Tiết:76, 80
BÀI 33: MÔI TRƯỜNG TRONG CƠ THỂ VÀ HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI

• KHỞI ĐỘNG.

Tại sao cần bổ sung nước trong quá trình luyện tập thể dục, thể
thao?
Trong quá trình luyện tập thể dục, thể thao, cơ thể tăng cường tiết
mồ hôi để tỏa nhiệt (lượng nước đào thải ra nhiều hơn bình thường).
Mà nước lại có vai trò vô cùng quan trọng đối với hoạt động sống
của cơ thể. Do đó, để đảm bảo các hoạt động sống của cơ thể được
diễn ra bình thường, cần bổ sung nước trong quá trình luyện tập thể
dục, thể thao để đảm bảo cơ chế cân bằng giữa lượng nước lấy vào
với lượng nước cơ thể sử dụng và đào thải ra ngoài.

I. MÔI TRƯỜNG TRONG CƠ THỂ
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Câu 1: Quan sát hình 33.1 và nêu các thành phần của môi trường trong cơ
thể.
Câu 2:  Cho biết trường hợp nào dưới đây có chỉ số môi trường trong mất
cân bằng.
Câu 3: Từ kết quả thí nghiệm thể hiện ở hình 33.2, cho biết ảnh hưởng của
các thành phần môi trường trong đến hoạt động của tế bào, vai trò của môi
trường trong cơ thể.
Câu 4: Dựa vào bảng 33.2, em hãy nhận xét về các chỉ số xét nghiệm máu
của một người phụ nữ 28 tuổi. Theo em, người này cần chú ý gì trong khẩu
phần ăn? 

I. MÔI TRƯỜNG TRONG CƠ THỂ
Câu 1: Quan sát hình
33.1 và nêu các thành
phần của môi trường
trong cơ thể.
Các thành phần của
môi trường trong cơ
thể gồm: máu, dịch
mô (dịch giữa các tế
bào) và dịch bạch
huyết.

Câu
2:
 Cho biết trường hợp nào dưới đây
có chỉ số môi trường trong mất câ
n bằng.
- Trường hợp 1 có chỉ số môi
trường trong mất cân bằng.
- Giải thích: Thân nhiệt có ngưỡng
giá trị ở người trưởng thành bình
thường là 36 – 37,5 oC. Trong khi,
người ở trường hợp 1 có giá trị đo
được là 39,5oC, cao hơn nhiều so
với ngưỡng bình thường. Điều này
báo hiệu sự mất cân bằng môi
trường trong cơ thể về điều kiện
nhiệt độ.

Câu 3: Từ kết quả thí nghiệm thể hiện ở hình 33.2, cho biết ảnh hưởng
của các thành phần môi trường trong đến hoạt động của tế bào, vai trò
của môi trường trong cơ thể.
- Ảnh hưởng của thành phần môi trường đến hoạt động của tế bào:
Nếu thành phần của môi trường trong được duy trì ổn định sẽ đảm bảo
cho tế bào hoạt động bình thường. Ngược lại, khi môi trường trong bị
mất cân bằng sẽ gây nên sự rối loạn trong hoạt động của các tế bào,
thậm chí gây chết tế bào.
- Vai trò của môi trường trong cơ thể: Môi trường trong có vai trò giúp
cho tế bào thường xuyên liên hệ với môi trường ngoài trong quá trình
trao đổi chất, qua đó, giúp tế bào và cơ thể hoạt động bình thường.

Câu 4: Dựa vào bảng 33.2, em hãy nhận xét về các chỉ số xét nghiệm máu của một
người phụ nữ 28 tuổi. Theo em, người này cần chú ý gì trong khẩu phần ăn?
- Nhận xét chỉ số xét nghiệm máu của người phụ nữ trên:
+ Về chỉ số glucose trong máu: Chỉ số glucose trong máu của người này là 7,4
mmol/L, cao hơn nhiều so với mức bình thường → Người này có nguy cơ cao là
đã mắc bệnh tiểu đường.
+ Về chỉ số uric acid trong máu: Chỉ số uric acid trong máu của người này là 5,6
mg/dl, vẫn nằm trong ngưỡng bình thường.
- Vì người này có nguy cơ cao là đã mắc bệnh tiểu đường → Khẩu phần ăn của
người này cần chú ý phải cung cấp cho cơ thể một lượng đường ổn định và hài hòa.
Cụ thể: điều chỉnh chế độ ăn ít tinh bột, hạn chế các loại thực phẩm có lượng
đường cao như hoa quả sấy, kem tươi, sirô, các loại nước uống có gas,…; hạn chế
dầu mỡ; bổ sung các loại thực phẩm giàu chất xơ;… đồng thời, nên chia khẩu phần
ăn thành nhiều bữa trong ngày để tránh tình trạng đường huyết tăng đột ngột

Tổng kết:
- Máu, dịch mô, dịch bạch huyết tạo thành môi trường
trong cơ thể.
Tính chất lí, hóa của môi trường trong được duy trì ổn
định, đảm bảo cho tế bào hoạt động bình thường, từ đó
đảm bảo hoạt động bình thường của các cơ quan, hệ cơ
quan và cơ thể.

