KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN

? Quần xã sinh vật là gì? Cho ví dụ ?

- Quần xã sinh vật là tập hợp những quần thể sinh vật khác loài cùng sống
trong 1 không gian xác định ,chúng có mối quan hệ gắn bó như 1 thể thống
nhất nên quần xã có cấu trúc tương đối ổn định .Các sinh vật trong quần xã
thích nghi với môi trường sống của chúng .
- VD: Quần xã rừng mưa nhiệt đới.

? Thế nào là cân bằng sinh học? Cho ví dụ ?

- Cân bằng sinh học là trạng thái mà số lượng cá thể mỗi quần thể trong
quần xã dao động quanh vị trí cân bằng nhờ khống chế sinh học.
- Ví dụ: Khí hậu thuận lợi -> thực vật phát triển -> Số lượng sâu ăn lá
tăng -> Số lượng chim sâu tăng -> Số lượng sâu giảm.

? Phân biệt quần thể sinh vật và quần xã sinh vật?
Quần thể sinh vật
Quần xã sinh vật
- Là tập hợp nhiều cá thể sinh - Là tập hợp nhiều quần
vật của cùng một loài.
thể sinh vật của nhiều loài
khác nhau
- Độ đa dạng thấp
- Độ đa dạng cao.
- Mối quan hệ giữa các cá thể - Mối quan hệ giữa các
là quan hệ cùng loài chủ yếu quần thể là quan hệ khác
là quan hệ sinh sản và di loài chủ yếu là quan hệ
truyền.
dinh dưỡng.

Hoàn thành bảng sau bằng cách ghép cột tương ứng:

Các chỉ số
1.Độ
đa
dạng
2. Độ nhiều
3.Độ
thường gặp
4. Loài ưu
thế
5. Loài đặc
trưng

Đáp án
1–e
2–c
3–a
4–b
5–d

Thể hiện
a. Tỉ lệ % số địa điểm bắt gặp một loài trong
tổng số địa điểm quan sát
b. Loài đóng vai trò quan trọng trong quần xã
c. Mật độ cá thể của từng loài trong quần xã
d. Loài chỉ có ở một quần xã hoặc có nhiều
hơn hẳn các loài khác
e. Mức độ phong phú về số loài trong quần
xã
f. Số lượng cá thể của mỗi quần thể luôn
được khống chế ở mức độ phù hợp.

Hệ sinh thái đáy biển

Hệ sinh thái ao hồ

Hệ sinh thái rừng ngập mặn

Hệ sinh thái sa mạc

TUẦN 28

TIẾT 55

BÀI 50:

HỆ SINH THÁI

I. Thế nào là một hệ sinh thái ?

? Quan sát hình và thảo luận các câu hỏi sau:
1. Những thành phần vô sinh
và hữu sinh có thể có trong hệ
sinh thái rừng ?
2. Lá và cành cây mục là thức
ăn của những sinh vật nào ?
3. Cây rừng có ý nghĩa như thế
nào đối với đời sống động vật
rừng ?

I. Thế nào là một hệ sinh thái ?

? Quan sát hình và thảo luận các câu hỏi sau:
4. Động vật rừng có ảnh
hưởng như thế nào đối với
thực vật ?
5. Nếu như rừng bị cháy mất
hầu hết các cây gỗ lớn, nhỏ
và cỏ thì điều gì sẽ xảy ra đối
với các loài động vật ? Tại
sao ?

I. Thế nào là một hệ sinh thái ?
1sinh:vôĐất,
1. Thành
Những phần
thànhvôphần
sinhđá,vànước,
hữu
không
sinh cókhí…
thể có trong hệ sinh thái rừng?
- Thành phần hữu sinh: thực vật, động
vật….
2- Lá và
2.
và cành
cành cây
câymục
mụclàlàthức
thứcănăncủacủa
vi
sinh vật,
những
sinh
nấm,
vậtgiun
nào?đất, mối…
3.
ý nghĩa
với đời
3- Cây
Cây rừng
rừng:cócung
cấp như
thứcthế
ăn,nào
nơiđối
ở, nơi
sinhsống
sản,
động
vậtôn
rừng?
khí hậu
hòa cho động vật sinh sống.

