BÀI 43. DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ
3. CÁC LOẠI NST VÀ CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Theo em, tính trạng
giới tính do yếu tố nào
quy định?

Nữ

Nam

Giới tính thường được phân biệt bởi hình thái ngoài của cá
thể và thường được xác định nhờ cặp nhiễm sắc thể giới tính.

Gà trĩ có sự khác biệt giữa
con đực và con cái cả về
hình dạng và kích thước.

Nấm được sinh ra như
một phần của quá trình
sinh sản hữu tính của nấm

Nón cái (trái) và nón đực (phải) là
cơ quan sinh dục của cây thông và
các loài lá kim khác.

Hoa là cơ quan sinh dục của các
loài cây có hoa, thông thường sẽ
có cả bộ phận đực và cái.

BÀI 43. DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ
3. CÁC LOẠI NST VÀ CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Nội dung 1. Tìm hiểu NST thường và NST giới tính

Caùc em hãy quan saùt
hình neâu nhöõng ñieåm gioáng
vaø khaùc nhau cuûa boä NST
ôû: ruoài giaám ñöïc vaø ruoài
giaám caùi.

**Giống nhau:
- Số lượng: có 8 NST
- Hình dạng: 1 cặp hình hạt
2 cặp hình V
**Khaùc nhau veà caëp NST
giôùi tính:
- Con ñöïc: 1 chieác hình
que, 1 chieác hình moùc.
- Con caùi: 1 caëp hình que.

Ruồi giấm 2n = 8 NST

6A+XX

Người 2n = 46 NST

6A+XY
44A+XX

44A+XY

Trong tế bào lưỡng bội (2n):
+ Có các cặp NST thường (A) luôn luôn tồn tại từng cặp
tương đồng.
+ Có 1 cặp NST giới tính XX (tương đồng) hoặc không
tương đồng (XY).

NST Giới tính
thường có ở loại
tế bào nào?

Trong cơ thể, NST giới tính có mặt ở cả TB
sinh dục lẫn TB sinh dưỡng.
Ví dụ ở người:
TB sinh dưỡng: 44A +XX = nữ
44A +XY = nam
TB sinh dục:
- Nữ cho 1 loại:
22A + X
- Nam cho 2 loại: 22A + Y
22A + X

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Phiếu học tập số 1

Đọc thông tin và quan sát Hình 43.5, hãy:
1. Phân biệt nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể
giới tính?
2. Xác định số lượng nhiễm sắc thể thường và nhiễm
sắc thể giới tính ở người?

Phiếu học tập số 1
Baûng phân biệt sự khác nhau giữa NST thường và NST giới tính?
NST GIỚI TÍNH
SỐ
LƯỢNG
HÌNH
DẠNG
CHỨC
NĂNG

NST THƯỜNG

Phiếu học tập số 1
NST GIỚI TÍNH

NST THƯỜNG

SỐ
LƯỢNG

Chỉ có 1 cặp

HÌNH
DẠNG

- Có thể tương đồng
(XX) hoặc không tương
đồng (XY).
- Các cặp NST giới tính
ở cá thể đực và cái khác
nhau.

CHỨC
NĂNG

Mang gen quy định tính
Mang gen quy định
trạng liên quan và không các tính trạng thường
liên quan đến giới tính

Có nhiều cặp
- Luôn tồn tại thành
từng cặp tương đồng.
- Các cặp NST thường
ở cá thể đực và cái
hoàn toàn giống nhau.

2n = 46

44A+XX

44A+XY

Người thường có 46 nhiễm sắc thể, bao gồm 44 nhiễm
sắc thể thường (A) và 2 nhiễm sắc thể giới tính (1
nhiễm sắc thể X từ mẹ và 1 nhiễm sắc thể X hoặc Y từ
bố).

Một số hiện tượng phân hóa giới tính
Loài

Cặp NST giới tính
Đực

Cái

-Đa số các loài (người, thú, ruồi XY
giấm, động vật có vú, cây me
chua...)

XX

-Một số loài chim, bướm, bò sát, XY
cá, lưỡng cư.......

XX

-Bọ xít, châu chấu, rệp, cào cào, XO
gián.....

XX

-Một số loài côn trùng (ong,
kiến.....)

NST giới tính chỉ có
1 chiếc XO

XY- không tương đồng

XX- tương đồng

BÀI 43. DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ
3. CÁC LOẠI NST VÀ CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Nội dung 1. Tìm hiểu NST thường và NST giới tính

–

Dựa vào chức năng, nhiễm sắc thể được chia thành
nhiễm sắc thể thường (mang các gene quy định tính
trạng thường) và nhiễm sắc thể giới tính (mang các
gene quy định tính trạng thường và tính trạng giới
tính).

