Quan sát một cây trưởng thành to lớn được phát triển từ một hạt nhỏ xíu ban
đầu, có bao giờ em tự hỏi: Nhờ đâu mà cây có thể lớn lên được? Nguyên liệu
để tạo nên sự hay đổi kì diệu đó là gì?

01
THÀNH PHẦN HÓA
HỌC, CẤU TRÚC VÀ
TÍNH CHẤT CỦA NƯỚC

Quan sát hình 29.1 và liên hệ với kiến thức đã học để trả lời những câu hỏi
sau:
1. Phân tử nước được cấu tạo từ những nguyên tố nào? Trong phân tử nước,
các nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết gì?
2. Tính phân cực của phân tử nước được thể hiện như thế nào?

Hình 29.1

Mô hình cấu tạo phân tử nước

Trả lời
1. Mỗi phân tử nước được tạo thành từ một nguyên tử oxygen liên kết với hai
nguyên tử hydrogen bằng liên kết cộng hóa trị

Do cặp electron trong liên kết cộng hóa trị bị lệch
về phía nguyên tử oxygen dẫn đến đầu oxygen của
phân tử nước tích điện âm, đầu mang nguyên tử
hydrogen tích điện dương.
Đặc điểm này tạo nên tính phân cực của nước.

2. Do tính chất phân cực nên các phân tử nước hút lẫn nhau và hút các phân tử phân cực
khác, nhờ đó nước trở thành dung môi hòa tan nhiều chất.

Ví dụ

Đường

i
ố
u
M

02
VAI TRÒ CỦA
NƯỚC ĐỐI VỚI
SINH VẬT

Nước là thành phần
chủ yếu tham gia cấu
tạo nên tế bào và cơ
thể

Ở NGƯỜI, NƯỚC
CHIẾM KHOẢNG
70% KHỐI LƯỢNG
CƠ THỂ

Một số loài thực vật và
động vật sống dưới nước
thì nước có thể chiếm đến
hơn 90% khối lượng cơ
thể

Sứa biển là loài động vật có tỉ lệ nước chiếm khoảng 95% khối lượng cơ thể

Câu hỏi: Nêu vai trò của nước đối với sinh vật. Điều gì sẽ xảy ra nếu
sinh vật bị thiếu nước?

Trả lời

Nước góp phần vận chuyển các
chất dinh dưỡng trong cơ thể,
nước còn là nguyên liệu và môi
trường của nhiều quá trình sống
trong cơ thể như quá trình quang
hợp ở thực vật

Trả lời

Nước góp phần vào quá
trình tiêu hóa và hấp thụ
thức ăn ở động vật

Trả lời

Nước còn góp phần
điều hòa nhiệt độ cơ thể

Trả lời

Nếu cơ thể bị thiếu
nước, các quá trình
sống cơ bản sẽ bị rối
loạn và có thể bị chết.

Ví dụ

Ruộng lúa úa vàng vì thiếu nước

Hãy đề xuất cách tiến hành thí nghiệm chứng minh khẳng định: “Nếu thiếu
nước trong thời gian dài, cây sẽ bị héo, giảm sức sống và có thể chết”.
Trả lời

Khi hai chậu bén rễ

Chỉ có chậu A được tưới nước,
chậu B không tưới

Hãy đề xuất cách tiến hành thí nghiệm chứng minh khẳng định: “Nếu thiếu
nước trong thời gian dài, cây sẽ bị héo, giảm sức sống và có thể chết”.
Trả lời
Thí nghiệm:
 Trồng 2 chậu lúa vào 2 chậu A và B đến khi 2 cây phát triển khỏe mạnh.
 Sau đó, chậu A được tưới nước thường xuyên, chậu B không được tưới nước
trong thời gian dài.
 Sau một thời gian, cây lúa ở chậu A phát triển tốt, còn cây ở chậu B bị héo và có
dấu hiệu giảm sức sống và chết.

Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất nước nhiều.
Trong trường hợp đó, em cần làm gì?
Trả lời
o Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất rất nhiều nước.
o Trong trường hợp đó, em cần bổ sung nước cho cơ thể bằng các phương
pháp như truyền nước, uống điện giải, ...

03
VAI TRÒ CỦA CHẤT
DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI
SINH VẬT

rả lời

Chất dinh dưỡng có vai trò gì đối với thực vật? Nêu một số biểu hiện ở thực
vật khi thiếu hoặc thừa chất dinh dưỡng

a) Dung dịch chứa đủ các
chất dinh dưỡng
Hình 29.4

b) Dung dịch thiếu
potassium (K)

Thí nghiệm trồng cây trong dung dịch thủy canh

Trả lời

Chất dinh dưỡng có vai trò
cung cấp nguyên liệu và
năng lượng cho các quá
trình sống của cơ thể. Nhu
cầu chất dinh dưỡng của cơ
thể khác nhau ở từng loài và
từng giai đoạn phát triển.

Trả lời

a) Dung dịch chứa đủ các
chất dinh dưỡng
Hình 29.4

b) Dung dịch thiếu
potassium (K)

Thí nghiệm trồng cây trong dung dịch thủy canh

Thiếu hay thừa chất dinh dưỡng đều làm cho cơ thể sinh vật sinh trưởng và phát
triển không bình thường

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI SINH VẬT
Tình trạng thiếu chất khoáng ở thực vật thường biểu hiện qua việc sinh trưởng chậm và
các dấu hiệu đặc trưng trên lá, quả,...

a) Lá của cây nho bị vàng do thiếu nitrogen (N)
Hình 29.5

b) Quả dưa chuột bị dị dạng do thiếu một số chất
dinh dưỡng

Biểu hiện của cây trồng khi thiếu nguyên tố khoáng

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI THỰC VẬT
Ở thực vật, chất dinh dưỡng là các khoáng
chất được hấp thụ chủ yếu từ đất như N, P,
K, S, Bo, Mo,...

N

N

N

N

Trong các nguyên tố đó, N góp phần quan trọng cho sinh trưởng và phát triển của
cây trồng vì N là nguyên tố cần thiết để thực vật tổng hợp protein và diệp lục

Bo

Cu
Mo

Một số khoáng chất như Cu, Mo, Bo,... cây trồng cần một lượng rất nhỏ nhưng không thể
thiếu vì chúng tham gia điều tiết quá trình trao đổi chất.

K
N
P

Để giúp cây trồng sinh trưởng nhanh, phát triển tốt, cho năng suất cao, người ta
thường bổ sung các chất dinh dưỡng cho cây bằng cách bón phân như phân đạm,
phân lân, phân kali,...

Giải thích tại sao trong trồng trọt, người ta thường trồng thay đổi các loài cây
khác nhau trên cùng một diện tích đất trồng ở các mùa vụ khác nhau trong
một năm.
Trả lời
Trồng trọt, người ta thường trồng thay đổi các loài cây khác nhau trên cùng một diện
tích đất trồng ở các mùa vụ khác nhau trong một năm. Điều đó nhằm sử dụng nguồn
nước, các chất dinh dưỡng có trong đất và nguồn phân bón đưa vào đất một cách
hợp lý.
Nhằm mục đích nâng cao năng suất cây trồng đồng thời có
thể tạo ra một môi trường bất lợi cho sự tích luỹ sâu bệnh ở
các vụ mùa hoặc năm tiếp theo trong chu kỳ luân canh.

Giải thích tại sao trong trồng trọt, người ta thường trồng thay đổi các loài cây
khác nhau trên cùng một diện tích đất trồng ở các mùa vụ khác nhau trong
một năm.
Trả lời
Đối với những loài sinh vật chỉ chuyên gây hại trên một loại cây (hoặc một số giống
cây), khi gặp các loài cây trồng khác nhau liên tiếp xen kẽ, chúng không thể sinh sôi
được nên bị chết nhiều.

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI ĐỘNG VẬT

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI ĐỘNG VẬT
Thức ăn của động vật chứa các loại chất dinh dưỡng cần cho cơ thể, trong đó những
chất dinh dưỡng động vật cần với lượng lớn.

