BÀI 1: CÂU CHUYỆN CỦA LỊCH SỬ
Giáo viên: NGUYỄN THỊ THU HÀ

H? Nêu tên và sự hiểu biết của em về các nhân vật lịch sử trên.
H? Hãy kể một câu chuyện liên quan đến nhân vật lịch sử đó mà em biết?

Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản
• Trần Quốc Toản là con trai Hoài đức vương Trần Bà Liệt (cháu nội Thượng hoàng Trần Thừa), sinh năm
Mậu Thìn (1268) tại trang Bà Liệt làng Sặt nay là khu phố Trang Liệt, phường Trang Hạ, thị xã Từ Sơn,
tỉnh Bắc Ninh). 
• Vốn là dòng dõi con nhà võ, từ thuở nhỏ Trần Quốc Toản đã làu thông sử sách và rất giỏi võ công mưu
lược. Năm Trần Quốc Toản 15 tuổi, vua Trần triệu tập “Hội nghị Bình Than” - (Nay thuộc xã Cao Đức,
huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh), gồm toàn thể các quan đại thần và các tướng lĩnh để bàn kế đánh giặc
Nguyên Mông. Vì tuổi còn nhỏ nên Trần Quốc Toản đến nhưng vua không cho vào dự họp bàn lại còn an
ủi ban thưởng cho một quả cam... Trần Quốc Toản lấy làm xấu hổ, nghĩ vua vẫn coi mình như là con nít.
Rồi với lòng buồn tủi và căm thù giặc uất nghẹn trào lên, cậu bé Quốc Toản đã bóp nát quả cam trong tay
mình lúc nào mà không hay biết! 
• Trở về, Trần Quốc Toản “bí mật” huy động gia nô tùy tùng, bạn bè thân hữu (đa phần là tuổi thiếu niên)
khoảng hơn nghìn người, tổ chức đúc rèn binh khí, đóng chiến thuyền và dựng một lá cờ to thêu sáu chữ
vàng “Phá cường địch báo Hoàng ân” để chờ ngày xuất binh.
• Đầu năm 1285, giặc Nguyên Mông ồ ạt kéo sang xâm lược nước Nam. Trần Quốc Toản chỉ huy “đội quân
thiếu niên” của mình, sát cánh với đội quân của thượng tướng Trần Quang Khải “đối trận với giặc, tự
mình xông lên trước quân sĩ, giặc trông thấy đều phải tránh lại, không kẻ nào dám đối địch”.

I. TÌM HIỂU
CHUNG

1. Thể loại truyện lịch sử
Phiếu học tập 01
Khái niệm truyện lịch sử là:
 

 

Cốt truyện của truyện lịch sử:  
Thế giới nhân vật trong truyện  
lịch sử:

Ngôn ngữ của nhân vật trong  
truyện lịch sử:

THINK: HS suy nghĩ
trong 2 phút, dựa vào
phần tìm hiểu ở nhà để

PAIR: Sau đó, HS trao
đổi với bạn bên cạnh kết
quả bài làm của mình.

hoàn thành Phiếu học tập
số 1 (Tìm hiểu tri thức
thể loại truyện).

ẻ kết
s
a
i
h
c
: HS
E
R
A
H
S
kh i
u
a
s
g
n
i cù
quả cuố
bạ n .
i
ớ
v
n
ậ
lu
đã thảo

1. Thể loại truyện lịch sử

2. Chủ đề của tác phẩm văn học
3. Biệt ngữ xã hội

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN 1

VĂN BẢN 1: LÁ CỜ THÊU SÁU CHỮ VÀNG
(Trích, Nguyễn Huy Tưởng)

1. Tác giả
Nguyễn Huy Tưởng (1912 – 1960) là một nhà
văn, nhà viết kịch nổi tiếng ở Việt Nam; là cha
đẻ của những vở kịch nổi tiếng như: Vũ Như Tô,
Bắc Sơn, Sống mãi với Thủ đô,…
Văn của ông luôn mộc mạc, giản dị và gần gũi
với cuộc sống con người.
Nổi bật trong sáng tác của Nguyễn Huy
Tưởng có tác phẩm Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài
được trích trong Vở kịch Vũ Như Tô.

