Tiết 113,114,115. văn bản 1
Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển
đổi từ sống chung sang chào đón lũ
(Lê Anh Tuấn)

HOẠT ĐỘNG 1:
KHỞI ĐỘNG

? Nêu những hiểu biết của em về vùng đất đồng bằng Sông Cửu Long.
? Những hình ảnh sau đây cho em biết điều gì về mảnh đất này?

 - Đồng bằng sông Cửu Long là phần lãnh thổ cực nam của Việt Nam, là vùng đất màu mỡ
nhất. Đây là vựa lúa lớn nhất nước, cũng là nơi trồng nhiều trái cây, nuôi trồng thủy sản lớn
của cẳ nước.
- Các hình ảnh cho biết hiện tượng mùa nước nổi ở đồng bằng sông Cửu Long khoảng từ
tháng 6 đến tháng 11, đem lại nhiều thuận lợi cho cả vùng đồng bằng này.//

HOẠT ĐỘNG 2:
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. ĐỌC – KHÁM PHÁ CHUNG

HS đọc VB:
+ Đọc lướt nhan đề, phần sa-pô in
đậm và các đề mục để bước đầu nắm
bắt được thông tin của văn bản.
+ Lần lượt gọi HS đọc từng phần của
văn bản: đọc to, rõ ràng, chú ý các số
liệu.
- GV mời HS chia sẻ những nội dung
tiếp nhận được từ các chỉ dẫn đọc về
chiến lược đọc ở các box lề phải của
VB.
- Tìm hiểu một số cước chú.

PHIẾU HỌC TẬP 01: Khám phá chung về văn bản
Câu hỏi
Đáp án
Về tác giả bài viết
? Người viết (tác giả) là ai, hoạt động trong lĩnh vực nào? .........................................
Lĩnh vực hoạt động đó tác động như thế nào đến cách tiếp cận
.........
vấn để, hiện tượng được nêu trong VB?
? Có gì khác giữa cách nhìn của một nhà thơ hay nhà văn và
của một nhà khoa học vể hiện tượng lũ lụt?
Về văn bản: Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào
đón lũ”
1. Nêu thể loại của văn bản
..................................................
2. Xác định bố cục của VB
..................................................
3. Thông tin chính của văn bản
...............................................

I. ĐỌC – KHÁM PHÁ CHUNG
1. Đọc văn bản
2. Tác giả và xuất xứ
- Tác giả: Lê Anh Tuấn – chuyên gia nghiên cứu về môi trường và tài
nguyên thiên nhiên, về biến đổi khí hậu,...
- Xuất xứ: In trên tạp chí Kinh tế Sài Gòn online, ngày 06/02/2022.
3. Thể loại: Văn bản thông tin giải thích một hiện tượng tự nhiên (có
lồng ghép các đề xuất, kiến nghị cần thiết)

I. ĐỌC – KHÁM PHÁ CHUNG
4. Bố cục
- Phần 1 (sa-pô và đoạn kế tiếp - đoạn chỉ gồm 1 câu): Đặt vấn đề
- Phần 2 (từ Tất cả các vùng chấu thổ đến bảo đảm cấp nước sinh hoạt ở các thời
đoạn khó khăn): Thuyết minh, lí giải cụ thể về từng khía cạnh của vấn đề:
+ Giải thích quá trình hình thành một châu thổ nói chung và châu thổ sông Cửu
Long nói riêng;
+ Vai trò của lũ đối với đồng bằng sông Cửu Long
- Phần 3 (đoạn cuối cùng của VB): Kết luận.
5. Thông tin chính: Ở châu thổ sông Cửu Long, lũ đem lại những nguồn lợi to lớn,
vì vậy, chào đón lũ là một cách ứng xử tự nhiên và khôn ngoan của con người sống
nơi đây.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN

Thao tác 1: Tìm hiểu các thông tin cơ bản của văn bản
NV1. Hoạt động cá nhân trong 05 phút:
Chỉ ra những thông tin cơ bản được trình bày trong văn bản bằng cách
trả lời những câu hỏi sau theo bàn:
? Phần sa-pô báo hiệu điều gì sẽ được triển khai trong văn bản?
? Tác giả giải thích như thế nào về quá trình kiến tạo đồng bằng nói
chung.
? Những đặc điểm trong sự hình thành vùng châu thổ sông Cửu Long là
gì?
? Sự trù phú của vùng đồng bằng sông Cửu Long được biểu hiện như thế
nào?
? Hiện tượng ngập lụt đem lại những lợi ích cho người dân và những kết
nối quan trọng nào cho hệ sinh thái ở đồng bằng sông Cửu Long?

