Vợ nhặt
Kim Lân

Khởi động
❖ Theo dõi video sau và trả lời câu hỏi:
❖ Em biết gì về nạn đói năm Ất Dậu (1945)

Hình thành

Kiến thức mớ

MỤC TIÊUBÀI HỌC
Học sinh phân tích được mối liên hệ giữa nhan đề và nội
dung câu chuyện
Học sinh xác định và nêu được ý nghĩa tình huống truyện

Học sinh xác định trình tự kể truyện và bố cục của văn bản
Học sinh phân tích sự thay đổi của các nhân vật từ khía
cạnh điểm nhìn, lời kể và giọng điệu
Học sinh nêu chủ đề và đánh giá giá trị tư tưởng cảu tác
phẩm  
Học sinh viết được đoạn văn khoảng 150 chữ trình bày suy
nghĩ về một thông điệp ý nghĩa trong văn bản

I. TÌM HIỂU CHUNG

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ

Nguyễn Văn Tài (1920 – 2007)
Bắc Ninh

KIM LÂN

Cây bút viết TRUYỆN

NGẮN

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ

Đề tài
 Cuộc sống và con người ở làng quê Việt Nam đồng bằng
Bắc Bộ.
 Thế giới nghệ thuật của ông chủ yếu tập trung ở khung
cảnh nông thôn và hình tượng người nông dân. Ông am
hiểu sâu sắc cảnh ngộ và tâm lí của những người nông
dân nghèo, rất gần gũi với sinh hoạt của ông – những

KIM LÂN

con người gắn bó tha thiết với quê hương và cách mạng

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ

Tác phẩm chính
TẬP  Nên vợ nên chồng (1955)
TRUYỆN 
Con chó xấu xí (1962)
 Làng
TRUYỆN  Vợ nhặt
NGẮN  Chó săn
 Con mã mái
 …..

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. TÁC PHẨM
Tiền thân trích từ một
chương trong tiểu thuyết
(viết sau 1945 nhưng còn

Xóm ngụ cư

dang dở)
Viết lại với tên “Vợ nhặt”

In trong tập (1962)

1954

Con chó xấu xí

NHIỆM VỤ
Đọc văn bản và suy ngẫm:
+ Nhan đề văn bản với nội dung câu chuyện
và hoàn cảnh ra đời (Gợi ý: Quan điểm của
Kim Lân khi sáng tác truyện ngắn này)
+ Tình huống truyện có gì đặc sắc
+ Trình tự kể và bố cục của truyện.

TÌM HIỂU NẠN ĐÓI 1945
“đội chiếu lũ lượt bồng bế,
dắt díu nhau lên xanh xám
như những bóng ma”
“nằm ngổn ngang khắp
lều chợ”
“người chết như ngả rạ”
“Không khí vẩn lên mùi
ẩm thối của rác rưởi và
mùi gây của xác người”

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. TÁC PHẨM

Với Kim Lân
“Khi viết về nạn đói, người ta thường viết về sự
khốn cùng và bi thảm... Tôi muốn truyện ngắn
với ý khác. Trong hoàn cảnh khốn cùng, dù cận
kề bên cái chết nhưng những con người ấy không
nghĩ đến cái chết mà vẫn hướng tới sự sống, vẫn

KIM LÂN

hi vọng, tin tưởng ở tương lai. Họ vẫn muốn
sống, sống cho ra con người..”

NHAN ĐỀ

Nhặt (Động từ)
 Ngẫu nhiên, thờ ơ, không
chủ tâm để lấy một vật gì đó
thường là từ dưới đất lên.
 Một vật quá nhỏ bé, không
ai để ý, không còn giá trị
nên đã bị vứt đi.

Vợ (Danh từ)
 Một phần quan trọng trong
cuộc đời một người đàn ông.
 Lấy vợ là một trong những
việc lớn của đời người, được
thực hiện theo phong tục
truyền thống của người Việt.

