Văn bản 1

ĐỒNG DAO MÙA XUÂN
(Nguyễn Khoa Điềm)

Chia sẻ cảm nhận của em về hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ.
-Bộ quân phục màu xanh lá cây toát
lên một vẻ trang nghiêm; phong
thái, tác phong rất nhanh nhẹn,
chững chạc; tính cách vui vẻ, thân
thiện...
-Kính trọng, yêu mến các anh vì các
anh đã ngày đêm giữ gìn sự bình
yên cho nhân dân, cho Tổ quốc.
-Cảm thấy yêu hơn đất nước nhỏ bé
của mình và cũng trân trọng biết bao
tình quân nhân trong gian khó, hiểm
nguy.

I. ĐỌC - HIỂU CHUNG
1. Đọc
-Giọng điệu: Nhẹ nhàng, xúc động, sâu lắng.
- Âm điệu nhịp nhàng, phổ biến nhịp 2/2 (trừ câu
“Có / một người lính”, “Anh / không về nữa”).
-Sử dụng chiến lược đọc: theo dõi, hình dung.

Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu lửa.
Một ngày hoà bình
Anh không về nữa.
Có một người lính
Chưa một lần yêu
Cà phê chưa uống
Còn mê thả diều
Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo

Mười, hai mươi năm
Anh không về nữa
Anh vẫn một mình
Trường Sơn núi cũ

Anh ngồi rực rỡ
Màu hoa đại ngàn
Mắt như suối biếc
Vai đầy núi non...

Ba lô con cóc
Tấm áo màu xanh
Làn da sốt rét
Cái cười hiền lành

Tuổi xuân đang độ
Ngày xuân ngọt lành
Theo chân người lính
Về từ núi xanh...

Anh ngồi lặng lẽ
Dưới cội mai vàng
Dài bao thương nhớ
Mùa xuân nhân gian

2.Tìm hiểu chung
a.Tác giả
-Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943, quê ở Thừa Thiên - Huế.
-Thơ ông thể hiện tình yêu quê hương, đất nước tha thiết với nhiều suy tư sâu sắc.
-Tác phẩm tiêu biểu: Đất ngoại ô (1972), Mặt đường khát vọng (1974), Ngôi nhà có
ngọn lửa ấm (1986)…

b.Tác phẩm
-Thể loại:
Thơ 4 chữ
-Xuất xứ:
Trích trong Thơ Nguyễn Khoa Điềm, Tuyển tập 40 năm do
tác giả chọn, NXB Văn học, Hà Nội, 2011.
-Phương thức biểu đạt:
Biểu cảm (kết hợp với tự sự và miêu tả)
-Đề tài:
Người lính
-Bố cục:
+ Phần 1: Từ đầu đến “bạn bè mang theo”:
Hình ảnh người lính trẻ trong “những năm máu
lửa”.
+ Phần 2: Còn lại: Hình ảnh người lính ở lại
chiến trường xưa.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Đặc điểm thơ bốn chữ trong “Đồng dao mùa xuân”
-Cách chia khổ của bài thơ có gì đặc biệt? Hãy nêu tác tác của cách chia đó.
(HS làm việc theo cặp)
a.Cách chia khổ:
-Bài thơ được chia thành chín khổ. Hầu hết các khổ đều có bốn dòng.
-Tuy nhiên, có hai khổ khác biệt: Khổ 1 và 2.
+Khổ 1: Ba dòng: Kể lại sự kiện người lính lên đường ra chiến trận -> tạo nên sự
lửng lơ, khiến người đọc có tâm trạng chờ đợi được đọc câu chuyện tiếp theo về
anh...
+Khổ 2: Hai dòng: Kể về sự ra đi của người lính -> diễn tả sự hi sinh đột ngột, bất
ngờ giữa lúc tuổi xanh, thể hiện tâm trạng đau thương của nhà thơ, đồng thơ gợi lên
trong người đọc niềm tiếc thương sâu sắc.

b. Số tiếng trong mỗi dòng, cách gieo vần, ngắt nhịp
-Nêu nhận xét của em về số tiếng trong mỗi dòng và cách gieo vần, ngắt nhịp của bài
thơ. Tác dụng của nó.
HS chia thành 2 đội thi với nhau, trong thời gian quy định, mỗi đội cử một thư kí ghi
trên bảng câu trả lời của các bạn (sau khi đã thảo luận dưới lớp).