I. Thế nào là một hệ sinh thái ?

4Động vật
vậtrừng
ăn thực
vậthưởng
nhưngnhư
đồng
góp
4. Động
có ảnh
thếthời
nào cũng
đối với
phần
thụ phấn và phát tán cho thực vật , phân bón
thực vật?
cho thực vật.
5. Rừng
Nếu như
bị cháy:
rừng bị
Động
cháyvật
mất
mất
hầu
nơihết
ở,các
mấtcây
nguồn
gỗ lớn,
thức
ăn,
nhỏnguồn
và cỏ thì
nước,
điềukhí
gì hậu
sẽ xảy
khôrahạn…
đối vớiNhiều
các loài
loàiđộng
động
vật
vật?nhất
Tại là
sao?
các loài ưa ẩm sẽ bị chết.

CT

CT
CT

Quần thể A

Quần xã
sinh vật

CT
CT

CT

Cá thể

Quần thể C

CT

Quần thể B

Quần thể
sinh vật

CT

CT

khu vực sống
Quần xã + Khu vực Hệ sinh
sống
sinh vật
thái

I. Thế nào là một hệ sinh thái ?
? Thế nào là một hệ sinh thái? Cho ví dụ.
- Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và khu vực
sống (sinh cảnh ), trong đó các sinh vật luôn tác động
lẫn nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh
của môi trường tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và
tương đối ổn định
- VD : Hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới

Em hãy kể tên các hệ sinh thái mà em biết ?
Hệ sinh thái rừng

Hệ sinh thái hoang mạc

Hệ sinh thái biển

Mô tả hệ sinh thái hồ

? Cánh đồng lúa có phải là hệ sinh thái không?
 Cánh đồng lúa là hệ sinh thái nhân tạo

Hệ sinh thái nhân tạo:

Đồi cà phê

Đồi chè

? Hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm những thành phần
chủ yếu nào?
Thành
phần
vô
sinh

Hệ
sinh
thái Thành
phần
hữu
sinh

- Đất, đá, nước, không khí, ánh sáng,
thảm mục, lá rụng,...

-> Sinh cảnh

- Sinh vật sản xuất: Thực vật
- Sinh vật tiêu thụ: Động vật ăn thực vật,
động vật ăn thịt
- Sinh vật phân giải: Vi sinh vật, nấm,…

-> Quần xã

? Vận dụng làm BT: xác định các thành phần
chính trong hệ sinh thái rừng nhiệt đới
- Thành phần vô sinh: Đất, đá, lá rụng, mùn hữu cơ,...
- Thành phần hữu sinh:
+Sinh vật sản xuất: Cây gỗ, cây cỏ,…
+Sinh vật tiêu thụ bậc 1: Sâu ăn lá cây, chuột, hươu,
+Sinh vật tiêu thụ bậc 2: Bọ ngựa, cầy,…
+Sinh vật tiêu thụ bậc 3: Rắn, đại bàng, hổ,…
+Sinh vật phân giải: Vi sinh vật, nấm, địa y, giun đất,
…

I. Thế nào là một hệ sinh thái ?
? Hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm những thành phần chủ
yếu nào ?

- Các thành phần của hệ sinh thái :
+ Nhân tố vô sinh: Đất, đá, nước, không khí, ánh
sáng, thảm mục, lá rụng,...
+ Sinh vật sản xuất ( là thực vật )
+ Sinh vật tiêu thụ ( động vật ăn thực vật ,động vật
ăn động vật )
+ Sinh vật phân giải ( vi khuẩn , nấm )

? Thế nào là một tháp sinh thái ?
- Tháp sinh thái là
các hình chữ nhật có
chiều rộng như
nhau, chiều dài khác
nhau xếp chồng lên
nhau biểu thị độ lớn
của mỗi bậc dinh
dưỡng trong chuỗi
thức ăn. 

- Trong hệ sinh thái các sinh vật luôn luôn tác động lẫn nhau và
tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi trường.

