Tiết 46,47,48

Huy Cận

Tiết 46,47,48

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả:

- Trước cách mạng: Ông nổi tiếng trong
phong trào Thơ mới với tập Lửa thiêng.
- Sau cách mạng: Thơ ông có sự chuyển
mình, ấm áp hơi thở cuộc sống và dào dạt
niềm vui.
- Phong cách thơ: Bút pháp hiện
thực đậm
 
chất lãng mạn. Cảm hứng chính hướng về
thiên nhiên, vũ trụ.
- Được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh về
văn học nghệ thuật 1996.

HUY CẬN THỜI TRẺ

- Huy Cận (1919 - 2005) quê Hà Tĩnh.
- Là nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện
đại Việt Nam.

Huy Cận
HUY CẬN NĂM
2005

Tiết 46,47,48

ĐOÀN
THUYỀN
ĐÁNH
ĐOÀN
THUYỀN
ĐÁNHCÁ

2. Tác phẩm:
a. Xuất xứ: Viết năm 1958, trong 1 chuyến đi thực tế ở vùng mỏ
Quảng Ninh, in trong tập “Trời mỗi ngày lại sáng''.
Hoàn cảnh sáng tác:
“Bài thơ đoàn thuyền đánh cá” nằm trong cảm hứng chung của
thơ tôi trong những năm xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tôi viết bài
thơ tương đối nhanh, chỉ vài giờ của 1 buổi chiều trên vùng biển
Hạ Long. Bài thơ được viết  liền mạch, ít phải sửa chữa. Tôi nghĩ
rằng đó cũng không phải là chuyện ngẫu nhiên mà thực sự là cảm
hứng đã được tích tụ trên 1 đề tài quen thuộc của tôi và được viết
ra trong không khí rất vui của những năm đầu xây dựng Chủ
nghĩa xã hội.
Theo Huy Cận- trích trong “Nhà văn nói về tác phẩm”

Tiết 46,47,48

ĐOÀN
THUYỀN
ĐÁNH
ĐOÀN
THUYỀN
ĐÁNHCÁ

b. Thể loại: Thơ tự do (7 chữ)
c. PTBĐ: Biểu cảm, MT,
TS
* Bố cục: 3 phần:
Phần 1: 2 khổ đầu: Cảnh đoàn
thuyền ra khơi.
Phần 2: 4 khổ tiếp: Cảnh đoàn
thuyền đánh cá trên biển.
Phần 3: Khổ cuối: Cảnh đoàn
thuyền đánh cá trở về.

 Theo hành trình một

chuyến ra khơi của đoàn
thuyền đánh cá.

Đêm trăng

*Cảm hứng chủ đạo:
- Bài thơ có hai nguồn cảm hứng lớn song hành, hài hòa
và trộn lẫn vào nhau. Đó là cảm hứng về thiên nhiên vũ trụ
và cảm hứng về con người lao động trong cuộc sống mới.
- Sự thống nhất của hai nguồn cảm hứng ấy được thể hiện
qua kết cấu và hệ thống thi ảnh trong bài. Về kết cấu, thời
gian của bài thơ là nhịp tuần hoàn của vũ trụ (từ lúc hoàng
hôn đến lúc bình minh) cũng là thời gian hoạt động của
đoàn thuyền đánh cá (từ lúc ra khơi đến khi trở về).
- Không gian của bài thơ là một không gian lớn lao, kì vĩ
với trời, biển, trăng, sao, sóng, gió cũng là không gian của
cảnh lao động.

Tiết 46,47,48

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

Các chú thích khác:

Từ ngữ

Hình ảnh

Giải thích

Cá bạc

Loài cá biển cùng họ với cá thu, thân và má có vẩy
nhỏ, màu trắng nhạt.

Cá thu

Loài cá biển sống ở tầng mặt nước, thân dẹt hình thoi.

Cá chim

Loài cá mình dẹt, vẩy lớn, loài cá biển rất ngon

Cá song

Sống ở gần bờ, thân dày và dài, có nhiều vạch dọc thân
hoặc các chấm tròn màu đen và hồng

Cá nhụ

Thân dài, hơi dẹt, loài cá biển rất ngon nổi tiếng

Cá đé

Còn gọi là cá bẹ, cùng họ với cá chích nhưng lớn hơn.

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

 (Huy Cận)

 Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
 Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
 Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé,
 Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.
 