NHAN ĐỀ

Nhặt (Động từ)

Vợ (Danh từ)

Một nạn đói

Một đám cưới

Hành động thờ ơ

Sự kiện trọng đại

Tai họa khủng khiếp

Hạnh phúc đôi lứa

NHAN ĐỀ

Vợ (Danh từ)
Nhặt (Động từ)

• Hé mở tình huống truyện, hàm chứa mâu thuẫn, éo le.
Thể hiện những giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc
cho tác phẩm.
• Suy đoán được phần nào về giá trị của người vợ. Hình
dung được tình cảnh của người chồng khi một việc lớn
lao, trọng đại của đời người lại được thực hiện bởi một
hành động ngẫu nhiên, thờ ơ, không chủ tâm.
• Cảm thấy xót xa cho thân phận con người, nhưng cũng
từ đó xúc động vì tình người mà những người nông dân
dành cho nhau trong hoàn cảnh khốn cùng; xúc động vì
vẻ đẹp tâm hồn, vì khát khao yêu thương và trân trọng
hạnh phúc của họ

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. TÁC PHẨM
Mối quan hệ giữa NỘI DUNG –
HOÀN CẢNH – NHAN ĐỀ

Nạn đói – Khổ đau tận cùng của con
người, đến việc ma chay, cưới hỏi là
việc quan trọng vậy mà phải dùng từ
“nhặt” là việc tạm bợ, vô thức,
không có giá trị trân trọng  Nỗi khổ
của con người trong nạn đói

Xúc động và trân trọng vẻ
đẹp tâm hồn, khát khao tin
tưởng sống của những con
người trong nạn đói

Đồng cảm, xót xa cho
số phận con người

TÌNH HUỐNG TRUYỆN

Thời điểm khủng khiếp nhất của
nạn đói Ất Dậu, khi làng ngụ cư
của Tràng bao trùm trong không
khí chết chóc lạnh lẽo.

Tình huống éo le đã được tạo ra
bởi sự đối đầu khốc liệt giữa sự
sống và cái chết, giữa hạnh phúc
và đau khổ.

BỀ MẶT
HIỆN THỰC

 Làng quê tăm tối, đói rách đến điêu
đứng, người chết như ngả rạ, người
sống cũng tiều tụy, thê thảm, tất cả
bầu không khí bao trùm đều là sự
chết chóc.
 Gián tiếp lên án tội ác của thực dân,
của phát xít và tầng lớp phong kiến
đã gây ra nạn đói khủng khiếp năm
1945 khiến số phận con người bọt
bèo như cỏ rác

GIÁ TRỊ TÌNH HUỐNG

BỀ SÂU
HIỆN THỰC

 Ca ngợi sự đùm bọc, chở che, đạo lí, tình
cảm yêu thương của con người với con
người trong nạn đói. Tình cảm ấy được
thể hiện rõ qua thái độ của Tràng và bà
cụ Tứ với cô vợ nhặt
 Thể hiện thái độ của nhà văn Kim Lân:
trân trọng trước niềm khát khao sống và
khát khao hạnh phúc. Dù trong hoàn cảnh
bi thảm đến đâu, con người vẫn hướng về
sự sốngvẫn tin tưởng, lạc quan, hi vọng
vào tương lai

GIÁ TRỊ TÌNH HUỐNG

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. TÁC PHẨM

1

• Từ đầu đến “u
thương quá…”:
Tràng nhặt vợ
và thị theo Tràng
về nhà ra mắt

2

• Còn lại: Sự thay
đổi của các nhân
vật vào buổi
sáng ngày hôm
sau.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

NHIỆM VỤ
GV chia lớp thành các nhóm (đôi hoặc nhóm lớn)
hoàn thành phiếu học tập hoặc thực hiện sơ đồ tư duy
theo câu hỏi gợi dẫn để tìm hiểu nhân vật qua trật tự
kể và qua lời người kể chuyện

Câu hỏi gợi ý
*Qua trật tự kể: Trước và Sau khi Tràng nhặt vợ
+ Trước khi nhặt vợ Tràng là người thế nào? (Lưu ý về
ngoại hình, hoàn cảnh sống). Sau khi nhặt vợ Tràng đã có
những thay đổi ra sao?
+ Trước khi theo Tràng về nhà, cô vợ nhặt hiện lên với
ngoại hình ra sao? Hành động có gì đáng chú ý? Sau khi
theo Tràng về nhà cô vợ nhặt hiện lên là người như thế
nào?
+ Trước khi Tràng đưa vợ về bà cụ Tứ là người mẹ ra
sao? Sau khi con trai giới thiệu người vợ và chấp nhận có
con dâu mới, bà cụ Tứ có những suy nghĩ và tâm trạng
gì?

