Trò chơi: Ghép chữ
BÁC HỒ

MẶT
TRỜI

CÂY
BÀNG

NHỮNG
CHIẾC Ô
KHỔNG LỒ

HỌC SINH
ÙA RA SÂN
TRƯỜNG

NGƯỜI
CHA MÁI
TÓC BẠC

ĐÀN ONG
VỠ TỔ
QUẢ TRỨNG
KHỔNG LỒ

Tiết

Thực hành tiếng Việt

Biện pháp tu từ
ẩn dụ

I. KIẾN THỨC
NGỮ VĂN

1. Ví dụ
“Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm.”
Minh Huệ

Cụm“Người
từ “Người
Cha”
trong
Cha”
= Bác
Hồ.
ví dụ được dùng để chỉ ai?
VìBác
sao có
ví như
- Vì
vớithể
người
chavậy?
có những
nét giống nhau:
+ Về hình thức: tóc bạc, tuổi tác.
+ Về phẩm chất: tình thương yêu,
sự chăm sóc ân cần chu đáo …

ẨN DỤ

?
ì
g
à
l
ụ
- Khái niệm: Ẩn dụ (so sánh ngầm)
Ẩnlàdbiện
pháp tu từ, theo đó, sự vật, hiện tượng này
được gọi bằng tên của sự vật, hiện tượng
khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng
sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

SƠ ĐỒ ẨN DỤ

A

B
QUAN HỆ TƯƠNG ĐỒNG

THỜI
HẾT GIỜ
GIAN

0123 : 00
33
59
58
57
56
55
54
53
52
51
50
49
48
47
46
45
44
42
41
40
39
38
37
36
35
34
43
32
31
30
29
28
27
26
25
24
23
22
21
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01

HOẠT ĐỘNG NHÓM ĐÔI 2 PHÚT

So sánh ba cách diễn đạt (Chỉ ra điểm giống và khác
nhau; Trong ba cách diễn đạt đó, cách diễn đạt nào hay
hơn? Vì sao?)

Cách diễn đạt
Bác Hồ mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm
Bác Hồ như Người Cha
Đốt lửa cho anh nằm
Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm

Nhận xét

Cách diễn đạt
Bác Hồ mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm

Nhận xét
Miêu tả trực tiếp
 Tóc Bác đã bạc, Bác đang chăm sóc giấc
ngủ cho anh đội viên

Dùng phép so sánh
Bác Hồ như Người Cha
 Gợi lên tình cảm ruột thịt, gần gũi, đầy tình
Đốt lửa cho anh nằm
yêu thương của Bác dành cho anh đội viên.
Phép ẩn dụ
Người Cha mái tóc bạc  Vừa miêu tả hình ảnh Bác Hồ (tóc bạc), vừa
bộc lộ tình cảm gần gũi, gắn bó, ruột thịt từ 2
Đốt lửa cho anh nằm
phía: Bác yêu thương, chăm sóc…; anh đội viên
xúc động, kính trọng, biết ơn...

Gọi tên sự vật , hiện tượng này
bằng tên gọi của sự vật, hiện
tượng khác có nét tương đồng.

Tăng sức gợi hình, gợi cảm
cho sự diễn đạt.

II. THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT

n
ò
V

1
g

Đồng
tâm hiệp
lực

BÀI 1

Tìm từ láy
trong những
câu sau, chỉ ra
nghĩa và tác
dụng…..

a. Bàn tay mang phép nhiệm màu
Chắt chiu từ những dãi dầu đấy thôi
b. Nghẹn ngào thương mẹ nhiều hơn
Rưng rưng từ chuyện giản đơn thường ngày
Từ láy
 
 
 
 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Nghĩa
Tác dụng
 
 
 
 
 
 
 
 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Từ láy
Nghĩa
Tác dụng
Chắt Dành dụm cẩn thận từng ít Tác giả muốn diễn tả “phép nhiệm
chiu  một những thứ quý giá
màu” hay những gì tốt đẹp mà mẹ tạo ra
Chịu đựng, trải qua nhiều cho con và cuộc sống nhờ lao động vất
Dãi dầu mưa nắng, vất vả, gian truân vả, gian truân; nhờ sự dành dụm chắt
chiu từng ít một những thứ quý giá.
Nghẹn Nghẹn lời không nói được vì Tác giả thể hiện nỗi xúc động mãnh liệt
ngào quá xúc động
khi chứng kiến nỗi vất vả của người mẹ
và tình thương yêu sâu sắc đối với
Rưng Ứa nước mắt nhưng chưa người mẹ tần tảo của mình.
rưng

chảy thành giọt

Tìm ẩn dụ
trong những
câu thơ sau và
nêu tác
dụng….

