KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7

BÀI 4

Sơ lược về bảng tuần hoàn các
nguyên tố hoá học

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA
HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Quan sát hình 4.1 trang 22 SGK cho biết:
a) Nguyên tử của những nguyên tố nào có cùng
số lớp electron?

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA
HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:
a) Nguyên tử của những nguyên tố có cùng số lớp electron
(Hình 4.1 sgk/tr22):
• 1 lớp e: H, He
• 2 lớp e: Li, Be, B, C, N, O, F, Ne
• 3 lớp e: Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, Ar
• 4 lớp e: K,Ca

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
Quan sát hình 4.1 trang 22 SGK cho biết:
b) Nguyên tử của những nguyên tố nào có số
electron ở lớp ngoài cùng bằng nhau?

1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
a) Nguyên tử của những nguyên tố có cùng số lớp electron
b) Nguyên tử của những nguyên tố có số electron ở lớp ngoài
cùng bằng nhau (Hình 4.1 sgk/tr22) :
• 1 electron ở lớp ngoài cùng : H, Li, Na, K
• 2 electron ở lớp ngoài cùng : Be, Mg, Ca, He
• 3 electron ở lớp ngoài cùng : B, Al
• 4 electron ở lớp ngoài cùng : C, Si
• 5 electron ở lớp ngoài cùng : N, P
• 6 electron ở lớp ngoài cùng : O, S
• 7 electron ở lớp ngoài cùng : F, Cl
• 8 electron ở lớp ngoài cùng : Ne, Ar
*Riêng He chỉ có 2 electron ở lớp ngoài cùng, lại được xếp vào nhóm VIIIA.

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học :
Vậy em có nhận xét gì về nguyên tắc xây dựng bảng tuần
hoàn?
• Các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn được sắp xếp theo
chiều tăng dần điện tích hạt nhân của nguyên tử.
• Các nguyên tố hóa học có cùng số lớp electron trong nguyên tử
được xếp thành một hàng.
• Các nguyên tố có tính chất hóa học tương tự nhau được xếp
thành một cột

2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học :
a. Mô tả cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Quan sát bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học cho biết cấu tạo của
bảng như thế nào?

2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:
a. Mô tả cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học:
+ Bảng tuần hoàn gồm các nguyên tố hóa học mà vị trí được
đặc trưng bởi ô nguyên tố, chu kì và nhóm.
+ Các nguyên tố họ lanthanide và họ actinide được xếp riêng
thành 2 hàng ở cuối bảng tuần hoàn.

2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Mô tả cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

b.Tìm hiểu ô nguyên tố trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học
Quan sát hình 4.3 trả lời câu hỏi

Quan sát hình 4.3 trả lời câu hỏi

*Có những thông tin cơ bản nào trong một ô nguyên tố hóa học?
*Số hiệu nguyên tử của một nguyên tố hóa học cho biết những thông tin gì
về nguyên tố đó?

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
a. Mô tả cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
b.Tìm hiểu ô nguyên tố trrong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Các thông tin trong một ô nguyên tố hóa học gồm:
+
+
+
+

Số hiệu nguyên tử
Kí hiệu nguyên tố hóa học
Tên nguyên tố
Khối lượng nguyên tử

- Chú ý: Số hiệu nguyên tử cho biết số đơn vị điện tích hạt nhân và
số electron trong nguyên tử

*Bài tập luyên tập:
BT1: Cho biết những thông tin cơ bản về nguyên tố hóa học đã cho
dưới đây:

Giải: Những thông tin cơ bản về nguyên tố Oxygen:
+ Số hiệu nguyên tử: 8
+ Kí hiệu nguyên tố hóa học: O
+ Tên nguyên tố: oxygen
+ Khối lượng nguyên tử: 16

2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
c. Tìm hiểu về chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Quan sát hình 4.4 trả lời
chu kỳ là gì?

