Thứ 2, 24/6/2024

Bài 2: Trật
tự Thế giới
trong chiến
tranh Lạnh

Nội dung cơ bản
1

2

Sự hình thành và tồn tại của trật tự
thế giới hai cực Ianta

Nguyên nhân, tác động của sự sụp đổ
trật tự thế giới hai cực Ianta

Khởi động

Nhận diện Lịch sử

1. Sự hình
thành và tồn
tại của trật
tự thế giới
hai cực Ianta
a. Sự hình thành

* Nguyên nhân
CTTG II sắp kết thúc, nhiều vấn đề nảy sinh:
Nhanh chóng đánh bại các nước Phát xít;
Tổ chức lại thế giới sau chiến tranh;
Phân chia thành quả chiến thắng.
 2/1945, Liên Xô, Mĩ, Anh họp hội nghị quốc tế ở I-an-ta.

* Nội dung
- Tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít Đức và chủ nghĩa quân phiệt
Nhật.
- Nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
- Thành lập tổ chức Liên hiệp quốc.
- Thỏa thuận việc đóng quân, giải giáp quân đội phát xít và phân
chia phạm vi ảnh hưởng của các cường quốc thắng trận ở châu Âu
và Châu Á.

- Những quyết định của hội nghị I-an-ta và các thỏa thuận
sau đó của A, P, M đã trở thành khuôn khổ của trật tự thế
giới mới, thường được gọi là "Trật tự hai cực Ianta".

Bản chất Hội nghị Ianta: Hội nghị phân chia thành quả
chiến thắng của các cường quốc thắng trận trong
phe Đồng minh chống phát xít.
Hậu quả:
+ Sự phân chia này dẫn đến tình trạng đối đầu Đông – Tây và
cuộc Chiến Tranh Lạnh kéo dài.
+ Chi phối đời sống chính trị thế giới nửa sau TK XX
Đặc trưng trật tự hai cực Ianta: Thế giới chia thành 2 phe
XHCN và TBCN do Xô và Mỹ đứng đầu mỗi phe

Thứ 3, 25/6/2024

b. Sự tồn tại của trật
tự thế giới hai cực
(1945-1991)

* Các giai đoạn của trật tự hai cực Ianta

- Giai đoạn từ năm 1945 đến đầu những năm 70 của thế kỉ XX.
+ Trật tự thế giới hai cực I-an-ta xác lập và phát triển với sự đối đầu
về tư tưởng, chính trị, kinh tế, quân sự,... giữa Xô và Mỹ

Sự thành lập 2 khối kinh tế, quân sự đối đầu
Hành động của Mĩ và các nước
TBCN

Đối sách của Liên Xô và các nước
XHCN

Tháng 6/1947, Mĩ đưa ra Kế hoạch Tháng 1/1949, Liên Xô và các nước
Mácsan
XHCN thành lập SEV
Năm 1949, Mĩ lôi kéo 11 nước Tháng 5/1955, Liên Xô và các nước
thành lập khối quân sự NATO
XHCN thành lập khối chính trị - quân
sự Vácsava
Sự ra đời của hai khối quân sự NATO và Vác sava đã xác lập rõ rệt cục diện
hai phe, từ đó Chiến tranh lạnh bao trùm khắp thế giới.

Khái niệm: Là cuộc “chiến
tranh không nổ súng”, diễn ra
trên tất cả các mặt, gây nên
tình trạng căng thẳng giữa hai
phe TBCN và XHCN.

* Nguyên nhân
- Sự đối lập về mục tiêu và chiến lược giữa hai cường quốc Liên
Xô – Mĩ sau chiến tranh thế giới thứ 2
-Sự thành công và lớn mạnh của cách mạng Trung Quốc, Việt
Nam
-Sau chiến tranh, Mĩ trở thành cường quốc về kinh tế, lại nắm độc
quyền về bom nguyên tử

* Thời gian: từ 3/1947 đến 12/1989
* Mục tiêu bao trùm của chiến tranh lạnh: thực hiện “Chiến lược toàn
cầu” làm bá chủ thế giới.