Thao tác 1: Tìm hiểu các thông tin cơ bản của văn
bản
NV2. Hoạt động thảo luận theo cặp trong 03 phút:
? Đoạn văn cuối bài viết có sự kết nối như thế nào với
nhan đề của văn bản?
? Hiện tượng lũ ở miền châu thổ sông Cửu Long đã
được soi chiếu từ những góc nhìn nào? Sự phối hợp
các góc nhìn ấy có ý nghĩa gì?

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Thông tin cơ bản của văn bản
1.1. Phần 1: Đặt vấn đề
* Sa pô
- Vị trí: phần in đậm ở đầu văn bản, ngay sau nhan đề.
- Đưa ra thông tin khái quát cho văn bản: vấn đề lũ và vai trò của lũ đối với
đồng bằng sông Cửu Long.
- Tác dụng: dẫn dắt, định hướng nội dung chính và kích thích người đọc
xem bài viết.
“Sống chung với lũ”
(cam chịu, bị động)

 

“Chào đón” lũ
(chủ động, tích cực)

=> Đây là sự chuyển đổi tích cực và khôn ngoan.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
 1.2. Phần 2: Thuyết minh, lí giải cụ thể về từng khía cạnh của vấn đề
Phần 2 là phần trọng tâm của văn bản, cung cấp thông tin chi tiết, cụ thể, thể hiện rõ đặc
điểm của VB giải thích một hiện tượng tự nhiên.
(1) Giải thích quá trình hình thành một châu thổ nói chung và châu thổ sông Cửu Long
nói riêng (triển khai qua 7 đoạn văn):
*Quá trình hình thành một châu thổ ở vùng hạ lưu sông nói chung:
- Được hình thành và phát triển từ các trận lũ hằng năm của con sông.
- Thời gian hình thành: hàng trăm năm, hàng ngàn năm
- Quá trình hình thành: mưa lớn ở đầu nguồn cuốn theo các vật liệu đổ ra sông suối xuống hạ
lưu, rồi đổ ra biển cả, tích tụ trầm tích và bùn cát => tạo nên đồng bằng châu thổ.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
 1.2. Phần 2: Thuyết minh, lí giải cụ thể về từng khía cạnh của vấn đề
*Quá trình hình thành châu thổ sông Cửu Long:
- Châu thổ sông Cửu Long là vùng địa mạo có tuổi địa chất trẻ.
- Thời gian hình thành: 5 000 – 7 000 năm
- Các dạng địa hình lũ đi qua: núi cao , cao nguyên, đồi núi thấp, đồng bằng và kết thúc ở
vùng biển phía nam thềm lục địa của tổ quốc.
- Đặc điểm của vùng châu thổ sông Cửu Long:
+ Nghèo nàn về vật liệu xây dựng, khoáng sản kim loại.
+ Thổ nhưỡng và sinh thái có lớp đất mặt giàu sinh dưỡng , nguồn nước dồi dào => Tạo nên
sự trù phú cho vùng đồng bằng sông Cửu Long, thuận lợi phát triển sản xuất nông nghiệp
(trồng lúa, rau củ, trái cây,..) và nuôi trồng thủy sản.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
 1.2. Phần 2: Thuyết minh, lí giải cụ thể về từng khía
cạnh của vấn đề
(2) Vai trò của lũ đối với đồng bằng sông Cửu Long
(triển khai qua 05 đoạn văn):
- Đối với người dân: lũ đem đến cho người dân nhiều sản
vật (cá tôm, chim, rùa, rắn, ếch, ốc,...); lũ đem đến phù sa
màu mỡ, làm vệ sinh đồng ruộng, bổ sung nước tại
chỗ,..nên giúp giảm lượng phân bón, nông dược;...
- Đối với hệ sinh thái: Lũ tạo nên 3 kết nối quan trọng ,
bao gồm dòng nước, phù sa và dòng sinh vật.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
 1.3. Phần 3: Kết luận
- Khẳng định lại lối ứng xử mới với hiện tượng lũ
ở đồng bằng sông Cửu Long đã được nêu ra ở
nhan đề: người dân đồng bằng sông Cửu Long
mong được đón lũ.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
 1.3. Phần 3: Kết luận
* Các góc nhìn của VB:
- Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về hiện tượng
lũ ở châu thổ sông Cửu Long.
+ Theo các nhà khoa học: đây là hiện tượng thuỷ văn
bình thường và có lợi đối với con người. Góc nhìn
này gắn với những phân tích cặn kẽ mang tính chất
chuyên môn.
+ Góc nhìn của “những vị lão nông tri điền”: vốn dựa
vào quan sát thực tế và thành quả lao động của chính
họ.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
 1.3. Phần 3: Kết luận
* Các góc nhìn của VB:
 