II. HỆ BÀI TIẾT.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu 1: Dựa vào bảng 33.3, nêu vai trò của da, gan, phổi và thận trong bì  
tiết.
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
…………………….......................
Câu 2: Quan sát hình 33.3 và cho biết tên các cơ quan của hệ bài tiết nước
tiểu và tên các bộ phận cấu tạo của thận.
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
…………………….......................

 

Câu 1: Dựa vào bảng 33.3, nêu vai trò của da, gan, phổi và thận
trong bì tiết.
Cơ quan
Da
Gan
Phổi
Thận

Vai trò trong bài tiết
Đào thải các chất dư thừa, chất thải thông qua việc
tiết mồ hôi.
Chuyển hóa các chất dư thừa và độc hại trong cơ
thể.
Đào thải khí carbon dioxide, hơi nước.
Lọc máu để đào thải các chất dư thừa, chất thải
thông qua nước tiểu.

Câu 2: Quan sát hình 33.3 và cho biết tên các cơ quan của hệ bài tiết
nước tiểu và tên các bộ phận cấu tạo của thận.
a) Tên các cơ quan của hệ bài nước tiểu gồm: 2 quả thận, ống dẫn
nước tiểu, bóng đái, ống đái.
b) Các bộ phận cấu tạo của thận gồm: miền vỏ, miền tủy và bể thận.
Trong đó, mỗi quả thận chứa khoảng 1 triệu đơn vị chức năng
(nephron) nằm ở miền vỏ và miền tủy, mỗi nephron lại được cấu tạo từ
các ống thận và cầu thận.
Tổng kết
- Hệ bài tiết nước tiểu gồm thận, ống dẫn nước tiều, bóng đái và ống
đái. Thận gồm miền vỏ, miền tủy và bể thận. Đơn vị chức năng của
thận là nephron. Một nephron gồm cầu thận, ống lượn gần, quai
Henle, ống lượn xa và ống góp.

3. Một số bệnh liên quan đến hệ bài tiết. Một số thành tựu trong chữa
bệnh liên quan đến thận.

Nêu tên, nguyên nhân một số bệnh về hệ bài tiết nước tiểu
mà em biết.

Tên bệnh

Nguyên nhân
Do vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng, chủ yếu là các vi khuẩn
Viêm thận
gram âm.
Viêm đường tiết Do vi khuẩn xâm nhập vào đường tiết niệu thông qua niệu đạo và
phát triển lan tới bàng quang.
niệu
Do lượng nước tiểu quá ít; do nông độ các chất khoáng bên trong
Sỏi thận, sỏi nước tiểu
đường tiết niệu tăng cao hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc có thể gây lắng
đọng, kết tủa muối calcium trong thận.
Do giảm lượng máu đến thận; do bất thường trong vấn đề đào thải
nước
tiểu như không đào thải được nước tiểu do bệnh ung thư đại tràng,
Suy thận
ung thư
tuyến tiền liệt,…; hoặc do các nguyên nhân khác như nhiễm trùng,
nhiễm độc kim loại nặng,…

Câu 2: Vì sao nhịn tiểu lại là thói quen gây hại cho hệ bài tiết?
- Nhịn tiểu làm bàng quang bị giãn ra, các cơ vòng bên ngoài cũng bị kéo căng
dẫn đến khả năng giữ nước tiểu của bàng quang bị hạn chế, mất khả năng kiểm
soát các cơ vòng ngoài bàng quang khiến nước tiểu rò rỉ.
- Nhịn tiểu có thể gây bí tiểu, thậm chí, trong tình huống nghiêm trọng khi nước
tiểu ứ đọng ở bàng quang có thể chảy ngược vào thận.
→ Nhịn tiểu dẫn đến những hệ quả là khởi nguồn cho một chuỗi các bệnh lí tại
thận và ngoài thận như nhiễm khuẩn đường tiết niệu, viêm bàng quang kẽ, sỏi
thận, suy thận,…

Câu 3: Quan sát hình 33.5 và cho biết đường di chuyển của máu
trong máy chạy thận nhân tạo. Theo em, bộ phận nào của thận nhân
tạo thực hiện chức năng của thận trong cơ thể?

