BÀI 41. CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT
BIẾN NHIỄM SẮC THỂ

3. ĐỘT BIẾN NST
Nội dung 1: Trình bày khái niệm và các dạng đột biến NST.

Dưa hấu không hạt

Cà chua không hạt

Dưa chuột không hạt

Hiện nay, các nhà khoa học đã tạo được nhiều giống cây
ăn quả không hạt có hàm lượng dinh dưỡng và giá trị
thương mại cao. Các giống cây ăn quả không hạt có thể
được tạo ra bằng phương pháp nào?

Các giống cây ăn quả không hạt có thể được tạo ra thông qua
phương pháp lai tạo di truyền hoặc kỹ thuật biến đổi gen.

Na không hạt

Bơ không hạt

Ổi không hạt

Chanh không hạt

Mít không hạt

Bưởi da xanh không hạt

Hồng không hạt

 Em hãy nhận xét về những biến đổi của nhiễm sắc thể đột biến so với
nhiễm sắc thể bình thường (đặt tên cho các dạng biến đổi)?

1
2
3

4

 Đột biến cấu trúc NST

 Đột biến cấu trúc NST là gì? Gồm những dạng nào?

1. Là những biến đổi trong cấu trúc của NST có thể
làm thay đổi cấu trúc và hình dạng của NST.
2. Các dạng đột biến cấu trúc NST:
a. Mất đoạn
b. Lặp đoạn
c. Đảo đoạn
d. Chuyển đoạn

Tại sao đột biến cấu trúc
có thể làm thay đổi hình
dạng của nhiễm sắc thể?

Vì nó làm thay đổi số lượng hoặc
cấu trúc của gen trên nhiễm sắc
thể đó, ảnh hưởng đến việc mã
hóa protein và các chức năng di
truyền.

Quan sát Hình 41.7, em hãy nhận xét về những biến đổi của
nhiễm sắc thể đột biến so với nhiễm sắc thể bình thường

 Đột biến số lượng NST

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Phiếu học tập số 1

Đột biến số lượng NST là gì?

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Phiếu học tập số 1

Bộ NST
lưỡng bội
bình thường
(2n)

Một cặp chỉ Một cặp có 3
có 1 chiếc
chiếc (thể ba
(thể một: 2n- 2n+1)
1)

Tất cả các cặp
đều có 3 chiếc
(thể tam bội
3n)

Đột biến số lượng nhiễm sắc thể là những biến đổi số
lượng xảy ra ở một hoặc 1 số cặp NST nào đó (ĐB lệch
bội) hoặc ở tất cả các bộ NST (ĐB đa bội ).

Một số dạng lệch bội phổ biến:

Cơ chế hình thành thể lệch bội có (2n+1) và (2n-1)NST

Giải thích sự hình thành thể lệch bội có (2n+1) và (2n-1)NST?

-Trong quá trình giảm phân, mỗi NST của cặp tương đồng
phân li về 1 cực → hình thành giao tử bình thường
(n) → qua thụ tinh 2 giao tử bình thường n kết hợp với
nhau → hợp tử 2n.
- Khi một cặp NST tương đồng không phân li trong giảm
phân ở bố hoặc mẹ → 2 chiếc trong cặp NST tương đồng
cùng đi về 1 cực → tạo giao tử bất thường n + 1 và n –
1 → qua thụ tinh 2 giao tử đó kết hợp với giao tử bình
thường (n) → hợp tử 2n + 1 và Hợp tử 2n – 1 → thể dị bội.

Ở cà độc dược,
người ta đã phát
hiện 12 kiểu dị bội
(2n+1) ứng với 12
cặp NST tương
đồng.

Cơ chế hình thành thể đa bội

Giải thích sự hình thành thể đa bội?

Có hai cơ chế hình thành thể đa bội:
-Sự nhân đôi của NST trong hợp tử nhưng không phân
ly hình thành thể đa bội (a).
-Sự hình thành không qua giảm nhiễm và sự kết hợp
giữa chúng trong thụ tinh (b).

BÀI 41. CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT
BIẾN NHIỄM SẮC THỂ

3. ĐỘT BIẾN NST

+ Đột biến nhiễm sắc thể là những biến đổi của nhiễm sắc thể liên quan đ
cấu trúc và số lượng nhiễm sắc thể.
+ Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể gồm các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo
đoạn và chuyển đoạn.
+ Đột biến số lượng nhiễm sắc thể có thể xảy ra ở một hoặc một số cặp
nhiễm sắc thể (đột biến lệch bội) hoặc cả bộ nhiễm sắc thể (đột biến đa
bội).