Đặc điểm
Số tiếng trong mỗi dòng
Cách gieo vần
Ngắt nhịp

Tác dụng

.
Số tiếng
trong
mỗi
dòng

Cách
gieo vần

Ngắt
nhịp

Đặc điểm

4 tiếng, ngắn gọn

Tác dụng
Có một người lính
Chưa một lần yêu
Cà phê chưa uống
Còn mê thả diều
Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo

Vần chân ở hầu hết các
dòng thơ.
Ví dụ: lính - bình, lửa nữa.

Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu lửa.
Một ngày hoà bình
Anh không về nữa.

-Nhịp chẵn: 2/2
-Tuy nhiên, có những biến tấu linh hoạt:
+Khổ 1: Nhịp 1/3 ở dòng một.
+Khổ 2: Nhịp 1/3 ở dòng hai.

Như một nét chạm khắc rất dứt khoát, rất sắc
nét, góp phần tạc vào kí ức độc giả hình tượng
người lính đã anh dũng hi sinh vì Tổ quốc giữa
lúc tuổi đang còn rất trẻ.

-Dễ nhớ, dễ thuộc.
-Tạo nhạc điệu, ngân vang.
-Nhịp chẵn (2/2): Tạo sự nhịp nhàng; khiến bài thơ
mang giọng điệu đồng dao; ghi lại cảm xúc chân thực.
-Nhịp 1/3:
+ Có / một người lính ->Tách riêng động từ “có”,
khắc sâu ấn tượng về sự hiện diện của người lính.
+ Anh / không về nữa -> Nhấn mạnh sự không về của
anh. Thế tương phản “có” - “không” nói lên sự mất
mát, gợi cảm xúc tiếc thương, bùi ngùi.

2.Hình ảnh người lính
a.Câu chuyện về cuộc đời người lính
trẻ
Đọc bài thơ, ta như được nghe một câu
chuyện về cuộc đời người lính. Em hình
dung câu chuyện đó như thế nào?

Hãy sắp xếp các sự việc sau theo một trật tự đúng.

Theo tiếng gọi của Tổ quốc, anh lên đường ra mặt trận.

1

Những hình ảnh hào hùng mà cũng rất đỗi khiêm nhường, dung dị
của anh còn mãi trong tâm trí của “nhân gian”.

2

Trong một trận chiến ác liệt, anh đã anh dũng hi sinh, vĩnh viễn
nằm lại dưới những cánh rừng đại ngàn.

3

Có một người lính tuổi đời còn rất trẻ, còn mê thả diều, như vừa
qua tuổi thiếu niên.

4

Có một người lính tuổi đời còn rất
trẻ, còn mê thả diều, như vừa qua
tuổi thiếu niên.

4

Theo tiếng gọi của Tổ quốc, anh
lên đường ra mặt trận.

1

Trong một trận chiến ác liệt,
anh đã anh dũng hi sinh, vĩnh
viễn nằm lại dưới những cánh
rừng đại ngàn.
Những hình ảnh hào hùng mà
cũng rất đỗi khiêm nhường, dung
dị của anh còn mãi trong tâm trí
của “nhân gian”.

Có một người lính
Chưa một lần yêu
Cà phê chưa uống
Còn mê thả diều
Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu
lửa.

3

2

Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo
Mười. hai mươi năm
[...]
Về từ núi xanh...

b.Những chi tiết khắc hoạ hình ảnh người lính
Hãy tìm những chi tiết khắc hoạ hình ảnh người lính. Qua các chi tiết
đó, hình ảnh người lính hiện lên với những đặc điểm gì?
-HS thảo luận nhóm đôi.
-HS vẽ sơ đồ tư duy.

Hình ảnh
người lính

Anh ngồi lặng lẽ
Dưới cội mai vàng

Ba lô con cóc

Anh ngồi rực rỡ
Màu hoa đại ngàn

Tấm áo màu xanh

Mắt như suối biếc
Vai đầy núi non

Hình ảnh
người lính

Làn da sốt rét
Cái cười hiền lành

-Đặc điểm của người lính.
HS làm việc nhóm, cùng nhau thảo luận để rút ra nhận xét chung. Sau đó, sử dụng kĩ
thuật bể cá, cho một nhóm HS thảo luận, trình bày. Cả lớp quan sát, theo dõi xung
quanh và nêu ý kiến nhận xét. Gợi ý sơ đồ tư duy trên phiếu học tập:

Đặc điểm của
người lính

Tuổi đời còn rất trẻ
Dũng cảm, kiên cường
Đặc điểm của
người lính

Yêu nước
Giản dị, khiêm nhường,
hiền hậu
...