BÀI 43. DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ
3. CÁC LOẠI NST VÀ CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Nội dung 2. Tìm hiểu cơ chế xác định giới tính

https://www.youtube.com/watch?v=6nm2S24mfc8

HOẠT ĐỘNG NHÓM CẶP ĐÔI
1. Có mấy loại trứng và tinh trùng được tạo ra qua giảm
phân.
2.Sự thụ tinh giữa các loại tinh trùng mang NST giơí tính
nào với trứng để tạo hợp tử phát triển thanh con trai hay
con gái.
3.Tại sao tỉ lệ con trai hay con gái sơ sinh là xấp xỉ 1:1.

4. Sinh con trai hay con gái là do bố hay mẹ quyết đinh?

Bè
44A+XY

44A + XY

2n

22A +X

n

22A +Y

mÑ

2n

con trai

n

44A+XX

2n

22A +X

n

44A + XX

2n

con g¸i

SƠ ĐỒ CÔ CHEÁ NST XAÙC ÑÒNH GIÔÙI TÍNH Ở NGƯỜI

HOẠT ĐỘNG NHÓM CẶP ĐÔI
Quan sát Hình 43.6, hãy trình bày cơ chế xác định giới tính ở người.
P : (44A + XX)

x

Gp : (22A + X)
F1 :
22A + X

(44A + XY)
(22A + X)

(22A + Y)

22A + X

22A + Y

44A + XX
Con gái

44A + XY
Con trai

-Qua giảm phân, nam tạo ra hai loại tinh trùng là: (22A+X) và (22A +
Y), nữ tạo ra 1 loại trứng là 22A+X.
- Trong thụ tinh, sự kết hợp giữa tinh trùng 22A+X và trứng
22A+X sẽ tạo ra con gái. Còn thụ tinh giữa tinh trùng 22+Y với
trứng 22A+X sẽ tạo ra con trai.

-Tỉ lệ trai : gái sơ sinh xấp xỉ 1:1 là do tỉ lệ 2 loại tinh trùng là
ngang nhau, tham gia vào quá trình thụ tinh với xác suất ngang
nhau.
- Sinh con trai hay con gái là do người bố quyết định.

Giao tử đực (tinh trùng)
thụ tinh cho giao tử cái
(trứng)

MỞ RỘNG KIẾN THỨC
- Tỉ lệ nam / nữ sấp sỉ = 1: 1 trong các trường hợp sau:
+ Số lượng nghiên cứu phải đủ lớn.
+ Không bị ảnh hưởng bởi thiên tai dịch bệnh.
+ Trứng và tinh trùng thụ tinh hoàn toàn ngẫu nhiên.
Giới
Lứa tuổi
Bào thai
Lọt lòng
10 tuổi
Tuổi già

Nam

Nữ

114
105
101
85

100
100
100
93

Giới

Nam

Nữ

114

100

Lọt lòng

105

100

10 tuổi

101

100

Già

85

93

Lứa tuổi
Bào thai

Tại sao tỉ lệ nam và nữ xấp xỉ 1 : 1 từ
lúc lọt lòng nhưng về già số cụ bà lại
nhiều hơn số cụ ông?

Vác lúa kiếm sống

Hút thuốc lá
Sử dụng ma túy

Một số ví dụ về điều chỉnh đực cái

Tröùng ruøa uû ôû nhieät ñoä döôùi
280 C seõ nôû thaønh con ñöïc,
treân 320C thì nôû thaønh con caùi

Duøng Metyl testosteron
(hormon sinh duïc) taùc ñoäng
vaøo caù vaøng caùi coù theå laøm caù
caùi bieán thaønh caù ñöïc

Thầu dầu trồng trong aùnh
saùng cường ñoä yeáu thì soá
hoa ñöïc giaûm

- Nêu những yếu tố ảnh hưởng đến sự phân
hoá giới tính ?
- Tại sao người ta điều chỉnh tỷ lệ đực cái ở
vật nuôi ?

- Sự phân hoá giới tính không hoàn toàn
phụ thuộc vào cặp NST giới tính mà còn chịu
ảnh hưởng của các yếu tố môi trường :
+ Môi trường trong : hoormon
+ Môi trường ngoài : nhiệt độ, ánh sáng ,
nồng độ CO2 …
- Chủ động điều chỉnh tỷ lệ đực, cái phù hợp
với mục đích sản xuất.

