HOẠT ĐỘNG
MỞ ĐẦU

Hoạt động mở đầu

1) Trong bài hát có từ nào sử
dụng lối nói lái?
(2) Nói lái như vậy có tác
dụng gì?
Nguyễn nhâm 891

HS nghe bài hát
Con cua đá (Phan
Ngạn, Ngọc Cừ)

Nguyễn nhâm 891

Bài 1

Thực hành tiếng Việt

BIỆN PHÁP TU TỪ CHƠI CHỮ,
ĐIỆP THANH, ĐIỆP VẦN:
ĐẶC ĐIỂM VÀ TÁC DỤNG

BIỆN PHÁP TU TỪ CHƠI CHỮ, ĐIỆP THANH, ĐIỆP VẦN:
ĐẶC ĐIỂM VÀ TÁC DỤNG
CHẶNG 2
GIẢI MÃ
BÀI TẬP
CHẶNG 3
CHẶNG 1
LÀM CHỦ
KIẾN THỨC

MẬT NGỮ
TRÍ NHỚ

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
1

CHẶNG 1 LÀM CHỦ KIẾN THỨC

I.
Tri thức tiếng Việt

1. Chơi chữ
Bà già đi chợ Cầu Đông
Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?
Thầy bói xem quẻ nói rằng:
Lợi thì có lợi, nhưng răng không còn?
(Ca dao)
- Lợi 1: lợi ích
- Lợi 2: phần thịt bao quanh chân răng
 Âm giống nhau – Nghĩa khác nhau Hiện tượng đồng âm
 Tạo ra sự hài hước, dí dỏm, làm tăng sức hấp dẫn cho bài ca dao

1. Chơi chữ
Con cá đối bỏ trong cối đá,
Con mèo cái nằm trên mái kèo,
Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

- Cá đối  cối đá

- Mèo cái  mái kèo

 Dùng lối nói lái: lời trách móc của cô gái đối với người yêu

* Khái niệm:
là BPTT sử dụng âm
thanh, từ ngữ để tạo sắc
thái dí dỏm, hài hước

* Phạm vi sử dụng:
- Trong sáng tác văn
chương (đặc biệt trong thơ
văn trào phúng)
- Trong cuộc sống hàng
ngày

Chơi
chữ

* Tác dụng:
tạo ra ý nghĩa bất ngờ,
thú vị, làm tăng sức hấp
dẫn cho văn bản
* Phân loại
- Hiện tượng đồng âm
- Lối nói gần âm
- Cách điệp âm
- Lối nói lái
- Lối tách từ…

2. Điệp thanh

2. Điệp thanh
Khi trời quanh tôi làm bằng tơ
Khi trời quanh tôi làm bằng thơ.

(Xuân Diệu)

2 câu thơ đều sử dụng thanh bằng
 Gợi ra một không gian rất nhẹ và thơ, tăng sức tạo hình và sức
biểu cảm cho sự diễn đạt, góp phần làm nên tính nhạc cho đoạn thơ.

2. Điệp thanh

tạo nên nhạc tính,
tăng tính tạo hình và
sức biểu cảm cho văn
bản

Tác dụng

Khái niệm
là biện pháp tu từ lặp lại
thanh điệu (thường cùng
thanh bằng hoặc cùng
thanh trắc)

3. Điệp vần
Lá bàng đang đỏ ngọn cây
Sếu giang mang lạnh đang bay giữa trời
(Tố Hữu, Tiếng hát sang xuân)
“bàng, đang, giang, mang, đang”
 Lặp lại các âm tiết có vần “ang”
 Tạo nên tính nhạc cho hai dòng thơ, đồng thời gợi cho người
đọc hình dung về một không gian rộng lớn, khoáng đạt.

3. Điệp vần

tăng sức biểu cảm và
nhạc tính cho văn bản

Tác dụng

Khái niệm
là biện pháp tu từ lặp lại
những âm tiết có phần
giống nhau

HOẠT ĐỘNG
LUYỆN TẬP

CHẶNG 2

GIẢI MÃ BÀI TẬP

II.
THỰC HÀNH

Bài 1
HOẠT ĐỘNG NHÓM

Ví dụ

BPTT chơi chữ

Tác dụng

a. 

+ Đồng âm: “quốc quốc” (chim Tạo ý nghĩa bất ngờ, thú vị, làm
cuốc – nước)
tăng sức hấp dẫn cho văn bản
+ Gần âm: “gia gia” (chim đa đa
– nhà)

b.

Nói lái:
+ cá đối – cối đá
+ mèo cụt đuôi – mút đuôi mèo

Tạo ra những liên tưởng bất ngờ,
thú vị, gây ấn tượng cho người đọc

c. 