Ta hát bài ca gọi cá vào,
 Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao,
Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng,
 Biển cho ta cá như lòng mẹ,
 Cá thu biển Đông như đoàn thoi
 Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
 Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.  
 Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!
Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng,
 Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng,
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
 Vảy bạc đuôi vàng loé rạng đông,
 Lướt giữa mây cao với biển bằng,
 Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.
 Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
 
 Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
Câu hát căng buồm với gió khơi,
 
 Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
 Mặt trời đội biển nhô màu mới
 Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.
Mặt trời xuống biển như hòn lửa
 Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
 Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
 Câu hát căng buồm cùng gió khơi.

Tiết 46,47,48

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

II. Tìm hiểu văn bản
1. Cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi.
a. Cảnh thiên nhiên:

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa”

Thời gian: “buổi chiều” hoàng
hôn
-> Hình ảnh so sánh, nhân hóa,
liên tưởng thú vị.
=> Thiên nhiên hùng vĩ, mênh
mông, rực rỡ, tráng lệ vừa
gẫn gũi với con người vừa đi
vào trạng thái nghỉ ngơi, thư
giãn

Tiết 46,47,48

ĐOÀN
THUYỀN
ĐÁNH
ĐOÀN
THUYỀN
ĐÁNHCÁ

b. Con người
''Đoàn thuyền đánh cá lại ra
khơi”
Từ “lại”: Công
việc ra khơi vẫn

lặp đi lặp lại hằng ngày

-> Không khí lao động khẩn trương
diễn ra cả ngày lẫn đêm.
“Câu hát căng buồm với gió khơi”
- Ẩn dụ -> Niềm vui, sự phấn chấn,
hào hứng của người lao động.
Sự hoà hợp giữa sức mạnh của con
người và thiên nhiên.

THIÊN NHIÊN

CON NGƯỜI

Tiết 46,47,48

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

c. Câu hát của người lao động:
Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng
Cá thu biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.
- Liệt kê, so sánh, nhân hoá -> Sự phong
phú của các loài cá và tự hào về sự giàu
có của biển cả.
Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi !
- Nhân hoá: lời mời gọi các loài cá
-> Ước mơ đánh bắt được nhiều hải sản.
Thể hiện khát khao chinh phục thiên
nhiên.
=> Miêu tả chân thực cảnh đoàn thuyền
ra khơi đánh cá làm nổi bật khí thế,
quyết tâm, tinh thần lao động hăng say
của những con người làm chủ thiên
nhiên, làm chủ cuộc đời.

Tiết 46,47,48

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

2. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển:
* Cảnh đoàn thuyền:
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.

Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.

- NT: Động từ, nhân hóa, nói
quá, cảm hứng lãng mạn:
-> Con thuyền trở nên khổng
lồ, kì vĩ, hòa nhập vào sự
rộng lớn của vũ trụ
=>Thể hiện sự hòa nhập của
những con người làm chủ
thiên nhiên.

-> Hình ảnh người lao động được
đặt vào không gian rộng lớn của
biển, trời, trăng, sao, vũ trụ tạo
nên vẻ đẹp tráng lệ, phóng
khoáng, để làm tăng thêm kích
thước, tầm vóc và vị thế của con
? Khổ thiên
tiếp theo
tác con
người trước
nhiên,
giả
miêu
những
người làm
chủ
thiêntả
nhiên.
gì? Gợi cho em cảm
xúc gì?
=> Cuộc đánh cá như một trận
chiến, trận chiến trên mặt trận
lao động nhằm chinh phục biển
khơi.

* Hình ảnh biển cả
Cá nhụ, cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
Cái đuôi em vẫy trăng vàng choé.
Vẩy bạc đuôi vàng loé rạng đông,

-> Liệt kê, nhân hóa, so sánh,
Nghệ thuật phối sắc đặc biệt,
tài tình.
-> Vẻ đẹp lộng lẫy, rực rỡ của
các loài cá trên biển

=>Ca ngợi biển cả thanh bình, giàu có. Biển là một
kho hải sản phong phú.
Cá bạc

Cá chim

Cá thu

Cá song

Cá nhụ

Cá đé

Ngày nay môi trường
biển của chúng ta ra sao?
Việc khai thác và đánh bắt
nguồn tài nguyên cá ở các
ao, hồ sông suối như thế
nào?

Vậy vẻ đẹp của người
lao động được miêu tả
như thế nào ?

* Niềm vui lao đông:
Ta hát bài ca gọi cá vào
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao
Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng.
Vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông,
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.