- Đưa ra hai cách ứng xử với lũ khác nhau:
+ Xem lũ là thiên tai định kì và con người nên “sống
chung” với nó để tìm cách làm giảm bớt tác hại;
+ Xem lũ là hiện tượng đáng mong đợi, nhất là trong
điều kiện “tình trạng lũ thấp và trung bình trong mùa
mưa lũ có xu thế gia tăng”.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
 1.3. Phần 3: Kết luận
=> Ý nghĩa của sự phối hợp các góc nhìn khác
nhau đó:
Giúp hiện tượng lũ ở châu thổ sông Cửu Long
được đặt dưới cách tiếp cận đa chiều; từ đó giúp cho
việc đề xuất các chiến lược hoạt động mang tính
toàn diện và bển vững sẽ dễ dàng và thuyết phục
hơn.

2. MỤC ĐÍCH CỦA VB VÀ
QUAN ĐIỂM CỦA NGƯỜI VIẾT

Thao tác 2: Tìm hiểu mục đích của VB và quan
điểm của người viết
? Xác định mục đích viết của VB. Mục đích ấy được
làm sáng tỏ như thế nào?
? Vì sao trong văn bản, tác giả hầu như không nói
đến tác hại của lũ, dù không quên nhắc đến một số
“trận lũ lịch sử”?

2. Mục đích của VB và quan điểm của người viết
2.1. Mục đích
- Mục đích kép: vừa giải thích hiện tượng tự nhiên, vừa đề
xuất một cách tiếp cận mới hay lối ứng xử mới với hiện tượng
lũ ở châu thổ sông Cửu Long.
+ Người viết giải thích
tường tận về quá trình hình
thành nên các đồng bằng
châu thổ ; đưa ra các thông
tin là các tri thức khoa học,
sử dụng các số liệu tin cậy,
có tính xác thực.

-

Cách

sáng
đích:

tỏ

làm
mục

+ Cuối VB, người viết
khẳng định rõ hơn về lí do
cần phải chuyển đổi từ
sống chung với lũ sang
chào đón lũ ở vùng đồng
bằng sông Cửu Long.

2. Mục đích của VB và quan điểm của người viết
2.2. Quan điểm của người viết
- Quan điểm của tác giả: đề cao ích lợi của lũ (mặt cơ bản), coi
tác hại của lũ là mặt thứ yếu và không nói về tác hại của lũ.

- Lí giải: VB hướng tới mục đích đã được xác định ở nhan đề. Điều này
hoàn toàn phù hợp với thực tế nếu ta nhìn vào vào nguồn lợi lớn mà lũ
mang lại, bất chấp những tác hại nhỏ và có tính đột xuất mà nó có thể gây
nên trong những “trận lũ lớn lịch sử”.

3. Cách trình bày thông tin

Thảo luận nhóm: 05 phút
Kĩ thuật Khăn trải bàn: 4 nhóm
+ Nhận xét về cách đặt nhan đề, sử dụng sa-pô.
+ Chỉ ra cách trình bày thông tin của văn bản và
nhận xét về hiệu quả của cách trình bày đó.
+ Nhận xét về các phương tiện phi ngôn ngữ được
sử dụng trong bài viết.

3. Cách trình bày thông tin
- Cách đặt nhan đề, sử dụng sa
pô: khái quát được thông tin chính
của bài viết, nhấn mạnh vào cách
ứng xử mới với lũ ở đồng bằng
sông Cửu Long.