Đồng âm:
+ chả (một món văn)
+ chả (không)

Khiến cho cách diễn đạt trở nên thú
vị, hấp dẫn

Bài 2
Sưu tầm một số câu nói của người thân, bạn bè có sử dụng biện pháp
tu từ chơi chữ. Nêu đặt điểm và tác dụng của biện pháp tu từ này
trong mỗi trường hợp.
BPTT chơi chữ nói lái:
Đụng là cháy – chạy là đúng
Chả sợ gì – chỉ sợ già
 Tác dụng: Gây tiếng cười, hài hước dí dỏm cho
người nghe

Bài 3
HOẠT ĐỘNG NHÓM

Ví dụ

BPTT điệp
Tác dụng
thanh
a.   Ô hay buồn vương cây Sử dụng toàn Tạo âm hưởng nhẹ nhàng,
ngô đồng
thanh bằng
tăng tính tạo hình và sức biểu
Vàng rơi! Vàng rơi: Thu
cảm, gợi liên tưởng về một
mênh mông.
không gian mênh mông,
( Bích Khê, Tì bà)
nhiều cảm xúc
b.   Tài cao phận thấp chí khí
uất
Giang hồ mê chơi quên quê
hương.
( Tản Đà, Thăm mả cũ bên
đường)

Câu 1: 5/7 thanh Tạo nhạc tính, tăng sức biểu
trắc
cảm, góp phần thể hiện ý
Câu 2: toàn nghĩa của 2 dòng thơ
thanh bằng
 Đối lập

Bài 4
Đọc đoạn trích sau:
Thuyền tôi trôi trên Sông Đà. Cảnh ven sông ở đây lặng tờ. Hình như từ
đời Trần đến Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế mà thôi. Thuyền
tôi trôi qua một nương ngô nhú lên mấy lá ngô non đầu mùa. Mà tịnh
không một bóng người.
( Nguyễn Tuân, Người lái đò Sông Đà)
a. Em có nhận xét gì về thanh điệu của các âm tiết trong đoạn trích trên?
b. Việc sử dụng thanh điệu như vậy có tác dụng gì?

a. Đoạn trích sử dụng rất nhiều thanh bằng, đặc biệt vị trí cuối
câu luôn là thanh bằng
b. Tác dụng: tạo nên nhạc tính, tăng sức biểu cảm cho văn bản,
gợi ra một không gian tĩnh lặng đến vô cùng

Bài 5
Nêu tác dụng của việc kết hợp biện pháp điệp thanh và điệp vần
trong trường hợp sau:
Sương nương theo trăng ngừng lưng trời,
Tương tư nâng lòng lên chơi vơi...
(Xuân Diệu, Nhị hổ)

Điệp thanh:
Hai câu thơ sử
dụng toàn thanh
bằng

Điệp vần:
Sự lặp lại các âm tiết có vần
+ “ương” (sương – nương – tương)
+ “ưng” (ngừng – lưng)
+ “ơi” (chơi – vơi)

Tác dụng: tạo nên nhạc tính cho hai dòng thơ, đồng thời
cho người đọc hình dung về một không gian đầy chất thơ,
không gian cảm xúc của con người

Bài 6
Theo em, sự hài hoà về âm thanh trong đoạn thơ dưới đây được
tạo ra nhờ những yếu tố nào?
Rồi một hôm nào, tôi thấy tôi
Nhẹ nhàng như con chim cà lơi
Say đồng hương nắng vui ca hát
Trên chín tầng cao bát ngát trời...
( Tố Hữu, Nhớ đồng)

Theo em, sự hài hoà về âm thanh trong đoạn thơ dưới đây được
tạo ra nhờ những yếu tố nào?
Rồi một hôm nào, tôi thấy tôi
Nhẹ nhàng như con chim cà lơi
Say đồng hương nắng vui ca hát
Trên chín tầng cao bát ngát trời...
( Tố Hữu, Nhớ đồng)
Nhịp thơ
Vần
Thanh điệu
Tác dụng

Chủ yếu nhịp 4/3
Lặp lại các âm tiết có vần “ôi” (rồi – tôi – tôi)
Sự lặp lại của các thanh bằng
Làm nên sự hài hoà về âm thanh, tạo nên nhạc tính cho đoạn
thơ

HOẠT ĐỘNG
VẬN DỤNG

CHẶNG 3

MẬT NGỮ TRÍ NHỚ

“MẬT NGỮ” NHÍ NHỐ
TRỜI CHO

TRÒ CHƠI

BIỆT THỰ

BỰ THIỆT

NHỎ MỌN

MỎ NHỌN

ĐẦU TIÊN

TIỀN ĐÂU

Hoạt động vận dụng
Nguyễn nhâm 0981.713.891-68

Nhiệm vụ
Viết một đoạn văn hoặc một
bài thơ có sử dụng một hoặc
hai biện pháp tu từ: chơi
chữ, điệp thanh, điệp vần.