Khoa học tự nhiên lớp
8

Bài 7:
TỐC ĐỘ
PHẢN ỨNG
VÀ CHẤT
XÚC TÁC

M ụ c ti ê u

1

2

3

Nêu được khái
niệm về tốc độ
phản ứng (chỉ
mức độ nhanh
hay chậm của
PƯHH).

Trình
bày
được
một số yếu tố
ảnh hưởng đến
tốc độ phản ứng
và nêu được một
số ứng dụng thực
tế.

Tiến hành được thí nghiệm
và quan sát thực tiễn:
•
So sánh được tốc
độ một số PƯHH;
•
Nêu được các yếu
tố làm thay đổi
tốc độ phản ứng:
•
Nêu
được
khái
niệm về chất xúc

NHANH

CHẬM

Đại lượng đặc trưng cho sự nhanh, chậm?
Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự nhanh, chậm?

I – Khái niệm tốc độ phản ứng

Tốc độ phản ứng là đại lượng đặc trưng cho sự nhanh, chậm của phản ứng hoá học.

Hình 7.1. Sắt bị gỉ

Hình 7.2. Đốt cháy than

• Các phản ứng đốt cháy (cồn, than, củi, giấy…) xảy ra ngay lập tức, có sự toả nhiệt + phát sáng.
=> Các phản ứng đốt cháy xảy ra với tốc độ rất nhanh.
• Dây thép, cửa sắt (chứa sắt) sau một thời gian có thể xuất hiện lớp gỉ màu nâu, xốp.
=> Phản ứng của sắt với oxygen trong không khí ẩm xảy ra với tốc độ chậm hơn.

Hoạt động: Quan sát thí nghiệm Đá vôi CaCO 3 phản ứng với HCl
Cốc 1: viên CaCO3 lớn

Cốc 2: Viên CaCO3 nhỏ

Cốc 3: Bột CaCO3

Phản ứng giữa
HCl và đá vôi ở
dạng nào xảy
ra nhanh hơn?
Trả lời
Bột > viên nhỏ
> viên lớn

Trong một phản ứng, để xác định
tốc độ phản ứng, ta có thể đo sự
thay đổi thể tích chất khí, khối
lượng chất rắn hoặc nồng độ
chất tan trong một khoảng thời
gian.

II – Một số yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ
phản ứng: 4 yếu tố chính

NỒNG ĐỘ

NHIỆT ĐỘ

DIỆN TÍCH BỀ MẶT TIẾP
XÚC

CHẤT XÚC
TÁC

Phản ứng có sản phẩm là chất khí hoặc chất kết tủa.
Þ Dựa vào tốc độ thoát khí hoặc tốc độ xuất hiện kết tủa để đánh giá tốc độ phản ứng.
Þ Tốc độ thoát khí/tốc độ xuất hiện kết tủa càng nhanh thì tốc độ phản ứng càng nhanh.

II-1. Ảnh hưởng của nồng độ đến tốc độ phản ứng

Chuẩn bị: dung dịch HCl 1M và HCl 3M, 2 thanh kim loại Mg giống nhau cùng khối lượng, cốc thuỷ tinh.
Tiến hành:
- Cho vào cốc (1) khoảng 50mL dung dịch HCl 1 M; cốc (2) khoảng 50 mL dung dịch HCl 3 M.
- Nhẹ nhàng đưa lần lượt 2 thanh Mg vào 2 cốc và quan sát sự thoát khí.
Câu hỏi:
- Phản ứng ở cốc nào
xảy ra nhanh hơn?
- Nồng độ ảnh hường
đến tốc độ phản
ứng như thế nào?
Trả lời
- Phản ứng ở cốc (2)
xảy ra nhanh hơn.
- Nồng độ của chất
tham gia phản ứng
càng lớn thì tốc độ
phản ứng xảy ra
càng nhanh.

II-2. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến tốc độ phản ứng

Chuẩn bị: viên C sủi, nước lạnh, nước nóng; cốc thuỷ tinh
Tiến hành:
Lấy hai cốc nước, một cốc nước lạnh và một cốc nước nóng, cho đồng thời vào mỗi cốc một viên C sủi.
Câu hỏi:
- Phản ứng ở cốc nào
xảy ra nhanh hơn?
- Nhiệt độ ảnh hường
đến tốc độ phản
ứng như thế nào?

Nước lạnh

Nước nóng

Trả lời
- Phản ứng cốc nước
nóng xảy ra nhanh
hơn.
- Nhiệt độ càng cao
thì tốc độ phản ứng
xảy ra càng nhanh.