Thực vật

O2
CO2

Vi sinh vật

Động vật
Chết

H2O

Chất khoáng

Chất vô cơ

Sự tuần hoàn vật chất (Kèm theo năng lượng)
trong hệ sinh thái

Thực
vật
O2 vạt
CO2

g
n
á
s
h
n
i
á
ờ
r
t
mặt Động
Động
vật
vât

H2O
SV phân giải

Chất Sinh vật
vô cơ sản xuất
Sinh vật
phân giải

Sinh vật
tiêu
thụ

? Khái quát quá trình trao đổi chất và
chuyển hoá năng lượng trong hệ sinh thái ?
Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là quá
trình cơ thể lấy các chất từ môi trường, biến đổi
chúng thành các chất cần thiết cho cơ thể và
tạo năng lượng cung cấp cho các hoạt động
sống, đồng thời trả lại cho môi trường các chất
thải.

II. Chuỗi và lưới thức ăn
Cầy

Sâu ăn lá

Bọ ngựa

Rắn

Cây gỗ
Cây lúa

- Thức ăn của chuột là gì ?
- Động vật nào ăn thịt chuột ?

Chuột

HỆ SINH HÁI

I. Thế nào
là một hệ
sinh thái?
II. Chuỗi thức ăn
và lưới thức ăn:

?

?

Cây cỏ

Chuột

?

?
1. Chuỗi thức
ăn

Cây cỏ

Rắn

Chuột

Cầy

HỆ SINH THÁI

I. Thế nào
là một hệ
sinh thái?

?

II. Chuỗi thức ăn Sâu ăn lá cây
và lưới thức ăn:

?
Bọ ngựa

?

?
Sâu ăn lá cây

Cây cỏ

?

1. Chuỗi thức
ăn

Chuột

Rắn

Bọ ngựa

?
Cầy

Đại bàng

II. Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:

1. Chuỗi thức ăn

? Em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa một mắt xích
với mắt xích đứng trước và mắt xích đứng sau trong
chuỗi thức ăn?
-> Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ
mắt xích phía trước vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau
tiêu thụ. ( Sinh vật đứng trước là thức ăn của sinh vật
đứng sau - Quan hệ thức ăn )

II. Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:

1. Chuỗi thức ăn

? Hãy điền tiếp các từ phù hợp vào những chỗ trống
trong câu sau:
-> Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan
hệ dinh dưỡng với nhau. Mỗi loài trong chuỗi thức ăn
Phía trước
vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích ……………,vừa
là sinh
Phía sau
vật bị mắt xích ………………..tiêu
thụ.

Các thành phần trong chuỗi thức ăn:
Thực vật

Sinh vật
sản xuất

sâu

bọ ngựa

rắn

Sinh vật tiêu thụ
Sinh vật Sinh vật Sinh vật
tiêu thụ tiêu thụ tiêu thụ
bậc 1
bậc 2
bậc 3

Vi sinh vật

Sinh vật
phân giải

II. Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:

1. Chuỗi thức ăn

? Thế nào là chuỗi thức ăn ? Cho ví dụ ?

- Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có
quan hệ dinh dưỡng với nhau. Mỗi loài trong chuỗi
thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích phía trước,
vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau tiêu thụ.

- VD: Thực vật

sâu

bọ ngựa

rắn

Vi sinh vật

Chuoãi thöùc aên:
Bọ ngựa

Rắn
Rắn

Thực vật

Sâu

Thực vật

Chuột

Cầy

Thực vật

Chuột
Chuột

Rắn

Sâu
Sâu

Bọ ngựa

Rắn
Rắn

Chuột

Cầy
Cầy

Đại bàng

Thực vật

Đại bàng

Vi sinh vật
Vi sinh vật
Vi sinh vật

Vi
Vi sinh
sinh vật
vật

Sơ đồ lưới thức ăn của hệ sinh thái:

II. Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:
2. Lưới thức ăn

? Thế nào là lưới thức ăn ? Gồm có những loại sinh vật
nào ?