+ Biểu hiện trật tự thế giới hai cực Ianta giai đoạn 1945- thập niên 70

- Chạy đua vũ trang, thành lập liên minh quân sự nhiều nơi.
- Chiến tranh cục bộ diễn ra nhiều nơi có sự tham gia hoặc
ủng hộ của 2 phe: chiến tranh xâm lược Đông Dương của
pháp, Chiến tranh triều Tiên, chiến tranh xâm lược Việt Nam
của Mỹ…

11200
Số đầu đạn hạt nhân của Liên Xô và Mỹ
Liên Xô

Mỹ

5500

8500

10100
9000
6000

4000
2800
1800

600
1965

1970

1975

1980

1985

Bảng so sánh lực lượng quân sự giữa hai khối
NATO và Vacsava (giữa thập kỉ 70)
Vũ khí thông thường
Khối Vacsava
Khối NATO
3.660.200

Quân số

5.373.100

Xe tăng

59.470

30.690

Máy bay chiến đấu

7.130

7.876

Tàu chiến các loại

102

Vũ khí hạt nhân chiến lược

1.398

499
1.018

* Các giai đoạn của trật tự hai cực Ianta

- Giai đoạn từ những năm 70 của thế kỉ XX đến năm 1991.

+ Trật tự thế giới hai cực I-an-ta xói mòn và đi đến sụp đổ.

+ Biểu hiện:

- Xu thế hòa hoàn Đông Tây xuất hiện (đầu thập niên 70)
- Xô –Mỹ thỏa thuận cắt giảm vũ khí, tiến hành các cuộc gặp gỡ
cấp cao.
- Năm 1991, sau khi Liên Xô tan rã, Trật tự hai cực Ianta kết thúc.

- Đầu những năm 70, xu
hướng hòa hoãn Đông – Tây
xuất hiện.
- 11/1972, Hiệp định về
những cơ sở quan hệ giữa
Đông Đức và Tây Đức (Hiệp
định Bon) làm tình hình châu
Âu bớt căng thẳng.

- 1972, Xô – Mỹ thỏa thuận hạn chế vũ khí chiến lược, ký Hiệp
ước ABM (Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo), SALT- 1, SALT-2.
- Tháng 8/1975, 33 nước châu Âu cùng với Mỹ và Canađa đã ký
Định ước Hen-xin-ki, tạo nên một cơ chế giải quyết các vấn đề
liên quan đến hòa bình, an ninh ở châu Âu.

2. Nguyên nhân, tác động của sự sụp đổ trật tự thế giới hai cực
Ianta

- Tháng 12/1989, tại Man–ta,
Địa Trung Hải, Xô – Mỹ
(Goocbachop và G. Busơ)
tuyên bố chấm dứt ”Chiến
tranh lạnh ”để ổn định và
củng cố vị thế của mình.

a. Nguyên nhân:
- Chạy đua vũ trang cả Liên Xô, Mỹ tốn kém, suy giảm.
- Sự vươn lên của các nước trên thế giới nhằm thoát khỏi ảnh
hưởng của hai cực.
- Thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc và sự ra đời của
hàng loạt các quốc gia độc lập.

a. Nguyên nhân:
- Sự nổi lên của Nhật Bản và các nước Tây Âu.
- Xu thế hoà hoãn, toàn cầu hoá và ảnh hưởng của cuộc Cách
mạng công nghiệp lần thứ ba.
- Sự khủng hoảng, suy yếu rồi tan rã của Liên Xô
- Các nước tập trung chiếm lĩnh, phát triển kinh tế

b. Tác động:
- Một trật tự thế giới mới dần hình thành theo xu thế đa cực.
- So sánh tương quan lực lượng với ưu thế tạm thời về Mỹ
- Mở ra chiều hướng và những điều kiện để giải quyết hoà bình
các cuộc tranh chấp, xung đột.
- Tạo điều kiện cho các cường quốc mới nổi có vị trí, vai trò lớn
hơn trong quan hệ quốc tế.
- Tác động không nhỏ đến vấn đề dân tộc, bản sắc cộng đồng, tôn
giáo,... ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là ở châu Âu.