Câu hỏi gợi ý
*Qua lời người kể chuyện: Lời kể, điểm nhìn và giọng
điệu
+ Người kể chuyện thể hiện sự thay đổi của Tràng vào
sáng hôm sau bằng lời kể thế nào? Điểm nhìn từ đâu?
Giọng điệu có gì đặc biệt?
+ Người kể chuyện thể hiện sự thay đổi của cô vợ nhặt
vào sáng hôm sau bằng lời kể thế nào? Điểm nhìn từ
đâu? Giọng điệu có gì đặc biệt?
+ Người kể chuyện thể hiện sự thay đổi của bà cụ Tứ
vào sáng hôm sau bằng lời kể thế nào? Điểm nhìn từ
đâu? Giọng điệu có gì đặc biệt?

Câu hỏi gợi ý
Qua đó, ta thấy được điều gì đáng chú
ý trong cách kể chuyện của Kim Lân,
cách nhìn nhận về con người trong
nạn đói của tác giả có gì đặc biệt?

II. Đọc hiểu văn bản
1. Hình tượng các nhân vật qua điểm nhìn, lời kể và giọng điệu
a. Sự thay đổi của các nhân vật theo trình tự của câu chuyện
Trước

Sau

Nghèo khổ, xấu xí, thô - Băn khoăn, lo lắng
kệch, sống với một - Tràng như đổi khác: Biết yêu thương,
người

mẹ

già

nua. trọng nghĩa tình; có ý thức trách

Không thể lấy được vợ.
=> Tràng điển hình cho
số phận bi thảm của
người nông dân dưới
chế độ cũ.

nhiệm; cảm nhận và hạnh phúc trước
cuộc sống mới trong ngôi nhà của
mình; khát khao hạnh phúc; có niềm
tin hướng đến một tương lai tươi sáng.

Nhân vật

II. Đọc hiểu văn bản
1. Hình tượng các nhân vật qua điểm nhìn, lời kể và giọng điệu
a. Sự thay đổi của các nhân vật theo trình tự của câu chuyện
Trước

Sau

- Một thân phận người - Một con người giàu khát vọng
khổ

đau,

bất

hạnh: sống; biết đón nhận và quý trọng

Không tên tuổi, không tình yêu thương; tìm thấy niềm vui
quê quán; Xộc xệch về hạnh phúc bên gia đình; đôn hậu,
nhân hình, nhân tính hề dịu dàng trở lại; thổi một luồng
quen biết, chị ta lập tức sinh khí mới vào cuộc sống gia
bám theo, liều lĩnh đến đình và thắp sáng cho họ niềm tin,
mức đáng sợ.

hi vọng vào một tương lai

Nhân vật Thị

Trước
Sau
- Là dân ngụ cư; gia - Khi biết Tràng có vợ: ngạc
đình nghèo khó.
nhiên, tâm trạng vừa đau đớn,
- Già nua, ốm yếu
tủi cực, xót xa xen lẫn vui
nhưng vẫn nặng gánh
mừng
mưu sinh.
- Sau khi Tràng có vợ: Khuôn
“lọng khọng đi vào
mặt rạng rỡ hẳn lên, cùng con
ngõ, vừa đi vừa lẩm
dâu dọn dẹp nhà cửa, dặn dò
bẩm tính toán gì trong
các con và có niềm tin vào
miệng”, khuôn mặt thì
tương lai, dự cảm đổi đời.
bủng beo u ám như vỏ
 
quả chanh.