Hình 29.6

Một số loại thức ăn cung cấp chất dinh dưỡng cho con người

Chất bột đường (carbohydrate)

Chất béo (lipid)

Những chất cơ thể cần ít hơn nhưng không thể thiếu

VITAMIN
KHOÁNG CHẤT

Quan sát hình 29.6 và liên hệ với các kiến thức đã học, thảo luận nhóm để hoàn thành
thông tin theo mẫu bảng 29.1

Nhóm thức ăn chứa
nhiều bột đường

Nhóm thức ăn chứa
nhiều protein
Hình 29.6

Nhóm thức ăn chứa nhiều
vitamin và khoáng chất

Nhóm thức ăn chứa
nhiều lipid
Một số loại thức ăn cung cấp chất dinh dưỡng cho con người

Bảng 29.1
Vai trò đối với cơ thể

Thức ăn chứa
nhiều chất dinh
dưỡng

Một số biểu hiện của cơ thể khi bị
thiếu hoặc thừa chất dinh dưỡng

Protein

- Cấu tạo tế bào và cơ thể
- Giúp các quá trình trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng diễn ra thuận lợi hơn

Thịt gà,...

Thiếu : rụng tóc, gan nhiễm mỡ,...
Thừa: tăng cân, tiểu đường,...

Carbohydrate

- Nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu

Khoai lang,
bánh mì,...

Thiếu: thiếu năng lượng, SDD,...
Thừa: thừa cân, béo phì,...

Lipid

- Dự trữ năng lượng
- Chống mất nhiệt
- Là dung môi hòa tan một số vitamin giúp cơ
thể hấp thụ được

Sữa, bơ,
socola,...

Thiếu: suy nhược, mất cân bằng
DD,...
Thừa: béo phì, máu nhiễm mỡ,..

Chất dinh
dưỡng

- Tham gia cấu tạo enzyme, xương, răng,...
Vitamin và chất
- Tham gia các hoạt động trao đổi chất của cơ
khoáng
thể

Hoa quả, rau
củ tươi,...

Thiếu: mệt mỏi, da khô, thiếu
máu, sụt cân, mệt mỏi,...
Thừa: chóng mặt, buồn nôn,..

Nitrogen là một trong những nguyên tố
cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển
của thực vật. Không khí chứa đầy
nitrogen nhưng thực vật không thể hấp
thụ được nitrogen ở dạng này. Rất may,
các loài vi khuẩn thuộc chi Rhizobium,
sống trong nốt sần ở rễ cây họ đậu (hình
29.7) lại có khả năng biến đổi khí nitrogen
thành dạng nitrogen dễ hấp thụ để bổ
sung cho cây và làm giàu chất dinh dưỡng
cho đất.

Hình 29.7

Nốt sần ở rễ cây họ đậu

EM ĐÃ HỌC
o Nước được cấu tạo từ hai
nguyên tố là oxygen và
hydrogen.
o Nước có tính phân cực nên là
dung môi hòa tan nhiều chất
cho cơ thể.

H

H
O

o Nước là thành phần cấu tạo chủ yếu của tế bào và cơ thể, là nguyên liệu để tổng hợp
chất hữu cơ trong quang hợp, là dung môi hòa tan nhiều chất, góp phần vận chuyển
các chất và điều hòa thân nhiệt.

o Chất dinh dưỡng cung cấp nguyên liệu và năng lượng để sinh vật thực hiện các
quá trình sống.
o Ở thực vật, chất dinh dưỡng là các chất khoáng.
o Ở động vật, chất dinh dưỡng là protein, carbohydrate, lipid, vitamin và chất
khoáng.

EM CÓ THỂ
Sớm nhận biết tình trạng thiếu hoặc thừa nước và chất dinh dưỡng ở sinh vật
để bổ sung và điều chỉnh kịp thời giúp sinh vật sinh trưởng, phát triển tốt.

CÁM ƠN CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE
KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
NĂM HỌC: 2022 – 2023