3.Tình cảm, cảm xúc của đồng đội, của nhân dân
dành cho những người lính
Nêu cảm nhận của em về tình cảm mà đồng đội và
nhân dân dành cho người lính đã hi sinh được thể hiện
trong bài thơ.
HS làm việc cá nhân (nêu cảm nhận riêng).
+ “Bạn bè mang theo”: Bạn bè thương nhớ, lưu giữ,
mang theo suốt cuộc đời. Sự hi sinh của anh đã tiếp
thêm sức mạnh, niềm tin cho đồng đội.
+ “Dài bao thương nhớ / Mùa xuân nhân gian”: Nỗi
nhớ thương những người con anh dũng dài theo năm
tháng của nhân gian.
=> Niềm thương xót, tự hào, cảm phục, biết ơn những
người lính đã hi sinh tuổi xanh, hi sinh cuộc đời cho
độc lập dân tộc.

Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo
Mười, hai mươi năm
Anh không về nữa
Anh vẫn một mình
Trường Sơn núi cũ
Ba lô con cóc
Tấm áo màu xanh
Làn da sốt rét
Cái cười hiền lành
Anh ngồi lặng lẽ
Dưới cội mai vàng
Dài bao thương nhớ
Mùa xuân nhân gian

4.Ý nghĩa nhan đề bài thơ
Em hiểu thế nào là đồng dao? Đồng đao có đặc điểm gì nổi bật về thể thơ? Hình ảnh
mùa xuân có ý nghĩa gì? Ý nghĩa của nhan đề “Đồng dao mùa xuân”?

“Đồng dao mùa xuân”
“Đồng dao”

Thơ ca dân gian
truyền miệng
dành cho trẻ em,
gắn với trò chơi
trẻ em, thường
làm theo thể bốn
hoặc năm chữ.

“Mùa xuân”

“Đồng dao mùa xuân”

Mùa khởi đầu
của năm; sự tươi đẹp
và sức sống mãnh liệt.

Khúc đồng dao
về tuổi thanh xuân,
sự bất tử
của người lính
như mùa xuân
trường tồn
cùng vũ trụ.

HS làm việc theo “Khăn trải bàn”
III. TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
-Thể thơ bốn chữ gần gũi.
-Hình ảnh thơ bình dị, chọn lọc và giàu sức gợi, giàu ý
nghĩa biểu tượng.
-Kết hợp biểu cảm với tự sự, miêu tả.
-Biện pháp tu từ nói giảm nói tránh, điệp ngữ, so sánh,
ẩn dụ...
2.Nội dung
-Bài thơ là khúc đồng dao về tuổi thanh xuân, sự bất tử
của người lính.
-Bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước; lòng biết ơn
những người đã góp phần làm nên cuộc sống hôm nay.
HS nghe ca khúc “

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ 1: Viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu)
Nhiệm vụ 2: Dựa vào bài thơ, em hãy vẽ một bức
nêu cảm nghĩ của em về người lính trong bài thơ. tranh hoặc sưu tầm tranh ảnh về người lính.
Gợi ý: Các em nhớ lại những nét đẹp của người
Gợi ý: Chú ý khi vẽ bố cục đường nét, màu sắc,…
lính được xác định ở câu 4 cũng như tình cảm của
cần hài hoà, thể hiện được những nét đẹp, đặc điểm
đồng đội, nhân dân dành cho anh được nêu ở câu 5. của người lính trong bài thơ
Trên cơ sở đó, xác định tình cảm, suy nghĩ của mình
về hình ảnh người lính

*Rubric đánh giá sản phẩm vẽ, sưu tầm tranh ảnh:
 

Mức độ
Tiêu chí
Bức vẽ, tranh ảnh (10
điểm)

 

Mức 1

 

Mức 2

 

Mức 3

Các bức vẽ, tranh ảnh Các bức vẽ, tranh ảnh Các bức vẽ, tranh ảnh
còn đơn điệu về hình chưa thật đẹp về hình đẹp, hấp dẫn, ấn tượng về
ảnh, màu sắc.
ảnh, màu sắc.
hình ảnh, màu sắc.
(dưới 5 điểm)
(5-7 điểm)
(8 -10 điểm)