BÀI 41. CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT
BIẾN NHIỄM SẮC THỂ

3. ĐỘT BIẾN NST
Nội dung 2: Tìm hiểu hậu quả của đột biến NST.

a. Mất đoạn:

- Mất đoạn là: 1 đoạn NST nào đó bị mất
- Làm giảm số lượng gen trên NST
-Hậu quả: Thường gây chết với thể đột biến
-ƯD: loại bỏ gen xấu, lập bản đồ gen
-VD: mất đoạn NST số 5, 21

Hội chứng “mèo kêu”: (mất 1 đoạn NST số 5)

b. Lặp đoạn:

- Một đoạn nào đó của NST bị lặp lại 1 hay nhiều lần
- Làm tăng số lượng gen trên 1NST
-Hậu quả: Tăng cường hoặc giảm bớt sự biểu hiện
của tính trạng.
-Lặp gen  Cung cấp nguyên liệu tiến hoá
-VD: Lặp đoạn X của RG mắt lồi  dẹt
-VD: Lặp đoạn lúa đại mạch tăng hoạt tính amilaza

Ở ruồi giấm: lặp đoạn 2 lần trên NST X làm cho mắt lồi
thành mắt dẹt, lặp đoạn 3 lần làm cho mắt càng dẹt.

c. Đảo đoạn:

- Đảo đoạn: chỉ làm thay đổi vị trí, không làm thay
đổi số lượng các gen trên NST
-Hậu quả: ít gây hại, làm giảm sức sinh sản
-Ý nghĩa: góp phần tạo ra loài mới
-VD: đảo đoạn muỗi, RG  loài mới

d. Chuyển đoạn:

- Là dạng đột biến có sự trao đổi đoạn NST trong 1 NST
hoặc giữa các NST không tương đồng
-Chuyển đoạn giữa các NST không tương đồng làm thay
đổi nhóm gen liên kết
- Chuyển đoạn lớn thường gây chết hoặc làm mất khả
năng sinh sản.

 Ví dụ:
* VD 1: Ở người, đột biến chuyển đoạn không
cân giữa NST 22 và 9 tạo nên NST 22 ngắn hơn
bình thường gây nên bệnh ung thư máu ác tính.
* VD 2: Dùng chuyển đoạn tạo ra các con côn
trùng đực vô sinh hay tạo ra đời con không có
khả năng sống, những con này được thả vào
trong tự nhiên, chúng cạnh tranh với con đực bình
thường số lượng cá thể giảm hoặc mất Làm
công cụ phòng trừ sâu hại.

Hội chứng Claiphentơ (XYY)
Bệnh ở nam - Biểu hiện: Bị lệch ngón, chiều cao cao hơn mức bình thường,
các bộ phận có tỷ lệ không cân đối, ít cơ bắp, ít lông trên cơ thể, ít râu so với
bạn bè cùng trang lứa, tinh hoàn và dương vật bị nhỏ, đầu vú to,…

Hội chứng tam nhiễm
(XXX)

Bệnh nhân là nữ - Biểu hiện: Ngoại hình thường thấy gồm chiều cao bất thường, da
của mí mắt trên gấp theo chiều dọc che góc trong của đuôi mắt, thiếu cơ bắp và ngón
út bị cong về phía ngón áp út, đầu nhỏ, Khả năng vận động kém

Tật thừa ngón tay do đột biến số lượng NST gây ra

Do thừa 1 NST
ở cặp 13,14,15

Em hãy giải thích vì sao
đột biến cấu trúc NST
thường gây hại cho cơ thể
đột biến?

Đột biến cấu trúc NST làm thay đổi
hình dạng, cấu trúc và trình tự phân
bố các gene trên NST nên thường
làm hỏng các gene, mất cân bằng
gene và gây hại cho thể đột biến.

SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG ĐẾN ĐỘT BIẾN

PHUN THUỐC HÓA HỌC

NƯỚC BỊ Ô NHIỄM

KHÔNG KHÍ BỊ Ô NHIỄM

MÁY BAY MỸ RẢI CHẤT ĐỘC MÀU DA CAM (ĐIÔXIN)

Em hãy cho biết một số nguyên nhân gây nên đột biến NST?

Một số nguyên nhân gây nên đột biến NST:

- Do các tác nhân vật lý, hoá học, sinh học của môi
trường ảnh hưởng đến quá trình tiếp hợp, trao đổi
chéo, hoặc trực tiếp gây đứt gãy NST, làm phá vỡ
cấu trúc NST.
- Do sự rối loạn nội bào

ĐỂ HẠN CHẾ PHÁT SINH CÁC ĐỘT BIẾN
THEO EM CHÚNG TA CẦN LÀM GÌ?

Sử dụng hơp lí thuốc bảo vệ thực vật

Tích cực tham gia bảo vệ môi trường

Sử dụng thực phẩm an toàn

Em có thái độ như thế nào với những người là
thể đột biến?

