GV: Nguyễn Thị Minh Ánh

CHƯƠNG 3. VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XVI
ĐẾN THẾ KỈ XVIII
Bài 4. XUNG ĐỘT NAM - BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN
1. Sự ra đời của vương triều Mạc
2. Các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn
3. Hệ quả xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh -Nguyễn

CHỦ ĐỀ 3. VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVII
NỘI DUNG 1(BÀI 4). CUỘC XUNG ĐỘT NAM - BẮC TRIỀU VÀ
TRỊNH - NGUYỄN
1. Sự ra đời của vương triều Mạc

+ Nhóm theo cặp
?. Trình bày những nét chính về sự thành lập của vương
triều Nhà Mạc?
?. Nêu nhận xét về nhân vật Mạc Đăng Dung?

Bài 4. XUNG ĐỘT NAM - BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN
1. Sự ra đời của vương triều Mạc:

- Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê lâm vào thời kì khủng hoảng, suy thoái.
- Các phe phái phong kiến xung đột và tranh chấp quyết liệt với
nhau.
- Các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra làm cho triểu đình càng
thêm suy yếu.
- Mạc Đăng Dung, một võ quan trong triều đã dần thâu tóm
quyền hành. Năm 1527, Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê, lật đổ
triều Lê Sơ, lập ra Triều Mạc.

Mạc Đăng Dung vốn là một võ
quan. Lợi dụng xung đột giữa
các phe phái, Mạc Đăng Dung đã
tiêu diệt các thế lực đối lập, thâu
tóm mọi quyền hành, cương vị
như Tể tướng. Năm 1527, Mạc
Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê,
lập ra triều Mạc (Bắc triều).

5

2. Xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.

Dựa vào phần thông tin trong bài, em hãy giải thích
nguyên nhân làm bùng nổ xung đột Nam-Bắc triều?

2. Xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.
a. Xung đột Nam - Bắc triều

- Năm 1533, Nguyễn Kim (một võ quan trong Triều Lê)
với danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc” lập ra Nam triều, còn
nhà Mạc được gọi là Bắc triều.

“PHÙ LÊ DIỆT MẠC”

Phò tá nhà Lê tiêu diệt nhà Mạc.

8

Thăng Long
kinh đô của
Bắc triều

Thanh Hóa
kinh đô của
Nam triều

Cao Bằng

Thăng Long

Thanh Hoá

Biển
đông

Nghệ An
Hà Tĩnh

Sông Gianh
Chú giải

Quảng Bình

Hướng tấn công
Hướng rút lui
Thuận Hoá

Lược đồ chiến tranh Nam-Bắc triều

10

Thành nhà Mạc
Là một trong số khá ít di
tích còn lại của thời kì nhà
Mạc trong lịch sử Việt Nam.
Năm 1592, nhà Mạc thua
trận, các quý tộc và quan lại
rút về núi Lạng Sơn, Cao
Bằng, Thái Nguyên , Tuyên
Quang. Cuối thế kỉ XVI,
một quý tộc nhà Mạc đã tổ
chức đắp thành ở núi vệ
Sơn- Đông Kinh.
Thành nhà Mạc (Cao Bằng)

2. Xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.
a. Xung đột Nam - Bắc triều

- Năm 1533, Nguyễn Kim (một võ quan trong Triều Lê)
với danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc” lập ra Nam triều, còn
nhà Mạc được gọi là Bắc triều.
- Xung đột Nam – Bắc triều diễn ra trong 60 năm, đến
năm 1592, Nam triều chiếm được Thăng Long, họ Mạc
chạy lên Cao Bằng, đến năm 1677, triều Mạc chấm dứt.

2. Xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.
b. Trịnh- Nguyễn phân tranh

Dựa vào phần thông tin trong bài, em hãy giải thích
nguyên nhân làm bùng nổ xung đột Trịnh Nguyễn?