2. Tác phẩm
Xuất xứ: Văn bản trong sgk thuộc phần
ba của tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng,
NXB văn học, Hà Nội 1997.
Thể loại: Truyện lịch sử
PTBĐ chính: Tự sự

3. Đọc, tóm tắt, giải nghĩa từ khó
Đọc văn bản
GV đọc mẫu một đoạn, HS đọc thành tiếng.
TIÊU CHÍ ĐỌC
Đọc trôi chảy, không bỏ từ, thêm từ.
Đọc to, rõ bảo đảm trong không gian lớp học, cả lớp cùng nghe được.
Tốc độ đọc phù hợp
Sử dụng giọng điệu khác nhau để thể hiện được cảm xúc của
người kể chuyện đối với nhân vật, sự việc.

CÓ

KHÔNG

4. Khám phá chi tiết văn bản
a. Bối cảnh lịch sử:

- Giặc Nguyên lăm le xâm lược nước ta.
- Vua mở hội nghị tại bến Bình Than để lấy ý kiến chính
sách đối phó với giặc Nguyên.
- Quang cảnh, không khí ở hội nghị rất trang nghiêm.
=>Tình hình quốc gia đang cấp bách.

b. Nhân vật Trần Quốc Toản
Phiếu học tập số 2
Nhóm:...............
Nhân vật Trần Quốc Toản
Xuất thân
 
Suy nghĩ
 
Tâm trạng
 
Hành động

 

Lời nói
Tính cách
Nhận xét
Nghệ thuật

 
 
 
 

b. Nhân vật Trần Quốc Toản

b. Nhân vật Trần Quốc Toản

- Xuất thân: Thuộc dòng dõi nhà Trần
- Tâm trạng, suy nghĩ: ấm ức khi không được dự hội nghị; Căm tức

quân giặc...

- Hành động: + liều chết xăm xăm xuống bến...
+ biết sai nên tự cầm gươm quỳ xuống chịu tội...
+ giận dữ bóp nát quả cam...
- Tính cách: cương trực, thẳng thắn, dũng cảm, nhanh trí
=> ( nghệ thuật xây dựng nhân vật sinh động, hấp dẫn, ngôn
ngữ đậm chất lịch sử) Là chàng trai dũng cảm, mưu trí, có
lòng yêu nước nồng nàn.

H? Trình bày diễn biến tâm lí Trần Quốc Toản khi bóp nát quả
cam?
H? Cho biết, ý nghĩa của hành động bóp nát quả cam của Trần
Quốc Toản?

*Diễn biến tâm lí khi bóp nát quả cam
vừa hờn vừa t
ủ
quắc mắt, nắm
bàn tay

i,

Hai hàm răng nghiến

c hặ t

chặt. Hai bàn tay càng
nắm chặt lại, như để
nghiền nát một cái gì

Hai bàn tay rung lên vì giận dữ.
-> lẩm bẩm: “Rồi xem ai giết
được giặc, ai báo được ơn vua,
xem ai hơn, ai kém. Rồi triều
đình sẽ biết tay ta.”

Hai nắm tay Hoài
Văn càng bóp
mạnh…chỉ còn
trơ bã.

* Diễn biến tâm lí khi bóp nát quả cam:vừa hờn vừa tủi…hai
tay nắm chặt rung lên vì giận dữ…nghiến hàm răng…
-> (Chi

tiết bất ngờ, hấp dẫn). Trần Quốc Toản tức giận vì sự cười nhạo,
coi thường của người khác. Đồng thời, thể hiện lòng yêu nước, căm thù
giặc sâu sắc và ý chí quyết tâm đánh giặc.

c. Nhân vật vua Thiệu Bảo
Hãy trình bày hiểu
biết về nhân vật
lịch sử Vua Thiệu
Bảo?

Phân tích diễn biến
tâm lí và thái độ, lời
nói, hành động của
vua Thiệu Bảo đối với
Hoài Văn trong văn
bản?