- NT: Bút pháp tả thực và lãng mạn, liên tưởng độc đáo, âm
hưởng khỏe khoắn.
? Em có cảm nhận gì về
côngđánh
việc cá
lao đã
động
người
trở ởthành
đây ?

-> Công việc vất vả, nặng nhọc của
bài ca đầy niềm vui, lãng mạn được thi vị hóa.

=> Tinh thần hăng say, ước mơ muốn hòa nhập và làm chủ thiên
nhiên của người lao động.

3. Đoàn thuyền đánh cá trở về

Đoàn thuyền đánh cá trở
về được miêu tả qua
những chi tiết
nào?

sd
biện
=>? Tác
Đoàn
Vẫn giả
nhưthuyền
câu
hát ở
trở về trong khung cảnh một ngày mới bắt đầu,
phần
mở
bài
nhưng
Em
cảm
nhận
gì về
pháp
NT
gìchạy
để
miêu
con
người
đua với thời gian, tranh thủ thời gian để lao động
thơvềcó
cảnh
? gì khác?
tả?ýtrở
Tác
dụng?
và đã thu được thành quả to lớn.

Câu hát căng buồm với gió khơi
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời
Mặt trời đội biển nhô màu mới
Mắt cá huy hoàng muôn dặm khơi.
- NT: nhân hoá, ẩn dụ,
- Khổ thơ cuối hô ứng
- H/a' ẩn dụ: “câu hát
với khổ thơ đầu tạo căng buồm” đc lặp lại. hoán dụ, điệp ngữ.
hai cảnh đối xứng.
 Tiếng hát xuất hiện =>Khí thế tràn đầy
 Biểu hiện nhịp
suốt bài thơ: khúc ca lao niềm vui thắng lợi lúc
tuần hoàn của vũ
động đầy hứng thú,
trở về.
trụ.
niềm vui thắng lợi.

Tiết 46,47,48: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ - Huy Cận
III. Tổng kết:
1. Nội dung: 3nd

? Khái quát các biện pháp nghệ
thuật trong bài? Thông qua đó
tác giả muốn nói lên điều gì?

2. Nghệ thuật:
- Sử dụng bút pháp lãng mạn với các biện pháp nghệ thuật đối lập,
so sánh, nhân hóa, phóng đại:
+ Khắc hoạ những hình ảnh đẹp về mặt trời lúc hòang hôn, khi bình
minh, hình ảnh biển cả và bầu trời trong đêm, hình ảnh ngư dân và
đoàn thuyền đánh cá.
+ Miêu tả sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người.
- Sử dụng ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, nhạc điệu, gợi liên tưởng.

3. Ý nghĩa văn bản:

Bài thơ thể hiện nguồn cảm hứng lãng mạn ngợi ca biển cả lớn lao,
giàu đẹp, ngợi ca nhiệt tình lao động vì sự giàu đẹp của đất nước
của những người lao động mới.

Sơ đồ tư duy

Biển rất giàu và đẹp như thế nhưng
hiện nay môi trường biển ở nước ta
như thế nào? Theo các em ta phải làm
gì để bảo vệ môi trường biển cũng
như các nguồn lợi thủy hải sản từ
biển?

Trong những năm gần đây 1 số vùng biển nước ta xảy
ra tình trạng ô nhiễm và suy thoái môi trường biển rất
nhiều do những nguyên nhân như hiện tượng trái đất nóng
dần, băng tan, bão biển, nước dâng, sự ô nhiễm không khí,
tràn dầu, rác thải nhựa và ni lông…. Đặc biệt là do con
người vứt, xả rác trên bãi biển, cùng các chất thải khác từ
tàu thuyền (1,5 triệu tấn động vật chết mỗi năm vì ăn phải
rác; 2,4 triệu tấn dầu loang mỗi năm trên biển) gây thiệt hại
cho một số vùng kinh tế, ảnh hưởng đến đời sống của nhân
dân: sản lượng cá đánh bắt gần bờ giảm, nhiều loài thuỷ
hải sản nuôi trồng chết hàng loạt ảnh hưởng xấu đến du
lịch Biển là tài nguyên vô cùng quí giá đối với con người.
Biển cho ta cá tôm, cho ta khóang sản và là nguồn kinh
tế du lịch vô tận. Vì thế chúng ta phải biết yêu biển bảo vệ
biển như bảo vệ chính mình. Bảo vệ với ý thức cao và bằng
hành động cụ thể. Mỗi người dân phải nâng cao ý thức giữ
gìn và bảo vệ môi trường, không được xả rác bừa bãi…