3. Cách trình bày thông tin
- Cách triển khai nội dung của VB:
+ Trình bày thông tin chủ yếu theo quan hệ
nhân quả:
Ví dụ đoạn nói vẽ lũ: Lũ -> Kết nối dòng
chảy, bồi đắp phù sa, cung cấp nguồn dinh
dưỡng cho nhiều loài sinh vật -> Tạo đồng
bằng màu mỡ.
+ Trình bày thông tin theo “mức độ quan
trọng của đối tượng”

3. Cách trình bày thông tin
- Sử dụng các phương tiện giao tiếp
phi ngôn ngữ: sử dụng hình ảnh minh
họa; sử dụng các số liệu thống kê.
=>Tác dụng:
+ Giúp làm nổi bật thông tin chính.
+ Thu hút người đọc, giúp người đọc dễ
hình dung và nắm bắt thông tin chính
nhanh hơn.

III. TỔNG KẾT
? Nêu những đặc sắc về nghệ thuật của văn bản.
? Em rút ra thông điệp gì sau khi đọc hiểu VB?
? Theo em, cần lưu ý những gì khi đọc hiểu một
văn bản thông tin giải thích một hiện tượng tự
nhiên nói chung?

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Trình bày thông tin theo quan hệ nhân quả và mức độ quan
trọng của đối tượng
- Sử dụng những số liệu chính xác, thuyết phục.
- Soi rọi vấn đề ở các góc nhìn khác nhau.
- Văn phong khách quan, khoa học, có sử dụng nhiều thuật
ngữ chuyên ngành.

III. TỔNG KẾT
2. Nội dung – Ý nghĩa
- Cung cấp những tri thức khách quan nhằm giải thích hiện
tượng tự nhiên.
- Đề xuất một cách tiếp cận mới hay lối ứng xử mới với hiện
tượng lũ ở châu thổ sông Cửu Long, giúp mọi người hiểu được
lũ là hiện tượng đáng mong chờ, mang lại nhiều lợi ích đối với
đồng bằng sông Cửu Long.
- Thông điệp: Hãy sống hòa hợp với thiên nhiên để mang lại
niềm vui và hạnh phúc cho cuộc sống.

III. TỔNG KẾT

 3. Cách đọc hiểu một văn bản thông tin giải thích một hiện
tượng tự nhiên nói chung
- Phân tích và đánh giá được đề tài, cách đặt nhan đề, các thông tin
cơ bản của VB.
- Xác định được mục đích viết, quan điểm và thái độ, tình cảm của
người viết.
- Nhận biết và phân tích được tác dụng của các yếu tố hình thức như:
bố cục, cách trình bày thông tin; sự kết hợp giữa phương tiện giao
tiếp ngôn ngữ và các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ để biểu đạt
nội dung VB một cách sinh động, hiệu quả.
- Nêu được ý nghĩa hay tác động của VB thông tin đã đọc đối với
bản thân.

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

Yêu cầu: Viết một đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu những thu
nhận bổ ích của em qua việc đọc văn bản “Miền châu thổ sông
Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ”.

Bảng kiểm đánh giá đoạn văn
Tiêu chí
Hình thức

Mô tả tiêu chí

Đạt/
CĐ

- Đảm bảo hình thức và dung lượng của đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu)
- Không đảm bảo yêu cầu về hình thức và dung lượng của đoạn văn
Nội dung
Nêu những thu nhận bổ ích của em qua việc đọc văn bản:
- Những tri thức khách quan về quá trình hình thành các đồng bằng nói
chung và đồng bằng sông Cửu Long nói riêng.
- Vai trò của lũ đối với đồng bằng sông Cửu Long.
- Nhận thức về cách ứng xử mới với hiện tượng lũ ở châu thổ sông Cửu
Long.
Chính
tả, Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.
ngữ pháp
 
Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề; có cách diễn đạt mới mẻ,,...
 