Nhân xét về nhân vật
vua Thiệu Bảo?

-> là vị vua thấu hiểu, thông minh sáng suốt, biết nhìn
người, biết trân trọng tấm lòng của người trẻ giành cho
đất nước.

III. TỔNG KẾT

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật

2. Nội dung

- Cốt truyện lịch sử hấp dẫn.
- Ngôn ngữ người kể và ngôn
ngữ nhân vật đan xen nhau,
mang đậm màu sắc lịch sử.
- Khắc họa nhân vật đặc sắc từ
suy nghĩ, hành động, ngôn ngữ
độc thoại đến tâm trạng, suy
nghĩ.

Văn bản kể về anh hùng dân
tộc Trần Quốc Toản, mặc dù
tuổi trẻ nhưng sớm có lòng
yêu nước, căm thù giặc sâu
sắc.

IV. LUYỆN TẬP

BT VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC (trang 15 sgk Ngữ văn 8 Tập 1)
Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) phân tích chi tiết Trần Quốc Toản bóp nát quả cam.
Mở đoạn

Thân đoạn

Kết đoạn

Giới thiệu chi tiết hấp dẫn nhất trong trích
đoạn của “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” (Nguyễn
Huy Tưởng) chính là chi tiết Trần Quốc Toản
bóp nát quả cam.
-

Thuật lại diễn biến chi tiết (ngắn gọn).
Nêu ý nghĩa của chi tiết.

Đánh giá nhân vật qua chi tiết đó.

Đoạn văn tham khảo
Được đọc cuốn Lá cờ thiêu sáu chữ vàng cũng đã lâu rồi, nhưng trong tâm trí em
như đang phấp phới lá cờ trận đỏ chói của người thiếu niên mười sáu tuổi đánh quân
Nguyên tự thuở nào “căng phồng lên trong gió hè lồng lộng thổi… đi mãi, đi mãi tới
những nơi nào còn có bóng quân Nguyên”. Từ vài dòng còn ghi trên trang lịch sử, nhà văn
Nguyễn Huy Tưởng đã làm sống dậy thật đẹp cả một trang anh hùng trong một triều đại
anh hùng, in đậm trong em hình ảnh người thiếu niên anh hùng Trần Quốc Toản bóp nát
quả cam. Lúc này đây, tâm trạng của Hoài Văn Hầu vừa tức vừa hờn vừa tủi, bởi tuy được
ban cam quý nhưng việc nước vẫn không được bàn. Nhưng uất nhất là đám quân Thánh
Dực cũng khúc khích cười chế nhạo. Từ đó, người thiếu niên anh hùng nhen nhóm những
hy vọng đầu tiên cho chiêu binh mãi mã đánh bại quân giặc. Điều đó cho em thấy không
chỉ gan to, chí quyết của một Hoài Văn, mà còn khiến em hết sức tự hào với tráng khí nhà
Trần. Trần Quốc Toản không chỉ thể hiện nhiệt tình cao quý ấy bằng lời, mà còn tự nguyện
thể hiện nó bằng hành động, trước hết bằng cử chỉ đã được ghi lại sáng ngời trong lịch sử
sách; sức phẫn nộ, chí diệt thù đã chuyển một phần thành năng lượng bóp nát quả cam vua
ban trong tay lúc nào không biết!

Vận dụng (về nhà)
(1) Tìm câu thơ về các nhân vật lịch sử trong văn bản

“Phá cường địch, báo hoàng ân”
Cờ hiệu tung bay giữa bụi trần
Bóp nát quả cam, đòi đánh giặc
Dựng cờ tụ nghĩa, quyết ra quân
Bạch Đằng chém tướng, uy danh Việt
Trận chiến diệt binh, xuất nhập thần
Quốc Toản, thiếu niên ngời dũng khí
Danh thơm truyền tụng mãi muôn Xuân”

Vận dụng (về nhà)

(2) SÂN KHẤU HÓA ĐOẠN TRÍCH
(HS thực hiện theo nhóm 4)

CHÚC CÁC EM HỌC TỐT!!!