? Tháng 5/2014, Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép lên vùng
đặc quyền kinh tế của nước ta hồi, những ngư dân đã làm gì để bảo
vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam? Bản thân em đã đang và sẽ làm gì
để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ nước ta?
Khi chủ quyền quốc gia bị xâm phạm, Trung Quốc hạ đặt giàn
khoan Hải Dương 981 hồi tháng 5/2014, ngư dân cùng nhau hợp sức
lại, đoàn kết làm lễ vươn khơi bám biển tạo nên một thành trì vững
chắc để góp phần bảo vệ vùng đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Dù tàu
Trung Quốc có ngang tàng, bạo ngược đến đâu nhưng ngư dân Việt
Nam vẫn không hề nao núng, vẫn luôn chuyên tâm bám biển, sát cánh
bên cảnh sát biển quyết bảo vệ ngư trường Trường Sa, Hoàng Sa của
cha ông để lại. Đối với họ những chuyến ra khơi vào thời điểm này
không chỉ đơn thuần là đánh bắt hải sản làm giàu cho gia đình, cho đất
nước mà còn vì chủ quyền quốc gia. Cho dù họ gặp rất nhiều gian khổ,
thậm chí có thể hi sinh cả tính mạng họ cũng không sờn lòng
Chúng ta ngoài ca ngợi những ngư dân dũng cảm, yêu nước, thì cần
chung tay cùng họ giữ vững chủ quyền biển đảo của dân tộc. Hãy ủng
hộ ngư dân bằng những hành động thiết thực cụ thể.

BÀI TẬP

Câu 1: Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” ra đời trong hoàn
cảnh nào?
A Trước Cách mạng tháng 8.
B Trong chuyến đi thực tế của Huy Cận về vùng mỏ Quảng Ninh
năm 1958.
C Trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.
D Sau năm 1975 khi đất nước được giải phóng.
Câu 2: Bài thơ "Đoàn thuyền đánh cá" sử dụng phương thức
biểu đạt chính nào?
A. Miêu tả
B. Tự sự
C. Biểu cảm
D. Nghị luận

Câu 3: Câu thơ nào cho thấy việc đánh cá là công
việc thường xuyên của người dân làng chài?
A. Đêm ngày dệt biển muôn luồn sáng.
B. Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi.
C. Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
D. Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
Câu 4: Nội dung của hai khổ thơ đầu bài thơ Đoàn
thuyền đánh cá là?
A. Miêu tả sự phong phú của các loài cá biển.
B. Miêu tả cảnh hoàng hôn trên biển.
C. Miêu tả cảnh đoàn thuyền ra khơi.
D. Miêu tả cảnh kéo lưới trên biển.

Câu 5:

Câu hát trong bài thơ có ý nghĩa như thế nào ?

A

Biểu hiện sức sống căng tràn của thiên nhiên.

B

Thể hiện sức mạnh vô địch của người lao động
.

C

D

Biểu hiện niềm vui, sự phấn chấn của người lao
động
Thể hiện sự bao la, hùng vĩ của biển cả

Bài 6: Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em
về khổ thơ đầu của bài “Đoàn thuyền đánh cá”.

“Câu hát căng buồm”, hình ảnh thơ mộng,
khỏe khoắn và đẹp lãng mạn. Tiếng hát
vang khỏe, vang xa, bay cao hòa cùng
gió, thổi căng buồm. Đó lá tiếng hát chan
chứa niềm vui của người dân lao động
làm chủ thiên nhiên đất nước. Tiếng hát
ngợi ca sự giàu có của biển cả, thể hiện
mơ ước một chuyến ra khơi đánh bắt
được nhiều hải sản

Hướng dẫn về nhà

- Học thuộc lòng bài thơ “ Đoàn thuyền đánh cá”
- Phân tích cảnh thiên nhiên và cảnh lao động của
người dân chài trên biển.
- Hoàn thiện sơ đồ bài học
- Soạn bài: Tổng kết từ vựng (TT)

?Biện pháp NT ở câu thứ hai và tác dụng?
?Biện pháp NT ở câu thứ 3 và nêu tác dụng?

- Đúng như nhà thơ từng nói: “ Bài thơ là cuộc chạy
đua giữa con người với thiên nhiên và con người đã
chiến thắng”
? BPNT câu thơ cuối? Ý nghĩa?
- Ngày mới bắt đầu - ngày mới với thành quả lao
động dài muôn dặm phơi, một cuộc đời mới đang sinh
sôi, phát triển….