Tìm hiểu về chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Quan sát bảng tuần hoàn
trả lời
Bảng tuần hoàn
nguyên tố hóa học
có mấy chu kì? Bao
nhiêu chu kì lớn,
bao nhiêu chu kì
nhỏ?

m hiểu về chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Quan sát bảng tuần hoàn thảo
luận nhóm
Phiếu học tập
Câu 1.Mỗi chu kì bắt đầu
từ nhóm nào và kết thúc
ở nhóm nào?
Câu 2. Em hãy chỉ sự
tuần hoàn ở mỗi chu kì
trong bảng tuần hoàn các
nguyên tố hóa học?

c. Tìm hiểu về chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học

- Chu kì là tập hợp các nguyên tố hóa học có cùng số lớp
electron trong nguyên tử theo hàng ngang.
- Bảng tuần hoàn có 7 chu kì, gồm 3 chu kì nhỏ và 4 chu kì
lớn.

+ Mỗi chu kì bắt đầu từ nhóm IA và kết thúc ở nhóm VIIIA
+ Trong mỗi chu kì các nguyên tố được xếp thành hàng
tăng dần điện tích hạt nhân.
Mỗi chu kì bắt đầu bằng nguyên tố có 1 electron lớp ngoài
cùng, tiếp theo là nguyên tố có 2 electron lớp ngoài cùng
và cứ thế kết thúc chu kì bằng 1 nguyên tố có 8 electron
lớp ngoài cùng và tiếp tục một chu kì mới.

Tìm hiểu về nhóm trong bảng tuần hoàn hoàn các nguyên tố
hóa học

Quan sát hình 4.5 ,
cho biết những
nguyên tố nào có
tính chất tương tự
nhau? nhóm là gì?

uan sát hình 4.5 , cho biết những nguyên tố nào có tính chất tương tự
nhau?

Những nguyên tố có tính chất
tương tự nhau là:
•
H, Li, Na, K, Rb, Cs, Fr
•
F, Cl, Br, I, At, Ts
•
He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn, Og

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC

2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
d. Tìm hiểu về nhóm trong bảng tuần hoàn hoàn các nguyên tố hóa
• Dựa vào hình 4.2, hãy hoàn
họcthành các thông tin còn thiếu
.
trong bảng sau:
Nguyên tố

KHHH

Nhóm

Chu kỳ

?

?

?

?

P

?

?

Xenon

?

?

?

Calcium

• Các thông tin còn thiếu trong bảng sau:

Nguyên tố

KHHH

Nhóm

Calcium

Ca

II A

Phosphorus

P

Xenon

Xe

Chu kỳ
4

VA

2

VIIIA

5

Câu 1: Nguyên tố X nằm ở chu kì 2, nhóm VA trong bảng tuần hoàn. X là nguyên tố
A. Phosphorus.

B. Sulfur

C. Nitrogen

D. Chlorine

Câu 2: Nhóm A là tập hợp các nguyên tố mà nguyên tử
A. Có số electron lớp ngoài cùng bằng nhau.
B. Có số lớp electron bằng nhau.
C. Có điện tích hạt nhân bằng nhau.
D. Có số hạt trong nguyên tử bằng nhau.
Câu 3: Những nguyên tố hóa học nào sau đây thuộc cùng một nhóm?
A. Be, Mg, Ca

B. Na, Mg, Al

C. N, P, O

D. S, Cl, Br

Câu 4: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Nhóm gồm các nguyên tố mà nguyên tứ của chúng có số electron
lớp
ngoài cùng bằng nhau và được xếp vào cùng một hàng.
B. Các nguyên tố cùng nhóm có tính chất gần giống nhau.
C. Bảng tuần hoàn gồm 8 nhóm được kí hiệu từ 1 đến 8.
D. Các nguyên tố trong nhóm được xếp thành một cột theo chiều khối
lượng
nguyên tử tăng dần.
T4

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC

d. Tìm hiểu về nhóm trong bảng tuần hoàn hoàn các nguyên tố hóa học.

- Nhóm là tập hợp các nguyên tố có tính chất hóa học
tương tự nhau và được xếp thành cột, theo chiều tăng dần
về điện tích hạt nhân.

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố
2. Cấu tạo bảng tuần hóa
hoànhọc
các nguyên tố hóa học
3.Các nguyên tố kim loại

Thảo luận nhóm, hoàn thành phiếu học tập sau
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Dựa vào bảng tuần hoàn, hãy cho biết vị trí (nhóm, chu kì) của các nguyên tố K,
Mg, Al?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Một kim loại ở thể lỏng trong điều kiện thường, được ứng dụng để chế tạo
nhiệt kế. Đó là kim loại nào? Cho biết vị trí (chu kì, nhóm) của các nguyên tố
kim loại đó.

