? Công nghệ tế bào là gì?
? Nêu những ứng dụng chủ yếu của

công nghệ tế bào?

Ngày nay do cách sống và tình trạng ăn uống của người dân đã
thay đổi. Chẳng hạn ngày nay người ta sử dụng xe cộ làm phương tiện
đi lại chứ không còn đi bộ, đồng thời họ cũng ít vận động hơn trước
đây làm cho con người mắc một số bệnh và 1 trong những bệnh ấy là
bệnh tiểu đường.
Một nhà khoa học người Canada phát hiện bệnh này vào năm
1921 .Ở thời gian đó, bệnh tiểu đường týp 1 là một "án tử hình" với
người bệnh.
Để chữa trị phải nhờ insulin, trước đây insulin giá thành rất cao,
những bệnh nhân nghèo gần như không còn hi vọng chữa trị . Ngày
nay dưới ánh sáng khoa học, đặc biệt với công nghệ gen đã góp phần
cải thiện đáng kể năng suất sản xuất insulin và ngoài ra còn tạo ra được
nhiều giống vật nuôi và cây trồng mới có năng suất cao.

TUẦN 20 - TIẾT 40
BÀI 32. CÔNG NGHỆ GEN

I. KHÁI NIỆM KĨ THUẬT GEN VÀ CÔNG NGHỆ
GEN
? Hãy đọc thông tin SGK và quan sát sơ đồ trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1: Kĩ thuật gen là gì?
Câu 2: Kĩ thuật gen gồm những khâu nào?
Câu 3: Công nghệ gen là gì?

I. KHÁI NIỆM KĨ THUẬT GEN VÀ CÔNG NGHỆ GEN
Kĩ thuật gen (kĩ thuật di truyền) là các thao tác tác động lên
ADN để chuyển một đoạn ADN mang một hoặc một cụm gen
từ tế bào của loài cho sang tế bào của loài nhận nhờ thể truyền
thể truyền

Vi khuẩn E.Coli
Thể truyền: là một phân tử
ADN nhỏ có khả năng tự
nhân đôi độc lập với hệ gen
của tế bào cũng như có thể
gắn vào hệ gen của tế bào .

zim
En

zim
En

t

Phân tử ADN làm
thể truyền
zim
En

i
nố

ADN dạng
vòng của TB
vi khuẩn

t

Đoạn ADN
tách từ TB cho

cắ

cắ

ADN NST tế
bào cho

Khâu 1

Khâu 2

ADN tái tổ hợp

Khâu 3

ADN NST tế
bào cho

Phân tử ADN
làm thể truyền

Đoạn ADN tách
từ TB cho
ADN dạng
vòng của TB
vi khuẩn

Khâu 1
Khâu 2

ADN tái tổ hợp

Khâu 3

I. KHÁI NIỆM KĨ THUẬT GEN VÀ CÔNG NGHỆ GEN
Câu 1: Kĩ thuật gen là gì?
Câu 2: Kĩ thuật gen gồm những khâu nào?
Câu 3: Công nghệ gen là gì?

- Kĩ thuật gen là tập hợp những phương pháp tác động định
hướng lên ADN cho phép chuyển gen từ một cá thể của một
loài, sang cá thể của loài khác.
- Kĩ thuật gen gồm 3 khâu cơ bản là: tách; cắt, nối để tạo ADN
tái tổ hợp; đưa ADN tái tổ hợp vào tế bào nhận
- Công nghệ gen: Là ngành kĩ thuật về quy trình ứng dụng kĩ
thuật gen

II. ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GEN

? KÜ thuËt gen ®­ưîc øng dông trong c¸c lÜnh
vùc chñ yÕu nµo?
KÜ thuËt gen ®­ưîc øng dông trong c¸c lÜnh vùc:

1.Tạo ra các chủng vi
sinh vật mới .