- Lưới thức ăn bao gồm các chuỗi thức ăn có nhiều
mắc xích chung
- Lưới thức ăn gồm các sinh vật :
+ Sinh vật sản xuất
+ Sinh vật tiêu thụ
+ Sinh vật phân huỷ

Hoå
Ñaïi baøng

Caày

Raén

Saâu aên laù
Boï ngöïa
Caây goã

Höôu

Caây coû

Xaùc sinh vaät
vi sinh vaät

Ñòa y
Giun ñaát
Naám

Sơ đồ lưới thức ăn của hệ sinh thái:
Thực vật

Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột

Cầy

Đại bàng

Vi sinh vật

Sinh vật
Sinh vật
Sinh vật
sản xuất
tiêu thụ
phân giải
- Các chuỗi thức ăn có nhiều mắt xích chung tạo
thành một lưới thức ăn.
-> Lưới thức ăn càng nhiều mắt xích chung thì
càng ổn định

Vận dụng mối quan hệ dinh dưỡng giữa các loài sinh
vật trong HST, người ta đã có những biện pháp gì để
tận dụng nguồn thức ăn trong chăn nuôi ?

-> Thả nhiều loại cá trong ao;
- Dự trữ thức ăn cho động vật trong mùa khô hạn

? Tầm quan trọng của bảo vệ một số hệ sinh thái điển
hình của Việt Nam: các hệ sinh thái rừng, hệ sinh thái
biển và ven biển, các hệ sinh thái nông nghiệp ?
Việc không chú ý đến cân bằng sinh thái dẫn đến
thảm họa thiên nhiên không thể tránh khỏi. Cuộc
sống tiêu cực như đói và chiến tranh nước có thể phát
sinh. Để ngăn chặn những kịch bản thảm họa này,
con người đã cố gắng sản xuất các công nghệ bảo vệ
thiên nhiên, chuyển sang các hoạt động thân thiện với
thiên nhiên như các nguồn năng lượng tái tạo.

Hệ sinh thái rừng

Hệ sinh thái nông nghiệp

Hệ sinh thái biển

Hệ sinh ven biển

? NÊU BIỆN PHÁP BẢO VỆ CÁC HỆ SINH THÁI RỪNG

Trồng và bảo vệ rừng.
Xây dựng kế hoạch khai thác rừng hợp lý.
Xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia.
Cấm chặt phá rừng bừa bãi
Phòng, chống cháy rừng.
Vận động đồng bào dân tộc định canh định cư.
Tuyên truyền ý thức bảo vệ rừng đến từng người dân

TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Hệ sinh thái gồm:
A. Quần thể sinh vật và sinh cảnh
B. Quần xã sinh vật và sinh cảnh
C. Các cá thể và sinh cảnh
D. Các quần thể sinh vật cùng loài và sinh cảnh
38

Câu 2: Một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm
những thành phần chủ yếu nào sau đây:
A. Thành phần vô sinh, thành phần hữu cơ, thành
phần vô cơ
B. Thành phần động vật, thành phần thực vật,
thành phần vi sinh vật
C. Sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật
phân giải
D. Thành phần vô sinh, sinh vật sản xuất, sinh vật
tiêu thụ, sinh vật phân giải

Câu 3: Thành phần vô sinh của hệ sinh thái bao
gồm những yếu tố nào sau đây:
A. Các chất vô cơ: Nước, khí cacbonic, khí oxi....,
các loài vi rút, vi khuẩn...
B. Các chất mùn, bã, các loài rêu, địa y.
C. Các nhân tố khí hậu như: Nhiệt độ, ánh sáng,
độ ẩm... các loại nấm, mốc.
D. Nước, khí cacbonic, khí oxi, nhiệt độ, ánh
sáng, độ ẩm.

Câu 4: Tại sao HST là 1 hệ thống sinh học hoàn
chỉnh và tương đối ổn định?
A. Vì sinh vật trong quần xã luôn tác động với các
thành phần vô sinh của sinh cảnh
B. Vì sinh vật trong quần xã luôn tác động lẫn nhau,
kìm hãm nhau
C. Vì sinh vật trong quần xã luôn cạnh tranh nhau.
D. Vì sinh vật trong quần xã luôn tác động lẫn nhau
đồng thời tác động lên các thành phần vô sinh của
sinh cảnh.