Phiếu học tập số 1
• K: Nhóm IA, chu kì 4
• Mg: Nhóm IIA, chu kì 2
• Al: Nhóm IIIA, chu kì 3
Phiếu học tập số 2
• Kim loại cần tìm là Mercury (thủy ngân), kí hiệu hóa học là Hg,
thuộc nhóm IIB, chu kì 6.
Vậy trong bảng hệ thống tuần hoàn các NTHH thì các nguyên tố
kim loại chiếm số lượng như thế nào?

Có hơn 90 nguyên tố (80%) trong bảng tuần hoàn là kim
loại, bao gồm IA,IIA,IIIA và một số nguyên tố nhóm
IVA,VA,VIA và tất cả các nguyên tố nhóm B( IB đến VIIIB, các
nguyên tố lanthanide và các nguyên tố actinide được xếp riêng hai hang cuối
bảng ).
IA, IIA, IIIA

• Mỗi kim loại đều có vai trò và ứng dụng khác nhau trong
đời sống, em hãy cho biết những kim loại nào thường
được dùng để làm trang sức. Dựa vào hình 4.2, em hãy
cho biết vị trí của chúng trong bảng tuần hoàn.
Một số kim loại được làm đồ trang sức:
• Gold (vàng) kí hiệu hóa học Au, ô 79, chu kì 6, nhóm IB
• Silver (bạc) kí hiệu hóa học Ag, ô 47, chu kì 5, nhóm IB

Kim loại kiềm

Câu 1: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Các nguyên tố kim loại tập trung hầu hết ở góc trên bên phải của bảng
tuần hoàn.
B. Các nguyên tố kim loại tập trung hầu hết ở góc dưới bên trái của bảng tuần
hoàn.
C. Các nguyên tố khí hiếm nằm ở giữa bảng tuần hoàn.
D. Các nguyên tố phi kim nằm ở cuối bảng tuần hoàn.

Câu 2: Nhóm nào sau đây gồm toàn nguyên tố kim loại?
A. Be, Mg, Ca
B. Na, H, He
C. N, P, O
D. K, Cl, Br

T5

4.Các nguyên tố phi kim

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm) của
các nguyên tố có tên trong Hình 4.7
Dựa vào bảng tuần hoàn ta xác định
được:
- Oxygen (O) thuộc ô số 8, chu kì 2, nhóm
VIA.
- Chlorine (Cl) thuộc ô số 17, chu kì 3,
nhóm VIIA.
- Sulfur (S) thuộc ô số 16, chu kì 3, nhóm
VIA.
- Bromine (Br) thuộc ô số 35, chu kì 4,
nhóm VIIA.

Thảo luận và trả lời câu hỏi: Carbon, Nitrogen, Oxygen và Chlorine
là những nguyên tố phi kim phổ biến và gần gũi trong đời sống. Em
hãy cho biết vị trí nhóm, chu kì của chúng trong bảng tuần hoàn?

•
•
•
•

Các nguyên tố phi kim bao gồm:
Nguyên tố hydrogen ở nhóm IA
Một số nguyên tố nhóm IIIA và IVA
Hầu hết các nguyên tố thuộc nhóm VA, VIA và VIIA.

- Một số phi kim quen thuộc trong đời sống như:
+ oxygen tạo ra trong quá trình quang hợp và sử dụng trong quá trình hô hấp:
+ Chlorine dùng khử trùng nước sinh hoạt.
- Ở điều kiện thường
chúng có thể ở thể rắn,
thể lỏng hay thể khí.