Thuận Hóa

Quảng Nam

Năm 1545, Vua Lê trao binh
quyền cho Trịnh Kiểm. người
con thứ của Nguyễn Kim là
Nguyễn Hoàng được cử vào trấn
thủ Thuận Hóa, Quảng Nam. Tại
đây, Nguyễn Hoàng đã từng
bước gầy dựng thế lực cho dòng
họ mình và đến đời con là
Nguyễn Phúc Nguyên thì chính
thức công khai đối địch với họ
Trịnh.

2. Xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.
b. Trịnh- Nguyễn phân tranh
- Năm 1545, Vua Lê trao binh quyền cho Trịnh Kiểm để tiếp tục
chống nhà Mạc.
- Năm 1558, người con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng
được cử vào trấn thủ Thuận Hóa, Quảng Nam. Từ đó họ Nguyễn
xây dựng thế lực, mở rộng đất đai về phía Nam.
- Năm 1613, Nguyễn Phúc Nguyên chính thức công khai đối
địch với họ Trịnh. Xung đột Trịnh- Nguyễn bắt đầu bùng nổ vào
- Từ 1627-1672, Trịnh - Nguyễn đánh nhau 7 lần không phân
thắng bại.

3. Hệ quả xung đột Nam- Bắc triều và Trịnh- Nguyễn

Các cuộc xung đột Nam-Bắc triều và TrịnhNguyễn đã gây ra hệ quả gì?

3. Hệ quả xung đột Nam- Bắc triều và Trịnh- Nguyễn
* Tiêu cực:

- Nhân dân bị đói khổ, đất nước bị chia cắt.

Cao Bằng

Đàng Ngoài
Thăng Long

Sông Gianh

Thanh Hoá

Biển
đông

Nghệ An
Hà Tĩnh

Sông Gianh
Chú giải:

Đàng
Trong

Quảng Bình

-Ranh giới chia
cắt
- Vùng diễn ra
chiến trường

Thuận Hoá

Lược đồ chiến tranh Trịnh-Nguyễn

18

19

Lũy Thầy
Sông
tạiGianh
Đồng(Quảng
Hới – Quảng
Bình) Bình

20

+Một dải đất lớn từ Nghệ An
đến Quảng Bình là chiến
trường khốc liệt.
+Dân ở hai bên sông Gianh
phải chuyển đi nơi khác.
+Nhân dân tàn hại lẫn nhau.
+Chia cắt đất nước kéo dài
tới 200 năm, gây trở ngại cho
giao lưu kinh tế, văn hoá, làm
suy giảm tiềm lực đất nước.
21

3. Hệ quả xung đột Nam- Bắc triều và Trịnh- Nguyễn
* Tiêu cực:

- Nhân dân bị đói khổ, đất nước bị chia cắt.
+ Từ sông Gianh (ở Quảng Bình) ra Bắc gọi là Đàng
Ngoài thuộc quyền cai quản của chúa Trịnh-vua Lê.
+ Từ sông Gianh (ở Quảng Bình) vào Nam gọi là Đàng
Trong thuộc quyền cai quản của chúa Nguyễn.

3. Hệ quả xung đột Nam- Bắc triều và Trịnh- Nguyễn
* Tích cực:

Chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong mở rộng lãnh
thổ về phía Nam, góp phần cho Đại Việt chấm dứt khủng
hoảng.