BÀI 43. DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ
3. CÁC LOẠI NST VÀ CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Nội dung 2. Tìm hiểu cơ chế xác định giới tính
–

Cơ chế xác định giới tính ở nhiều loài sinh sản hữu tính
là do sự có mặt của cặp nhiễm sắc thể giới tính hoặc bộ
nhiễm sắc thể trong tế bào. Cặp nhiễm sắc thể giới tính
được hình thành do sự phân li và tổ hợp của các nhiễm
sắc thể giới tính trong giảm phân và thụ tinh. Giới tính
của sinh vật còn chịu ảnh hưởng của các nhân tố môi
trường trong và ngoài cơ thể.

Trong thực tiễn, người ta có thể chủ động điều
chỉnh tỉ lệ đực : cái ở vật nuôi cho phù hợp với
mục đích sản xuất. Giải thích cơ sở của việc
làm này. Cho ví dụ.

- Cơ sở của việc chủ động điều chỉnh tỉ lệ đực : cái ở vật nuôi cho phù hợp với mục
đích sản xuất: Người ta có thể điều chỉnh tỉ lệ đực : cái ở vật nuôi nhờ nắm được cơ
chế chính xác định giới tính và các yếu tố ảnh hưởng tới sự phân hóa giới tính đối
với từng loài vật nuôi. Điều này giúp đáp ứng mục tiêu sản xuất.
- Ví dụ:
+ Dùng methyl testosterone tác động vào cá vàng cái có thể biến thành cá đực (về
kiểu hình).
+ Ở một số loài rùa, nếu trứng được ủ ở nhiệt độ dưới 28 oC sẽ nở thành con đực, nếu
nhiệt độ trên 32oC trứng nở thành con cái.
+ Hoa lan (Catasetum viridiflavum) sinh trưởng và phát triển trong điều kiện có ánh
sáng mạnh cho hoa cái, ngược lại trong điều kiện có ánh sáng yếu cho hoa đực.

Là phương pháp hỗ trợ sinh sản xuất hiện sớm nhất với
hụ tinh nhân tạomục đích giúp các “tinh binh“ rút ngắn quãng đường gian
nan tìm đến với trứng ở tử cung để thụ tinh.
Nó được áp dụng cho trường hợp các quý ông bị tinh trùng
hơi yếu, thiểu tinh, xuất tinh ngược dòng…  và tình trạng
sức khỏe sinh sản của quý bà không gặp trở ngại gì lớn.
Bạn có thể hiểu đơn giản là “các chú lính” đi máy bay đến
“điểm tập kết”, chứ không phải tốn thời gian, công sức “lội
bộ”, nên khả năng “hy sinh” dọc đường cũng được hạn chế
tối đa.
Ưu điểm của phương pháp này là kỹ thuật đơn giản, giá
thành rẻ. Tuy nhiên, vì chủ yếu là hỗ trợ về “tàu xe” nên 
kết quả việc thụ tinh còn phụ thuộc nhiều vào khả năng của
cơ thể. Chúng có vẻ thích hợp là sự lựa chọn của người trẻ
hơn.
Các quý ông phải làm tinh dịch đồ để xác định tinh trùng có
đủ khả năng thực hiện IUI hay không. Các kỹ thuật viên sẽ
lọc rửa để tìm những "anh lính chiến" nhất. Về phía quý bà
có thể được cho dùng thuốc để kích thích rụng trứng hoặc
tạo môi trường nội mạc tử cung tốt cho quá trình thụ tinh và
canh ngày rụng trứng để tiến hành bơm tinh trùng.

Thụ tinh trong
ống nghiệm

Đây phương pháp được lựa chọn nhiều vì tính hiệu quả cao.
Thụ tinh trong ống nghiệm (In vitro fertilization - IVF) là hiện
tượng thụ tinh bên ngoài cơ thể. Chúng bao gồm nhiều bước,
nhóm kỹ thuật khác nhau. Tùy vào tình trạng của người hiếm
muộn, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện cho tinh trùng tự thụ tinh
với trứng trong ống nghiệm, tiêm tinh trùng vào bào tương
trứng (ICSI), nuôi trứng non rồi cho thụ tinh… Đây là các kỹ
thuật phức tạp, đòi hỏi các bác sĩ có tay nghề cao.
Thụ tinh trong ống nghiệm được chỉ định cho các trường hợp
như tắc ống dẫn trứng, lạc nội mạc tử cung, tinh trùng yếu, dị
dạng, không có tinh trùng trong tinh dịch (phải phẫu thuật
mào tinh, tinh hoàn) người hiếm muộn lớn tuổi hoặc đã áp
dụng phương pháp IUI nhưng không thành công. Phụ nữ có
thể được cho dùng thuốc giúp kích thích buồng trứng, tiến
hành chọc hút trứng. Phôi được thụ tinh sẽ đưa ngược trở lại
cơ thể. (Đây cũng là phương pháp sử dụng cho các trường
hợp người hiếm muộn xin trứng, xin tinh trùng).
Khi quyết định làm thụ tinh trong ống nghiệm, phụ nữ là
người cần đầu tư nhiều về thời gian và nhọc công hơn cả. Vì
chọc hút trứng là phương pháp có xâm lấn, phải được làm các
xét nghiệm nội tiết, máu, xét nghiệm chức năng gan, thận.