TÌM HIỂU VỀ LƯU HUỲNH
- Lưu huỳnh còn có tên gọi khác là Sulfur, là một nguyên tố hoá
học trong bảng tuần hoàn, có ký hiệu là S và có số nguyên tử là
16.
- Nguyên tố này là một phi kim phổ biến, không mùi, không vị
và có nhiều hoá trị.
- Dạng gốc của phi kim này là chất rắn kết tinh màu vàng chanh.
- Trong tự nhiên, phi kim này có thể tìm thấy ở dạng đơn chất
hoặc trong các khoáng chất sulfua và sulfat.
- Lưu huỳnh được xem là một nguyên tố thiết yếu cho sự sống
và chúng được tìm thấy trong 2 axit amin. Trong thương mại,
chúng được sử dụng trong phân bón hoặc dùng trong thuốc
súng, diêm, thuốc trừ sâu và thuốc diệt nấm,..
•Vị trí: Ô thứ 16, chu kì 3, nhóm VIA

TÌM HIỂU VỀ Brom
- Brom là một nguyên tố hóa học, tồn tại ở dạng lỏng và
bốc khói nâu đỏ ở nhiệt độ phòng để hình thành chất khí.
- Nó là nguyên tố thứ 3 thuộc nhóm Halogen có số nguyên
tử 35, được phát hiện bởi hai nhà hóa học là Carl Jacob
Löwig và Antoine-Jérôme Balard.
- Trong tự nhiên, brom tồn tại chủ yếu ở dạng hợp chất các
muối halogen như bromua của kali, natri và magiê vì brom
nguyên chất có tính phản ứng rất mạnh. Các muối này có
màu nâu đỏ.
- Hàm lượng brom trong tự nhiên khá hiếm trong vỏ Trái
Đất, ít hơn nhiều so với clo và flo.
- Vì độ hòa tan của các ion bromua  cao nên bromua kim
loại có nhiều trong nước biển và nước hồ.
- Brom và hơi của brom đều rất độc, nếu tiếp xúc với da có
thể gây bỏng nặng.

Câu 1: Nguyên tố X tạo nên chất khí duy trì sự hô hấp của con người và
có nhiều trong không khí. Tên của nguyên tố X
A. Oxygen.
B. Nitrogen
C. Helium
D. Hydrogen

Câu 2: Dãy nào sau đây gồm các nguyên tố đều là phi kim
A. F, O, Ca, C
B. Ca, N, Br, H
C. O, N, C, Br.
D. K, F, Ca, Mg

5.Các nguyên tố khí hiếm
- Có 7 nguyên tố khí hiếm. Nguyên tử của chúng có lớp electron ngoài cùng bền
vững nên khó biến đổi hoá học.
- Một số ứng dụng của khí hiếm:
+ He sử dụng trong kinh khí cầu.
+ Ne được dung trong đền LED

1. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm)
của khí hiếm neon.
- nguyên tố neon (Ne) thuộc ô số 10, chu kì 2, nhóm VIIIA

2.Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học gồm các nguyên tố:
(Hãy chọn đáp án đúng nhất)
A. Kim loại và phi kim B. Phi kim và khí hiếm
C. Kim loại và khí hiếm D.Kim loại, phi kim và khí hiếm.

• Các nguyên tố khí hiếm trong bảng tuần hoàn được tô
màu gì? thuộc nhóm nào?
• Các nguyên tố khí hiếm trong bảng tuần hoàn được tô
màu cam, thuộc nhóm VIIIA

Cho các nguyên tố sau:

- Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết trong các nguyên tố trên,
nguyên tố nào là kim loại, nguyên tố nào là phi kim.
• Dựa vào bảng tuần hoàn ta xác định được :
-Nguyên tố kim loại: Ba, Rb, Cu, Fe.
-Nguyên tố phi kim: P, Si.
-Ngoài ra nguyên tố Ne là khí hiếm.

? Nêu ứng dụng trong đời sống của một nguyên tố trong số
các nguyên tố trên (Cu, Fe, Si, P).
*Ứng dụng trong đời sống của một nguyên tố trong số các nguyên tố trên:
- Copper (Cu): làm lõi dây dẫn điện, que hàn đồng, đúc tượng, nam châm điện từ, các
động cơ máy móc,…
- Iron (Fe): Dùng để chế tạo các đồ dùng gia đình như dao, kéo, bàn ghế, máy giặt,
bồn rửa bát; xây dựng công trình (nhà, cầu, đường sắt,…); khung xe (xe máy, xe đạp,
ô tô,…);…
- Silicon (Si): là thành phần cơ bản tạo nên thủy tinh, ngoài ra được dùng làm chất
bán dẫn trong các linh kiện điện tử, thành phần cấu tạo nên thép, gạch, xi măng,...
- Phosphorus (P): là nguyên liệu để sản xuất diêm, các loại thuốc súng, bom, đạn
khói, phân bón,..