BÀI 2

Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng
À ơi này cái trăng vàng ngủ ngon
À ơi này cái trăng tròn
À ơi này cái trăng còn nằm nôi…
[…]
À ơi này cái Mặt Trời bé con….

Bài 2
  Hình ảnh ẩn dụ trong đoạn thơ: 
+ cái trăng vàng
+ cái trăng tròn
+ cái trăng còn nằm nôi
+ cái Mặt Trời bé con 
 Tác dụng:
+ Miêu tả: ngầm chỉ đứa con nhỏ thân thương của người mẹ. Với mẹ,
con là điều đẹp đẽ, kì diệu, ngời sáng nhất thế gian.
+ Biểu cảm: thể hiện tình cảm sâu nặng của người mẹ đối với con.
Đồng thời, thể hiện tình thương yêu, kì vọng của mẹ vào đứa con của mình.

BÀI 3
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Hình ảnh
Hình ảnh được so Tác dụng
Ẩn dụ (B)
sánh ngầm (A)

Phần
 a.

 

 

 

b

 
 
 
 

 
 
 
 

 

c

 

Phần
a

b

c

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Hình ảnh
Hình ảnh được so sánh
Tác dụng
Ẩn dụ (B)
ngầm (A)
cái khuyết tròn tương đồng với đứa con còn Nhấn mạnh tình yêu thương, chăm sóc ân
đầy
nhỏ, chưa trưởng thành rồi sẽ tình của mẹ giúp con khôn lớn, trưởng
hoàn thiện
thành (tương đồng thuộc đời sống con
người).
Ăn quả
Hưởng thụ thành quả
Hưởng thụ thành quả cần biết ơn người
kẻ trồng cây
Người tạo ra thành quả
tạo ra thành quả đó (tương đồng mang
tính khái quát).
mực - đen 
đèn - sáng 

tương đồng với cái tối tăm, cái
xấu
(phẩm chất)
tương đồng với cái sáng sủa,
cái tốt đẹp,cái hay, cái tiến bộ
(phẩm chất)

Sống trong môi trường, hoàn cảnh xấu, dễ
bị tiêm nhiễm, ảnh hưởng xấu; trong môi
trường, hoàn cảnh tốt sẽ học tập, tiếp thu
điều tốt đẹp. (tương đồng có tính trừu
tượng).

n
ò
V

2
g

Em là
nhà văn

Viết đoạn văn (4 – 5 dòng) về chủ đề tình cảm
gia đình, trong đó sử dụng ít nhất một ẩn dụ.

Bà tôi năm nay đã ngoài sáu mươi tuổi. Ở
nhà, bà là người thương tôi nhất. Bà nhắc nhở tôi
phải biết đạo lí, kính trên nhường dưới, vâng lời
thầy cô giáo, hòa nhã với bạn bè. Bà thường lấy
những câu chuyện đời thường thể hiện điều nhân
nghĩa kể cho tôi nghe qua đó giáo dục tôi. Bà tôi
ngày ngày thắp những ánh lửa hồng để sưởi
ấm cho tâm hồn tôi. Tôi kính trọng và biết ơn bà
vô cùng.

Cánh đồng lúa chín quê em như một tấm thảm
khổng lồ màu vàng rực rỡ trải dài mênh mông.
Bên cạnh tấm thảm ấy là dòng sông quê uốn
mềm như dải lụa xanh nhẹ nhàng. Vào mỗi
buổi sớm mai, con sông mới êm đềm, đáng yêu
làm sao! Dưới ánh nắng bình minh, mặt sông lấp
lánh, lăn tăn những gợn sóng.

.

Hình ảnh hoa đào chớm nở hay hoa mai đâm
chồi báo hiệu một mùa xuân đang tràn về. Những
bài hát về mùa xuân như những dòng chảy nhỏ
vang lên khúc ca yêu thương đón chào một năm
mới, khoảnh khắc giao cảm mãnh liệt trong tâm
hồn mỗi người. Mùa xuân là mùa đẹp nhất trong
năm, là thời điểm hồi sinh của muôn loài sau mùa
đông buốt giá. Mỗi con người ai cũng có mùa
xuân xinh tươi, hồn nhiên nhưng phải biết
nắm bắt.

Dặn dò:
+ Hoàn thành các bài tập vào vở
+ Học thuộc khái niệm ẩn dụ
- Chuẩn bị tiết sau: Thực hành đọc hiểu: Ca dao Việt Nam
+ Đọc trước Bài ca dao
+ Soạn trước phần Chuẩn bị và câu hỏi SGK/43
+ Tìm đọc: Kho tàng ca dao người Việt, tập 1, NXB Văn
hóa – thông tin, Trung tâm văn hóa ngôn ngữ Đông Tây, Hà
Nội, 2001
-