2.T¹o gièng c©y trång biÕn ®æi gen

3.T¹o ®éng vËt biÕn ®æi gen

II. ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GEN

1.Tạo ra các chủng vi sinh vật mới .
Vi khuẩn E.Coli được cấy gen mã hóa Insulin

1.Tạo ra các chủng vi sinh vật mới .
? Mục đích tạo ra các chủng vi sinh vật mới là gì ? Nêu ví dụ cụ thể?
→ Tạo ra các chủng sinh vật mới có khả năng sản xuất nhiều loại sản
phẩm sinh học cần thiết (axit amin, prôtêin, enzim…) với số lượng lớn
và giá thành rẻ.
Ví dụ: Dùng E .coli và nấm men cấy gen mã hóa
sản xuất kháng sinh và hoocmôn
+ vi khuẩn Ecoli mang gen tổng hợp H.insulin
+ vi khuẩn Ecoli mang gen tổng hợp chất
kháng sinh pêlixilin
+ virut chuyển gen tiêu diệt các tế bào ung thư

+…

Vi khuẩn E.Coli mang gen mã hóa Insulin.
(Tế bào E.coli sau 30 phút lại nhân đôi. Sau 12 giờ,
1 tế bào ban đầu sẽ sinh ra 16 triệu tế bào)

2.Tạo giống cây trồng biến đổi gen
►Tạo giống cây trồng biến đổi gen bằng cách nào? Cho ví dụ ?

→ Bằng kĩ thuật di truyền người ta đã chuyển các gen quý
như:năng suất và hàm lượng dinh dưỡng cao,kháng sâu
bệnh,kháng thuốc diệt cỏ dại…vào cây trồng
Ví dụ:
+giống lúa giàu vitamin A,giống lúa có hàm lượng sắt cao…
+giống đu đủ có khả năng kháng virus CMV…
+giống đậu tương có hàm lượng dinh dưỡng cao…
+…

Ví dụ:

Gièng lóa ®­ưîc chuyÓn gen tæng
hîp -carotene (gièng lóa vµng).
Sau qu¸ trình tiªu ho¸, -carotene
®­îc chuyÓn ho¸ thµnh vitamin A.
Tiền vitamin A

Gạo
bình
thường

Kho¶ng 120 triÖu trÎ em trªn thÕ giíi bÞ
c¸c rèi lo¹n do thiÕu vitamin A. Gièng
lóa vµng mang l¹i niÒm hy väng trong
viÖc b¶o vÖ kho¶ng 1 ®Õn 2 triÖu bÖnh
nh©n bÞ c¸c rèi lo¹n do thiÕu vitamin A.

G¹o
h¹t
vµng

Một số ví dụ

Cây bắp chuyển gen
- Kháng bệnh
+ Kháng sâu bệnh (Bt)
+ Kháng mọt sau thu hoạch (CMx, serpin)
- Chín sớm
Rút ngắn thời gian trồng trọt
- Kháng thuốc diệt cỏ...

Mét sè thµnh tùu øng dông c«ng nghÖ gen ë Thùc vËt
Cây đu đủ (Carica papaya
L.) được chuyển gen kháng
bệnh virus (A) và cây đối
chứng(B)

A

B

Bông chuyển gen Bt kháng
sâu bệnh (phải) và bông
không chuyển gen mẫn
cảm với sâu bệnh (trái)

Một số ví dụ

C©y cµ chua chuyÓn gen kh¸ng virót (bªn tr¸i) víi c©y cµ chua trång trät
trªn ®ång ruéng (bªn ph¶i)

Cây cà chua chuyển gen :
- Gen kéo dài thời gian chín.

→ Làm chậm quá trình chín nhũn của quả
→ Tăng cường chất lượng quả và kéo dài
thời gian bảo quản sau thu hoạch.

- Gen kháng bệnh virut CMV

→ Góp phần giảm thuốc trừ sâu sử dụng
trong quá trình trồng trọt.

► Ứng dụng công nghệ gen để tạo động vật biến đổi gen
thu được kết quả như thế nào ?
- Trên thế giới :
+ Đã chuyển gen sinh trưởng ở bò vào lợn giúp hiệu quả
tiêu thụ thức ăn cao hơn.
+ Đã chuyển gen xác định mùi sữa ở người vào tế bào phôi
bò cái,làm cho sữa bò có mùi sữa người và dễ tiêu hoá
+ Đã chuyển gen tổng hợp hoocmon sinh trưởng và gen
chịu lạnh từ cá bắc cực vào cá hồi và cá chép
- Ở việt Nam : chuyển gen tổng hợp hoocmôn sinh trưởng
ở người vào cá trạch.