Câu 1: Các nguyên tố khí hiếm nằm ở nhóm
A. IA.
B. IIA.
C. VIIA.
D. VIIIA.
Câu 2: Phát biểu nào sau đây không đúng?
A. Các nguyên tố phi kim tập trung ở các nhóm VA, VIA, VIIA.
B. Các nguyên tố khí hiếm nằm ở nhóm VIIIA.
C. Các nguyên tố kim loại có mặt ở tất cả các nhóm trong bảng tuần hoàn.
D. Các nguyên tố lanthanide và actinide, mỗi họ gồm 14 nguyên tố được xếp
riêng thành hai dãy ở cuối bảng.

Câu 3: Nguyên tố X có số thứ tự 15 trong bảng tuần hoàn. Nguyên tố đó ở
chu kì
A. 1
B. 2
C. 3.
D. 4
Câu 4: Nguyên tử của nguyên tố X có 3 lớp electron, lớp electron ngoài
cùng có 2 electron. Vị trí của nguyên tố X là
A. Thuộc chu kỳ 3, nhóm VIA
B. Thuộc chu kỳ 3, nhóm IIA.
C. Thuộc chu kỳ 2, nhóm IIIA
D. Thuộc chu kỳ 2, nhóm VIA

LUYỆN TẬP

Hãy khoanh tròn vào câu trả lời đúng
Câu hỏi 1. Trong bảng tuần hoàn, các nguyên tố hoá học được sắp xếp theo:
A. thứ tự chữ cái trong từ điển.

B. thứ tự tăng dần điện tích
hạt nhân
D. thứ tự tăng
dần số hạt neutron

C. thứ tự tăng dần số hạt electron lớp
ngoài
cùng.
Câu 2. Những nguyên tố hoá học nào sau đây thuộc cùng một nhóm?

A. O, S, Se
C. Na, Mg, K
B. N, O, F
D. Ne, Na, Mg
Câu hỏi 3. Những nguyên tố hoá học nào sau đây thuộc cùng một chu kì?
D. B, Al, In
C. K, Fe, Ag
B. Mg, P,
A. Li, Si,
Nehỏi 4. Cho cácAr
Câu
nguyên tố sau: Ge, S, Br, Pb, C, Mo, Ba, Ar, Hg.
Hãy sắp xếp chúng theo thứ tự kim loại , phi kim loại, khí kiếm?
B.Ge, Pb, Ar, Ba, Hg Br, S, C, Mo
A.Ge, Pb, Mo, Ba, Hg Br, S, C,
Ar
A.S,
Pb,
Mo,
Ba,
Hg
Br,
Ge,
C.Ge, Pb, Mo, Ba, , Br, Hg , S, C, Ar

PHIẾU HỌC TẬP
BÀI 4. SƠ LƯỢC VẼ BẢNG TUÂN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC
•
•
•
•
•
•

Họ và tên: ………………………………………………………………
Lớp: ……………………………. Nhóm: ……
Tìm hiểu vị trí trong bảng tuần hoàn, thể và tính chất của một số nguyên kim loại, phi kim, khí hiếm:
Hãy sắp xếp số đơn vị điện tích hạt nhân của các nguyên tố sau theo thứ tự tăng
Li, Na, N, Fe, Br.
Hãy cho biết số lớp electron và số electron lớp ngoài cùng trong nguyên tử các nguyên tố Li, Na, N,
Fe, Br. Giải thích.
• Hãy tô màu xanh cho các nguyên tố kim loại, màu hồng cho các nguyên tố phi kim và màu vàng cho
các nguyên tố khí hiếm trong bảng.
• Hãy nêu ít nhất 2 tính chất (ví dụ: thể và màu sắc), ít nhất 3 ứng dụng của một nguyên tố kim loại,
một nguyên tố phi kim và một nguyên tố khí hiếm bất kì trong bảng trên.