Hình tượng người lính Việt Nam đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận
cho các sáng tác thi ca nhạc họa. Nguyễn Khoa Điềm cũng đưa hình tượng ấy
vào trong thơ của mình một cách tự nhiên và đầy cảm xúc với bài thơ: “Đồng
dao mùa xuân”. Bài thơ viết về người lính, dưới góc nhìn chiêm nghiệm của
một con người thời bình. Đó là những người lính hồn nhiên, tinh nghịch,
chưa một lần yêu, còn mê thả diều nhưng chính họ đã hi sinh tuổi xuân, máu
xương của mình cho Đất Nước. Họ đã nằm lại mãi nơi chiến trường để đất
nước được vẹn tròn, để nhân dân được độc lập. Trong cảm nhận của Nguyễn
Khoa Điềm, dù họ mãi mãi gửi thân xác nơi rừng Trường Sơn xa xôi nhưng
anh linh của họ thì còn mãi. Bởi chính họ đã làm nên mùa xuân vĩnh hằng
của đất nước hôm nay.

Hình ảnh người lính trong những năm chiến tranh.
Câu thơ “Có một người lính?” được điệp lại hai lần, mở đầu các khổ thơ (khổ
một và khổ ba)

Tác dụng của
điệp ngữ “Có
một người
lính?”

+ Mỗi lần câu thơ vang lên là một hình ảnh, một ấn tượng trong
ký ức lại ùa về trong lòng tác giả, gắn liền với người đồng đội
năm xưa.
+ Nhấn mạnh sự hiện diện của người lính nơi chiến trường đồng
thời khẳng định hình ảnh của anh sẽ còn tồn tại mãi trong ký ức
của đồng đội và nhân dân.

Hình ảnh người lính trong những năm chiến tranh.
Hành động: “ Đi vào núi xanh- Những năm máu lửa”
Hoán dụ

Để chỉ hoàn cảnh chiến tranh gian khổ, ác liệt
với nhiều mất mát hy sinh.

Hoán dụ

Hình ảnh thiên nhiên núi rừng Trường Sơn hoang vu,
khắc nghiệt, đây cũng chính là chiến trường nơi mà
người lính sẽ chiến đấu.

Thời gian:
“Những năm máu lửa

Hành
động

Không gian:
“ núi xanh”-

Hành động “đi vào núi xanh” ->người lính tự nguyện tham gia chiến đấu, sẵn sàng đối
diện với những gian khổ thiếu thốn, những hiểm nguy và cả những hy sinh mất mát.
Hành động anh dũng, quả cảm => là lựa chọn chung của bao chàng trai thời chiến. Đây
cũng là hành động thể hiện tình yêu tổ quốc, trách nhiệm với quê hương của những
người lính trẻ.

Hình ảnh người lính trong những năm chiến tranh.
“Chưa một lần yêu”- chưa từng trải nghiệm sự rung động của
tình yêu đôi lứa, thứ tình cảm mãnh liệt, say mê, đẹp đẽ, kỳ diệu.
Tác giả đã
liệt kê
những chi
tiết khắc
họa hình
ảnh những
người lính.

“Cà phê chưa uống”- chưa từng biết đến hương vị của cà phê,
của cuộc sống sung túc đủ đầy.
“Còn mê thả diều”- vẫn say mê với thú vui con trẻ, với tâm hồn
trong sáng, hồn nhiên, bay bổng.

=>Hình ảnh người lính trẻ trung, còn mang những
nét hồn nhiên, trong sáng đi vào chiến trường khốc
liệt.

Hình ảnh người lính trong những năm chiến tranh.
Sự hy sinh của người lính.

Một ngày hoà
bình
Anh không về
nữa.

Biện pháp tu từ
nói giảm nói
tránh

Độ dài của khổ
thơ

=> Cách nói “anh không về nữa” để giảm
nhẹ cảm giác đau đớn, xót xa trước sự hy
sinh của người lính.

=> rút ngắn chỉ gồm hai câu thơ =>tạo nên sự
hụt hẫng trong lòng người đọc, tựa như một
khoảng lặng, một nốt trầm một nỗi trống vắng
mênh mông không gì có thể lấp đầy trong lòng
nhà thơ khi đồng đội hy sinh.