Điều chỉnh giới tính ở người
Sử dụng hooc môn sinh dục
kết hợp với giải phẩu, anh
Thanyarasmi đã chuyển đổi
giới tính thành nữ và đoạt
vương miện hoa hậu chuyển
đổi giới tính Thái Lan 2002.

Cũng như Thanyarasmi,
nam diễn viên Hàn Quốc
Lee Si Yeon đã chuyển đổi
thành một cô gái và đã lấy
chồng vào năm 2008.

Ở Việt Nam:

Ca sĩ Hương
Giang Idol

Ca sĩ Lâm
Chi Khanh

Ghép tinh hoàn gà trống (chứa hooc
môn sinh dục đực) vào dưới da gà
mái có thể làm gà mái biến đổi
thành gà trống: có cựa, mào dài; biết
gáy……

- Tiêm hooc môn sinh dục cái vào trứng gà trước
khi ấp, trứng sẽ nở ra toàn gà mái.
- Cắt tinh hoàn gà trống, gà sẽ biến đổi: màu lông
bớt sặc sỡ, cựa ngừng phát triển, không còn giao
phối với gà mái nữa . . .
- Dưa chuột trồng nơi có nhiều cacbonic sẽ cho tỉ
lệ hoa cái cao hơn.

Câu 1 : Tìm các chữ cái phù hợp điền vào chỗ trống thay cho các số 1,2,3
…để hoàn chỉnh hình :
Cơ chế NST xác định giới tính ở người.

P

Gp

F

44A1+ XX

22A + X
44A +4XX

44A5+ XY

2+X
22A

22A 3
+Y

44A + XY

Câu 2 : Hoàn thành bảng sau : Sự khác nhau giữa NST thường và
NST giới tính

NST giới tính

NST thường

Tồn tại 1 cặp trong tế bào Tồn tại nhiều cặp trong tế
lưỡng bội
bào lưỡng bội

(1)

Tồn tại thành cặp tương
đồng(XX) hoặc không
tương đồng ( XY).
Quy định giới tính và các
TT thường liên quan và
không liên quan đến giới
tính.

(2)
(3)

Luôn tồn tại thành cặp
tương đồng
Mang gen quy định tính
trạng thường.

Những con cá biển đầu xanh nhỏ tuổi sống trong các rặng san hô có thể
thay đổi giới tính tuỳ theo bầy đàn mà chúng chung sống.
"Rõ ràng ảnh hưởng xã hội quan trọng với cá biển

đầu xanh khi chúng quyết định trở thành đực hay cái
từ khi còn nhỏ", Philip Munday, tại Trung tâm nghiên
cứu rặng san hô tại Đại học James Cook ở Australia,
cho biết.
* Loài cá đã phát triển một cấu trúc giới tính linh hoạt để gia tăng cơ hội sinh sản của chúng.
Ban đầu chúng chỉ là những ấu trùng không có giới tính xác định, khi phát triển chúng sẽ
trở thành con đực hay con cái.

* Những con non sẽ dễ chuyển thành cái hơn khi chỉ có một ít con khác trong khu vực bởi
chúng sẽ có cơ hội giao phối nhiều hơn. Còn nếu có nhiều con cá cái trong cộng đồng,
chúng sẽ chuyển sang thành đực.
* "Điều này cho thấy giới tính không hề được xác định trước như ở động vật có vú và chim",
Munday giải thích.

* Ngoài ra, một số con cá có thể chuyển đổi giới tính cho dù đã lớn, phụ thuộc vào môi

trường sinh sản.
* "Khi cá chuyển từ con cái trưởng thành sang con đực trưởng thành, cuộc thay đổi rất khốc
liệt. Chúng sẽ trông hoàn toàn khác, bộ phận sinh dục thay đổi, hành vi thay đổi và toàn bộ

Hầu hết cá hề là loài lưỡng tính tuần tự, nghĩa là chúng
luân phiên giữa giới tính đực và cái ở một số thời điểm
trong cuộc đời. 
Cá hề đều là cá đực sinh ra. Một khi họ trở thành nữ,
họ không thể trở thành nam được nữa.

https://baivan.net/
content/cau-hoi-tracnghiem-khtn-9-ctst-bai43-di-truyen-nhiem-sac