II-3. Ảnh hưởng của diện tích bề mặt tiếp xúc đến tốc độ phản ứng

Xem lại thí nghiệm HCl và đá vôi với các kích thước khác nhau
Cốc 1: viên CaCO3 lớn

Cốc 2: Viên CaCO3 nhỏ

Cốc 3: Bột CaCO3
Câu hỏi:
- Phản ứng ở cốc nào
xảy ra nhanh hơn?
- Kích thước hạt ảnh
hường đến tốc độ
phản ứng như thế
nào?
Trả lời
- Phản ứng cốc (3) xảy
ra nhanh nhất.
- Kích thước hạt càng
nhỏ thì tốc độ phản
ứng xảy ra càng
nhanh.

II-4. Ảnh hưởng của chất xúc tác đến tốc độ phản ứng

Chuẩn bị: nước oxy già (y tế) H2O2 3%, manganese dioxide (MnO2, dạng bột); bình nón
Tiến hành:
- Cho khoảng 25 mL dung dịch H2O2 3% vào hai bình nón (1) và (2).
- Cho một ít bột manganese dioxide vào bình nón (1) và quan sát sự thoát khí.
Câu hỏi:
Phản ứng ở bình nào
xảy ra nhanh hơn?

Trả lời
Phản ứng bình nón (1)
xảy ra nhanh hơn.
2H2O2  2H2O + O2↑

KẾT LUẬN

1. NỒNG ĐỘ, NHIỆT ĐỘ, DIỆN TÍCH BỀ MẶT TIẾP XÚC
Khi tăng nồng độ, nhiệt độ hoặc diện tích bề mặt tiếp xúc của chất tham gia phản ứng, tốc độ phản
ứng tăng lên.

2. CHẤT XÚC TÁC
Có thể dùng chất xúc tác để tăng tốc độ phản ứng. Sau phản ứng, khối lượng, tính chất hoá học của chất xúc
tác không đổi.
Ví dụ:
- MnO2 làm tăng tốc độ phản ứng phân huỷ H₂O₂.
- Enzyme amylase có trong nước bọt và trong dịch tiết của hệ tiêu hoá giúp đẩy nhanh tốc độ phản ứng
chuyển hoá tinh bột thành đường.

VÍ DỤ

- Đập nhỏ đá vôi để nung đá vôi thành vôi sống được nhanh
hơn.
- Để thực phẩm giữ được lâu ta nên bảo quản chúng trong tủ
lạnh,...
- Trong công nghiệp, các quá trình sản xuất hoá chất thường
cần dùng chất xúc tác để đẩy nhanh tốc độ phản ứng.

Câu hỏi và bài tập

1.
2.
3.
4.

Nồng độ
Nhiệt độ
Diện tích bề mặt tiếp xúc
Chất xúc tác

Câu 1:

Câu 2:

B À I TẬ P V Ề N H À

B À I TẬ P V Ề N H À

Câu 3: Phản ứng phân huỷ H₂O, xảy ra như sau:
2H₂O₂ → 2H2O + O2.
Người ta cho 5 mL dung dịch H₂O, (cùng nồng độ) vào 5 ống
nghiệm. Sau đó lần lượt cho vào 4 ống nghiệm lượng nhỏ các chất
Fe, MnO2, KI, SIO, và một ống giữ nguyên. Đun nóng 5 ống nghiệm
ở cùng một nhiệt độ và đo thời gian đến khi phản ứng kết thúc. Kết
quả thu được được trình bày trên biểu đồ như sau:
Từ biểu đó trên hãy cho biết:
a) chất nào có tác dụng xúc tác tốt nhất (làm phản ứng xảy ra
nhanh nhất).
b) chất nào không có tác dụng xúc tác.

Câu 4: Một bạn học sinh thực hiện thí nghiệm như sau: Lấy một ít cơm nguội để trong một cái bát (chén) và bọc
kín. Một bát để trong tủ lạnh (khoảng 5 °C), một bát để ở nhiệt độ phòng (khoảng 35 °C). Bạn đó theo dõi thấy
cơm ở nhiệt độ phòng bắt đầu thiu sau 12 giờ, trong khi đó cơm ở tủ lạnh bắt đầu thiu sau 84 giờ (3,5 ngày). Tốc
độ phản ứng cơm bị oxi hoá (cơm thiu) ở nhiệt độ phòng lớn hơn ở nhiệt độ tủ lạnh bao nhiêu lần?

THANK
YOU
SO M UCH!
Rai se y o u r h an d if y o u
h a v e an y q u e s ti on s for
us