Thầy Nguyễn Ngọc Kí

BÀI 41. CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT
BIẾN NHIỄM SẮC THỂ

3. ĐỘT BIẾN NST
Nội dung 3: Tìm hiểu ý nghĩa của đột biến NST.

Quan sát Hình 41.8, hãy cho biết sự khác nhau giữa hai
giống chuối 2n và 3n?

Giống chuối 2n có số lượng nhiễm sắc thể tiêu biểu
cho loài chuối, trong khi giống chuối 3n có một bộ
phận số nhiễm sắc thể gấp ba lần. Điều này dẫn đến sự
khác biệt trong cỡ trái, mức độ sinh sản và tính khả
năng chịu đựng môi trường khác nhau giữa hai giống
này.

MỘT SỐ DẠNG THỂ ĐA BỘI

Sự tăng gấp bội số lượng NST,
ADN trong tế bào đã dần đến tăng
cường độ trao đổi chất, làm tăng
kích thước tế bào, cơ quan và tăng
sức chống chịu của thể đa bội đối
với các điều kiện không thuận lợi
của môi trường.

Ý nghĩa của đột biến cấu trúc NST đối với tiến hoá,
chọn giống và nghiên cứu di truyền học?
1. Đối với tiến hoá và chọn giống:
- Tạo nguyên liệu cho quá trình tiến hóa và chọn lọc.
- Tham gia vào qúa trình hình thành loài mới.
- Tổ hợp các gen tốt để tạo giống mới.
2. Đối với nghiên cứu di truyền học:
- Xác định vị trí của gen lập bản đồ gen.
- Loại bỏ các gen xấu, chuyển gen.

BÀI 41. CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT
BIẾN NHIỄM SẮC THỂ

3. ĐỘT BIẾN NST

- Các dạng đột biến nhiễm sắc thể thường gây hại cho cơ thể sinh vật,
một số trường hợp có lợi và được ứng dụng trong thực tiễn. Đột biến
nhiễm sắc thể tạo nguồn nguyên liệu cho quá trình chọn giống và tiến
hoá của sinh vật.

Luyện tập: Trong công nghiệp sản xuất bia, tại sao
người ta có thẻ làm tăng hiệu quả của quá trình chuyển
hoá nhờ các enzyme bằng việc sử dụng chủng nấm men
mang đột biến lặp đoạn nhiễm sắc thể?

Người ta sử dụng chủng nấm men mang đột biến lặp
đoạn nhiễm sắc thể trong công nghiệp sản xuất bia để
tăng hiệu quả của quá trình chuyển hoá nhờ các
enzyme, nhờ khả năng của chúng trong việc tăng
cường sản xuất enzyme cần thiết để chuyển đổi tinh
bột thành đường và sau đó thành cồn.

Vận dụng: Trong nông nghiệp, con người đã
khai thác những đặc điểm có lợi gì ở các giống
thực vật đa bội? Cho ví dụ

Trong nông nghiệp, con người đã khai thác những đặc
điểm có lợi của các giống thực vật đa bội như khả năng
chịu hạn, chịu hạn, và tăng sản lượng. Ví dụ, cây lúa đa
bội có thể chịu hạn tốt hơn và sản xuất nhiều hạt hơn so
với các giống lúa thông thường.

ĐB cấu
trúc NST

Mất đoạn

1. Khái
niệm

Mất 1 đoạn
NST

2. Hậu
quả

Giảm số
lượng gen 
mất cân bằng
gen  gây
chết

Lặp đoạn

Đảo đoạn

1 đoạn lặp 1 1 đoạn đứt,
hay nhiều lần đảo 1800

Chuyển đoạn
Chuyển đoạn
trong 1 hoặc 2
NST

Tăng số gen
 mất cân
bằng gen
hại (ít)

Thay đổi phân
bố gen và hoạt
động của gen
 hại (giảm
ss)

Thay đổi
nhóm gen liên
kết  giảm
khả năng ss

3. Ví dụ

HC tiếng
mèo kêu

Amilaza ở
đại mạch

Đảo đoạn lặp
lại ở muỗi

Ung thư máu
ác tính

4. Ý
nghĩa,
ứng
dụng

Mất đoạn
nhỏ loại bỏ
không mong
muốn

Lặp gen +
đột biến gen
 tạo gen
mới

Đảo đoạn +
lặp đoạn 
hình thành loài
mới

- Hình thành
loài mới.
- Phòng trừ
sâu hại

https://baivan.net/content/cau-hoitrac-nghiem-khtn-9-ctst-bai-41cau-truc-nhiem-sac-va-dot-biennhiem-sac