma sát

Lực cản của
không khí
Ảnh hưởng của lực
ma sát trong an
toàn giao thông