LUYỆN TẬP
Câu 1. Đến đầu thế kỉ XVI, tình trạng của nhà Lê như thế nào?
A. Có sự phát triển vượt bậc.
B. Bị quân Minh xâm lược.
C. Dần trở nên suy thoái.
D. Bị quân Minh đánh bại hoàn toàn.
Câu 2. Nhận thấy sự bất lực của nhà Lê, năm 1527, Mạc Đăng Dung đã
A. cầu viện nhà Minh, lập ra triều Mạc.
B. phế truất vua Lê, lập ra triều Mạc.
C. thay vua Lê nhiếp chính.
D. huy động nhân dân khởi nghĩa.
Câu 3. Nguyên nhân bùng nổ chiến tranh Nam - Bắc triều là
A. nhà Mạc tỏ ra bất bình với nhà Lê nên phát động cuộc chiến tranh.
B. nhiều cựu thần nhà Lê đối đầu với nhà Mạc nên phát động cuộc chiến tranh.
C. nhà Lê không chịu khuất phục nhà Nguyễn nên phát động cuộc chiến tranh.
D. nhân dân bất bình với sự suy thoái của nhà Lê nên phát động cuộc chiến
tranh.

Câu 4. Nguyên nhân bùng nổ chiến tranh Trịnh - Nguyễn là
A. Trịnh Kiểm buộc Nguyễn Hoàng phải tham gia cuộc chiến chống nhà Mạc, Nguyễn Hoàng
phản đối nên xuất hiện xung đột Trịnh - Nguyễn.
B. Nguyễn Hoàng mất, con là Nguyễn Phúc Nguyên lên thay tỏ rõ thái độ đối lập với họ Trịnh
nên xuất hiện xung đột Trịnh - Nguyễn.
C. Trịnh Kiểm đầu độc Nguyễn Kim nên các con của Nguyễn Kim huy động lực lượng chống lại
Trịnh Kiểm, xuất hiện xung đột Trịnh - Nguyễn.
B. Nguyễn Hoàng mất, con là Nguyễn Phúc Khoát lên thay tỏ rõ thái độ đối lập với họ Trịnh nên
xuất hiện xung đột Trịnh - Nguyễn.
Câu 5. Nguyên nhân cơ bản dẫn tới xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn trong các
thế kỉ XVI - XVIII là do
A. tham vọng và sự tranh giành quyền lực giữa các thế lực phong kiến.
B. hậu quả của hàng loạt của khởi nghĩa nông dân, binh lính nhà Lê.
C. vua Lê không đủ sức quản lí đất nước, phải cầu viện nhà Minh.
D. nhân dân mất niềm tin ở triều đình, cấu kết với ngoại bang để nổi dậy.
Câu 6. Chiến tranh Nam - Bắc triều diễn ra giữa các thế lực phong kiến nào?
A. Nhà Mạc với nhà Lê.
B. Nhà Mạc với nhà Nguyễn.
C. Nhà Lê với nhà Nguyễn.
D. Nhà Trịnh với nhà Mạc.

Câu 7. Con sông nào là ranh giới chia cắt Đàng Trong và Đàng Ngoài thế kỉ
XVI-XVIII?
A. Sông La (Hà Tĩnh).
B. Sông Bến Hải (Quảng Trị).
C. Sông Nhật Lệ (Quảng Bình).
D. Sông Gianh (Quảng Bình).
Câu 8. Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng hệ quả của các cuộc xung
đột Nam - Bắc triều và xung đột Trịnh - Nguyễn ở Đại Việt trong các thế kỉ
XVI - XVIII?
A. Kinh tế đất nước bị tàn phá trong thời gian nội chiến.
B. Xô đẩy nhân dân vào các cuộc xung đột tàn khốc.
C. Tạo điều kiện cho nhà Minh đem quân sang xâm lược.
D. Đất nước bị chia cắt, sự thống nhất lãnh thổ gặp trở ngại.
Câu 9. Một trong những hệ quả tích cực của cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn là
A. quốc gia Đại Việt phát triển hùng mạnh.
B. kinh tế phát triển, đời sống nhân dân no ấm.
C. lãnh thổ đất nước được mở rộng về phía Bắc.
D. lãnh thổ đất nước được mở rộng về phía Nam.

DẶN DÒ
1. Làm bài tập 1 phần luyện tập trang 28
2. Học bài.
3. Đọc và tìm hiểu bài 5 SGK trang 29-32.