II. Đọc hiểu văn bản
1. Hình tượng các nhân vật qua điểm nhìn, lời kể và giọng điệu
b. Sự thay đổi của các nhân vật qua lời kể của người kể chuyện (điểm nhìn, lời kể và giọng điệu)

o Điểm nhìn

o Lời kể

o Giọng điệu

II. Đọc hiểu văn bản
1. Hình tượng các nhân vật qua điểm nhìn, lời kể và giọng điệu
b. Sự thay đổi của các nhân vật qua lời kể của người kể chuyện (điểm nhìn, lời kể và giọng điệu)
Người kể
chuyện

Nhân vật Tràng

Nhân vật thị

Nhân vật bà cụ Tứ

*Trước khi nhặt vợ: Bên ngoài *Trước khi theo Tràng: Bên *Khi Tràng vừa đi Thị về:
(Hình dáng, tính cách, lời nói ngôn ngoài (Hình dạng, tính cách, Bên ngoài (lời nói) và Bên
ngữ và hoàn cảnh sống)

cách nói chuyện)

trong (suy nghĩ, cảm xúc

*Sau khi nhặt vợ: Bên trong – kết *Sau khi theo Tràng và buổi dành cho đứa con)
Điểm nhìn

hợp bên ngoài (Suy nghĩ, cảm xúc sáng ngày hôm sau: Bên *Sáng ngày hôm sau: Bên
tâm trạng, lời nói với cô vợ và ngoài (Hành động, nét mặt, ngoài (Lời nói và hành động)
người mẹ, suy nghĩ và cảm xúc biểu hiện qua những chi tiết
vào buổi sáng ngày hôm sau)

nhỏ trên gương mặt)

II. Đọc hiểu văn bản
1. Hình tượng các nhân vật qua điểm nhìn, lời kể và giọng điệu
b. Sự thay đổi của các nhân vật qua lời kể của người kể chuyện (điểm nhìn, lời kể và giọng điệu)
Người kể
chuyện

Nhân vật Tràng

Nhân vật thị

Nhân vật bà cụ Tứ

- Lời tái hiện ý thức và giọng điệu - Lời tái hiện ý thức và giọng - Lời tái hiện ý thức và giọng
nhân vật (Hắn nghĩ bụng: “Quái sao điệu nhân vật (Thị đảo mắt điệu nhân vật (Bà lão nhìn
nó lại buồn thế nhỉ?... Ồ sao nó lại nhìn xung quanh, cái ngực người đàn bà, lòng đầy thương
Lời kể

buồn thế nhỉ”)

gầy lép nhô lên, nén một tiếng xót. Nó bây giờ là dâu là con

- Lời độc thoại nội tâm (Người ta có thở dài)

trong nhà rồi)

gặp bước khó…. có vợ được)

 

 

- Lời nhại (có khối cơm trắng mấy
giò đấy),…
Giọng điệu

- Mộc mạc, giản dị. Ngôn ngữ gần với khẩu ngữ, nhưng có sự chắt lọc kĩ lưỡng, có sức gợi đáng kể
- Diễn tả chân thật từng ánh mắt, cử chỉ và nội tâm của nhân vật

NHIỆM VỤ
Đọc văn bản và suy ngẫm, GV phát
vấn HS có thể làm nhóm và cùng
suy ngẫm theo kĩ thuật KHĂN
TRẢI BÀN: Hãy nêu chủ đề và
đánh giá tư tưởng của tác phẩm.
Thời gian: 10ph
Chia sẻ: 10ph

Chủ đề
- Phản ánh thành công hình ảnh nông thôn Việt Nam trong nạn
đói 1945. Không khí nạn đói như đang bao trùm khắp mọi
nơi.
- Thương cảm cho số phận cảu con người bèo bọt như cỏ rác
- Anh Tràng đứng trước tình cảnh ế vợ vậy mà lại có thể nhặt
được vơ một cách dễ dàng chỉ với một câu đùa vu vơ và bốn
bát bánh đúc
- Thái độ xót xa của nhà văn thể hiện rõ nhất qua cách nhà văn
miêu tả về hình ảnh , về số phận của người đàn bà không tên
- Số phận tiêu biểu cho biết bao số phận của con người trong
nạn đói: không tên, không quê