Câu 5: Khi một con Cáo ăn thịt một con Thỏ, khi đó con
Cáo gọi là gì ?
A. Sinh vật sản xuất.
B. Sinh vật tiêu thụ cấp 1.
C. Sinh vật tiêu thụ cấp 2.
D. Sinh vật phân giải.
Câu 6: Trong chuỗi thức ăn sau:
Cây cỏ  Bọ rùa  Ếch  Rắn  Vi sinh vật
Thì rắn là:
A. Sinh vật sản xuất
B. Sinh vật tiêu thụ cấp 1
C. Sinh vật tiêu thụ cấp 2
D. Sinh vật tiêu thụ cấp 3

Câu 7: Cho chuỗi thức ăn đơn giản còn để chỗ trống sau:
Cây gỗ  (...........)  Chuột  Rắn  Vi sinh vật
Loài nào sau đây điền vào chỗ trống là hợp lí nhất
A.Mèo
B. Sâu ăn lá cây
C. Bọ ngựa
D. Ếch
Câu 8: Trong chuỗi thức ăn, sinh vật sản xuất là loài sinh
vật nào sau đây?
A. Nấm và vi khuẩn
B. Thực vật
C. Động vật ăn thực vật
D. Các động vật kí sinh

Câu 9: Sinh vật tiêu thụ gồm những đối tượng nào
sau đây?
A. Động vật ăn thực vật, động vật ăn thịt bậc 1,
động vật ăn thịt bậc 2
B. Động vật ăn thịt bậc 1, động vật ăn thịt bậc 2,
thực vật
C. Động vật ăn thịt bậc 2, động vật ăn thực vật,
thực vật
D. Thực vật, động vật ăn thịt bậc 2, động vật ăn
thực vật

Câu 10: Năm sinh vật là: Trăn, cỏ, châu chấu, gà
rừng và vi khuẩn có thể có quan hệ dinh dưỡng
theo sơ đồ nào dưới đây
A. Cỏ  châu chấu  trăn  gà rừng  vi khuẩn
B. Cỏ  trăn  châu chấu  vi khuẩn  gà rừng
C. Cỏ  châu chấu  gà rừng  trăn  vi khuẩn
D. Cỏ  châu chấu  vi khuẩn  gà rừng  trăn

Câu 11: Lưới thức ăn là
A. Gồm một chuỗi thức ăn
B. Gồm nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh
dưỡng với nhau
C. Gồm các chuỗi thức ăn có nhiều mắt
xích chung
D. Gồm ít nhất là 1 chuỗi thức ăn trở lên

? Nếu tiêu diệt quần thể Ếch nhái thì quần xã trên sẽ
biến động như thế nào? Giải thích?
? Chỉ ra mắt xích chung của lưới thức ăn.

? Nếu tiêu diệt quần thể Ếch nhái thì quần xã trên sẽ biến
động như thế nào? Giải thích?
-> Nếu tiêu diệt quần thể Ếch nhái thì các quần thể có liên
quan về dinh dưỡng như bọ rùa, châu chấu, rắn, diều hâu…
sẽ bị dao động về số lượng, sau đó quần xã sẽ đạt trạng thái
cân bằng mới.
? Chỉ ra mắt xích chung của lưới thức ăn.
-> Vậy ếch nhái, rắn, diều hâu, châu chấu, gà và hổ là mắt
xích chung của lưới thức ăn

Vẽ lưới thức ăn theo nội dung bài tập 2 /153.
- Cây cỏ là thức ăn của bọ rùa, châu chấu.
- Ếch nhái ăn bọ rùa, châu chấu.
- Rắn ăn ếch nhái, châu chấu.
- Gà ăn cây cỏ và châu chấu.
- Cáo ăn thịt gà.
Châu chấu.

Cây
cỏ

Bọ
rùa

Gà
Ếch
nhái

Cáo

Rắn

Hướng dẫn học tập:

- Đọc lại phần “Em có biết”.

- Học bài Hệ sinh thái và trả lời các câu hỏi:
+ Hệ sinh thái là gì? Các thành phần của hệ sinh
thái?
+ Thế nào là chuỗi và lưới thức ăn? Cho ví dụ?
+ Biết ghép các chuỗi thức ăn thành một lưới thức
ăn vận dụng làm bài tập 2/ 153 SGK.
- Chuẩn bị bài mới: Đọc trước nội dung bài thực hành
và kẻ bảng 51.1- 51.3 vào vở.