Câu 3: Quan sát hình 33.5 và cho biết đường di chuyển của máu
trong máy chạy thận nhân tạo. Theo em, bộ phận nào của thận nhân
tạo thực hiện chức năng của thận trong cơ thể?

- Đường di chuyển của máu trong máy chạy thận nhân tạo: Máu chưa lọc
từ động mạch của cơ thể → Máy bơm máu → Máy lọc máu → Máy điều
chỉnh áp lực → Máu đã được lọc được đưa trở lại tĩnh mạch của cơ thể.
- Bộ phận của thận nhân tạo thực hiện chức năng của thận trong cơ thể là
máy lọc máu
Câu 4: Giải thích tại sao không nên ăn quá nhiều muối, đường.
Ăn quá nhiều muối, đường sẽ làm mất cân bằng thành phần chất tan của môi
trường trong cơ thể, khiến các cơ quan bài tiết (gan, thận) phải tăng cường
hoạt động để đưa thành phần chất tan của môi trường trong cơ thể về trạng
thái cân bằng. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên sẽ khiến các cơ quan
bài tiết tương ứng quá tải. Kết quả là các cơ quan bài tiết này bị suy yếu,
không đủ khả năng duy trì cân bằng môi trường trong cơ thể, từ đó, dẫn đến
nhiều bệnh lí nguy hiểm cho cơ thể như tăng huyết áp, đái tháo đường, các
bệnh tim mạch hay các bệnh về thận

Câu 1: Giải thích vì sao ghép thận là một phương pháp điều trị có
hiệu quả cao cho người bị suy thận giai đoạn cuối?
Ghép thận là một phương pháp điều trị có hiệu quả cao cho người bị
suy thận giai đoạn cuối vì: Ở giai đoạn cuối, cả hai quả thận của bệnh
nhân không đáp ứng được chức năng lọc máu để thải các chất độc,
chất dư thừa ra khỏi cơ thể. Bởi vậy, để duy trì sự sống, bệnh nhân bắt
buộc phải điều trị duy trì (lọc màng bụng, chạy thận nhân tạo) hoặc
ghép thận. Tuy nhiên, các biện pháp điều trị duy trì đòi hỏi chi phí tốn
kém và bệnh nhân phải thường xuyên đến bệnh viện. Trong khi đó,
nếu có nguồn tạng thích hợp, ghép thận thành công có thể giúp bệnh
nhân kéo dài sự sống với cuộc sống và sức khỏe gần giống một người
khỏe mạnh

Câu 2: Tại sao luyện tập thể thao giúp tăng cường quá trình thải
độc của cơ thể?
- Khi luyện tập thể thao, việc tăng tốc độ vận động của các cơ hô
hấp sẽ giúp tăng cường sức khỏe của hệ hô hấp, nhờ đó, việc đào
thải khí CO2 hiệu quả hơn.

Câu 3: Nêu những biện pháp phòng tránh các bệnh liên quan đến hệ bài tiết mà gia
đình em thường thực hiện. Theo em, gia đình em cần thực hiện thêm những biện pháp
nào khác để bảo vệ hệ bài tiết?
+ Rèn luyện thể dục, thể thao thường xuyên.
+ Thường xuyên giữ vệ sinh cho toàn cơ thể.
+ Uống đủ nước.
+ Không nhịn tiểu.
+ Vệ sinh môi trường sống sạch sẽ, tránh tiếp xúc với mầm bệnh.
- Theo em, gia đình em cần thực hiện thêm các biện pháp sau để bảo vệ hệ bài tiết:
+ Có chế độ ăn uống khoa học hơn: Hạn chế thức ăn chế biến sẵn như các đồ chiên
rán; hạn chế các loại thức ăn chứa nhiều muối; hạn chế uống nước giải khát có gas và
ăn các loại thức ăn chứa nhiều đường khác;…
+ Tạo thói quen khám sức khỏe định kì và không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định
của bác sĩ

Tổng kết:
Để phòng tránh bệnh về hệ bài tiết, cần thực hiện chế độ dinh
dưỡng, song lành mạnh, tránh tiếp xúc với mầm bệnh.
Khi cả hai quả thận không đáp ứng được chức năng lọc máu thì cần
biện pháp điều trị thay thế thận như chạy thận nhân tạo hoặc ghép
thận.