Tư tưởng

- Cái đói, cái chết lại càng khiến con người lao
động ngời lên những phẩm chất tốt đẹp.
- Lòng nhân hậu, tình cảm yêu thương vị tha,
niềm khát khai sống, khát khao hạnh phúc và
niềm tin mãnh liệt vào một tương lai

Luyện tập

NHIỆM VỤ
Viết đoạn văn khoảng 150
chữ trình bày suy nghĩ của
bạn về một thông điệp có ý
nghĩa với bản thân được rút
ra từ truyện ngắn vợ nhặt

Bài viết tham khảo (Vietjack)
Truyện ngắn “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân là một bài học về tình yêu thương giữa người với người
đối với mỗi chúng ta. Tình yêu thương có vô vàn hình trạng, nó như một viên đá ngũ sắc lung linh. Tuy nó vô
hình nhưng lại hữu hình, luôn xuất hiện vào cuộc sống hằng ngày. Tình yêu thương giống như một chiếc túi
khổng lồ mà nhân loại không định nghĩa được. Nó trừu tượng đến mức khó hiểu. Nhìn đứa trẻ mồ côi nằm ở
hàng ghế đá, nhìn cụ già đang mon men đi xin ăn, nhìn người dân miền trung đang chịu những cơn bão, người
thì bị chết, gia đình li tán, của cải mất mát…..chúng ta cảm thấy sao xót xa, sao đau lòng quá. Tình yêu thương
chính là sự lo lắng cho người với người, dù chưa từng gặp mặt, dù chị là sự lướt quá, nhưng trái tim con người
là thế, tình yêu thương là vô tận. Và rồi, vì yêu vì thương chúng ta sẵn sàng giúp đỡ, bỏ tâm huyết chăm lo xây
dựng các nhà tình thương tình nghĩa, để bao bọc các em nhỏ mồ côi, để cho các cụ già neo đơn có một mái nhà,
để những người tàn tật, những trẻ em bị mắc bệnh hiểm nghèo có thể được chữa trị,… Dù là âm thầm giúp đỡ,
hay công khai giúp đỡ, họ đều không cần mọi người biết đến, không cần mọi người tuyên dương, ghi danh. Chỉ
cần nơi nào có tình yêu thương, nơi ấy thật ấm áp, và hạnh phúc.

Liên hệ
Vận dụng

Có thể xem truyện ngắn Vợ nhặt là một câu chuyện cổ tích trong nạn đói hay
không? Hãy nêu và phân tích quan điểm của em về điều này? Tìm một ví dụ khác
về sự lạc quan tin tưởng trong cuộc sống ngay cả trong hoàn cảnh khổ đau.
Thời gian: 15ph

Gợi ý đáp án

- Có thể xem truyện ngắn Vợ nhặt là một câu chuyện cổ tích trong nạn đói bởi:
- Câu chuyện trong truyện ngắn “Vợ nhặt” có motip giống với truyện cổ tích, đám cưới của
Tràng với thị cũng được coi là đám cưới cổ tích.
+ Giữa cái cảnh đói kém, khi mà bản thân còn lo chưa xong nhưng vẫn ánh lên tình thương
giữa người với người trong hoàn cảnh khốn cùng ấy. Tràng và bà cụ Tứ sẵn sàng đèo bồng
thêm một người vợ nhặt, thị cũng sẵn sàng theo không Tràng về làm vợ. Khát vọng hạnh
phúc gia đình lớn lao hơn những nhu cầu cuộc sống tầm thường.
+ Chuyện kết thúc bằng một chi tiết “sáng” mở ra một tương lai mới cho các nhân vật (hình
ảnh phá kho thóc Nhật, đoàn người đi trên đê và lá cờ đỏ sao vàng bay phấp phới).

LIÊN HỆ
Hiện thực nạn đói năm 1945 với một vấn đề xã hội hiện nay
- Lối sống hoang phí, hưởng thụ
- Sự lạnh lùng, thờ ơ vô cảm….