Một số thành tựu ứng dụng công nghệ gen ở Động vật
Cá hồi mang gen hoocmon
tăng trưởng(phải) to hơn so
với cá hồi bình thường (trái)

Chuột nhắt mang gen hoocmon
tăng trưởng của chuột cống to(phải)
hơn khoảng 2 lần so với chuột bình
thường(trái)

HEO MANG GEN NGƯỜI

KHỈ PHÁT SÁNG

II. ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GEN

? KÜ thuËt gen ®­ưîc øng dông trong c¸c
lÜnh vùc chñ yÕu nµo?
- Tạo ra các chủng vi sinh vật mới .

- T¹o gièng c©y trång biÕn ®æi gen
- T¹o ®éng vËt biÕn ®æi gen

III. KHÁI NIỆM CÔNG NGHỆ SINH HỌC (CNSH)

Công nghệ sinh học là gì? Nêu các lĩnh vực CNSH ?
- Công nghệ sinh học: Là nghành công nghệ sử dụng tế bào sống

và các quá trình sinh học để tạo ra các sản phẩm sinh học cần thiết
cho con người.

Các
lĩnh
vực
trong
CNSH

Công nghệ lên men
Công nghệ tế bào
Công nghệ chuyển nhân và chuyển phôi
Công nghệ sinh học xử lí môi trường
Công nghệ gen
Công nghệ enzim/prôtêin
Công nghệ sinh học y - dược

Nªu vai trß cña c«ng nghÖ lªn men vµ lÊy vÝ dô?
* Công nghệ lên men để sản xuất các chế phẩm vi sinh dùng
trong chăn nuôi,trồng trọt và bảo quản thực phẩm

* Ví dụ :
+Thức ăn chăn nuôi
+ Phân bón vi sinh
+ Các thực phẩm lên men (sản xuất trên qui mô
công nghiệp): sữa chua,dưa muối,cà muối…

Vai trò của công nghệ tế bào

•Tạo ra các giống cây trồng
mới ,bảo tồn nguồn gen thực vật
quý,nhân bản vô tính ở động
vật…
•Ví dụ :
+ Hoa phong lan,khoai
tây,mía,lúa,cà chua…
+ Cừu(cừu Đôly -1997),
Bê nhân bản vô tính -2001,
Cá trạch nhân bản vô tính (ở
Việt nam)…

Cà chua Green Zebra Seedling
có hương vị ngọt như quả táo

Cừu Đôly

Ví dụ về thành tựu của công nghệ
chuyển nhân và phôi:
• Cấy phôi bò từ bò mẹ cao
sản sang những con bò cái
khác(nhờ những con bò này
mang thai giúp)=>từ 1 con
bò mẹ có thể cho 10 đến
500 con/năm.
Giúp tăng nhanh số lượng
đàn bò

Coâng
ngheä
gen

Khaùi
nieäm
KTG vaø
CNG
ÖÙng duïng
coâng ngheä
gen
Khaùi
nieäm coâng
ngheä sinh
hoïc

- Kỹ thuật gen: Là các thao tác tác động lên
ADN để chuyển một đoạn ADN mang một hoặc
một cụm gen từ tế bào của loài cho sang tế bào
của loài nhận nhờ thể truyền.
- Kỹ thuật gen gồm 3 khâu
- Công nghệ gen: Là ngành kỹ thuật về quy trình
ứng dụng kỹ thuật gen.

1/ Tạo ra các chủng vi sinh vật mới
2/ Tạo giống cây trồng biến đổi gen
3/ Tạo động vật biến đổi gen
Công nghệ sinh học là hướng ưu tiên đầu tư
và phát triển trên thế giới và ở Việt Nam vì
ngành công nghệ này có hiệu quả kinh tế và
xã hội cao

LUYỆN TẬP
Câu 1: Kĩ thuật gen là gì ? Gồm những khâu cơ
bản nào ? công nghệ gen là gì ?
Câu 2: Trong sản xuất và đời sống, công nghệ
gen được ứng dụng trong những lĩnh vực chủ
yếu nào ?

Câu 3: Công nghệ sinh học là gì ? Gồm
những lĩnh vực nào ?

- Học bài, trả lời câu hỏi SGK/95
- Đọc phần “em có biết”/95
- Chuẩn bị Bài 34:Thoái hóa do sự tự thụ phấn và do giao phối
gần.
- Bài 33: Gây đột biến nhân tạo trong chọn giống ( Học sinh tự
đọc)