 
 
 
 
 
 

Đoạn văn tham khảo:
Văn bản Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón
lũ của nhà nghiên cứu Lê Anh Tuấn đã giúp em có thêm nhiều kiến thức bổ ích về hiện tượng lũ lụt
và quá trình kiến tạo đồng bằng. Tất cả các đồng bằng hạ lưu sông đều được hình thành và phát
triển hình thể thông qua các trận lũ hàng năm bởi các hiện tượng lũ lớn nhỏ sẽ tạo nên những đợt
trầm tích bùn cát, bồi đắp cho các vùng châu thổ. Quá trình bồi đắp do lũ phải trải qua hơn 5000 7000 năm xảy ra liên tục mới có thể hình thành nên vùng châu thổ Cửu Long như ta thấy ngày nay;
tuy nghèo nàn về khoáng sản kim loại và vật liệu xây dựng nhưng thổ nhưỡng và sinh thái vùng
Cửu Long lại cực kỳ giàu có nhờ chính những lớp phù sa hay trầm tích mà những trận lũ mang lại.
Không chỉ vậy, văn bản còn giúp em có góc nhìn mới về vai trò của lũ đối với đồng bằng sông Cửu
Long. Lũ đem đến cho người dân nhiều sản vật (cá tôm, chim, rùa, rắn, ếch, ốc,...); đem đến phù sa
màu mỡ, làm vệ sinh đồng ruộng, bổ sung nước tại chỗ; tạo nên những kết nối quan trọng đối với
hệ sinh thái. Vì vậy, chúng ta cần mở rộng góc nhìn và dựa trên những dẫn chứng từ thực tế để
đánh giá đúng lợi ích cũng như tác hại của lũ lụt, từ đó có biện pháp “chào đón” phù hợp đối với
hiện tượng thiên nhiên này.

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
*Nhiệm vụ 1: Kĩ thuật THINK – PAIR – SHARE
Câu hỏi thảo luận: Theo em, những nhận định của tác giả về lũ ở miền châu
thổ sông Cửu Long có thể được áp dụng để nói về lũ ở mọi lưu vực sông
khác hay không? Vì sao?

*Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu và lí giải một hiện tượng tự nhiên ở
địa phương mình.

Hoạt động nhóm: Mỗi nhóm 4 – 5 bạn
Yêu cầu:
- Nội dung: Tìm hiểu và giải thích một hiện tượng tự nhiên ở địa phương mình.
Hình thức: Thiết kế sản phẩm dưới dạng một 01 video hoặc một sơ đồ tư duy để giải
thích về một hiện tượng tự nhiên ở địa phương mình.

Gợi ý nhiệm vụ 1
- Những nhận định của tác giả về lũ ở miền châu thổ sông Cửu Long không thể được áp
dụng để nói về lũ ở mọi lưu vực sông khác.
- Lý do: Ở những lưu vực sông khác nhau, tác hại và lợi ích của lũ không hoàn toàn giống
nhau; có khi lợi ích nhiều hơn tác hại nhưng cũng có khi ngược lại. Do vậy, không thể áp
dụng một cách máy móc những nhận định của tác giả về lũ ở miền chầu thổ sông Cửu
Long khi nói tới lũ ở những lưu vực sông khác hay ở những vùng địa lí khác.
Ví dụ: Lũ ở đồng bằng sông Hồng có đặc điểm là lên nhanh rút chậm. Nguyên nhân do
đặc điểm sông có dạng lông chim, phần thượng lưu lại chảy qua địa hình đồi núi dốc, kết
hợp với mưa lớn khiến lũ từ thượng nguồn dồn về nhanh; trong khi vùng đồng bằng hạ lưu
sông địa hình bằng phẳng, hệ thống đê bao bọc, cơ sở hạ tầng nhà cửa dày đặc khiến nước
bị ứ động, quá trình thoát nước chậm.
=> Lũ ở đồng bằng sông Hồng có tác hại nhiều hơn lợi ích nên người dân cần phòng
chống chứ không “chào đón” như lũ ở đồng bằng sông Cửu Long.

Gợi ý nhiệm vụ 2
Hoạt động nhóm: Mỗi nhóm 4 – 5 bạn
Yêu cầu:
- Nội dung: Tìm hiểu và giải thích một hiện tượng tự nhiên ở địa
phương mình.
Hình thức: Thiết kế sản phẩm dưới dạng một 01 video hoặc một sơ
đồ tư duy để giải thích về một hiện tượng tự nhiên ở địa phương
mình.