KHOA HỌC
TỰ NHIÊN 9

Menđen – người đặt nền móng cho di truyền học

Grêgo Menđen: (1822 – 1884)
- Ông là người đầu tiên vận dụng
phương pháp khoa học vào việc
nghiên cứu di truyền.
- Phương pháp độc đáo của
Menđen là phương pháp phân tích
các thế hệ lai.

3

ĐỐI TƯỢNG THÍ NGHIỆM CỦA MENĐEN LÀ CÂY
ĐẬU HÀ LAN

CÁC CẶP TÍNH TRẠNG TƯƠNG PHẢN Ở CÂY
ĐẬU HÀ LAN

Vì sao Menden chọn đối
tượng là đậu Hà Lan để
nghiên cứu?

- Đối tượng cây đậu Hà Lan có đặc điểm:
+ Có hoa lưỡng tính, tự thụ phấn nghiêm ngặt.
+ Có nhiều cặp tính trạng tương phản.
+ Dễ trồng, thời gian sinh trưởng ngắn, dễ theo
dõi thí nghiệm.
6

? Thế nào là cây bố? Thế nào là cây mẹ?

I. QUY LUẬT PHÂN LI
1. Thí nghiệm

Lai hai giống đậu Hà lan khác nhau về 1 cặp tính
trạng thuần chủng tương phản
P: Hoa tím
X
Hoa trắng
F1 :
Hoa tím
F2: 3 Hoa tím : 1 Hoa trắng
( Kiểu hình: 3 trội: 1lặn )

P

F1

F2

Hoa tím x hoa Hoa tím 705 hoa tím : 224
trắng
hoa trắng
Thân cao x Thân Thân
787 thân cao :
lùn
277 thân lùn
cao
Quả lục x quả
Quả lục 428 quả lục : 152
vàng
quả vàng

? Qua các thí nghiệm của Menđen, em nhận
thấy F1 và F2 có kết quả như thế nào?

P

F1

F2

Tỉ lệ kiểu hình
F2

Hoa tím x hoa
trắng

Hoa
tím

705 hoa tím : 224
hoa trắng

3 hoa đỏ : 1
hoa trắng

Thân cao x
Thân lùn
Quả lục x quả
vàng

Thân 787 thân cao : 277
cao
thân lùn

3 thân cao : 1
thân thấp

Quả
lục

3 quả lục : 1
quả vàng

428 quả lục : 152
quả vàng

? Điền tỉ lệ các loại kiểu hình ở F2 vào ô trống

Khi lai hai bố mẹ khác nhau về một
cặp tính trạng thuần chủng tương phản
đồng tính
thì F1.......................
về cặp tính trạng
của bố hoặc mẹ, còn F2 có sự phân li
tính trạng theo tỉ lệ trung
3 trội : 1 lặn
bình.....................
? Điền các từ hay cụm từ: đồng tính, 3 trội : 1
lặn vào chỗ trống.

2. Giải thích thí nghiệm

Mendel giải thích kết quả thí nghiệm
* Mỗi tính trạng do 1 cặp nhân tố di truyền (allele)
quy định
* Quy ước: A qui định hoa đỏ (trội)
a  qui định hoa trắng (lặn)
=> Cây hoa đỏ thuần chủng có KG: AA
Cây hoa trắng thuần chủng có KG: aa

Mendel giải thích kết quả thí nghiệm
Pt/c:
Gp:

Hoa đỏ
AA
A

F1:
F1xF1:
GF1:

Aa
A, a

x

Hoa trắng
aa
a

Aa

Hoa đỏ

x

Aa
A, a

GF1:
F2:

A, a

A, a

AA : Aa : Aa : aa

Tỉ lệ KG F2: 1AA: 2Aa: 1aa
Tỉ lệ KH F2:
3đỏ
: 1trắng

? Do đâu tất cả các cây F1 đều cho hoa đỏ?
? Nhân tố di truyền lặn a bị nhân tố di truyền trội A lấn át hay
đã trộn lẫn với nhân tố di truyền trội? vì sao?

Khi F1 hình thành giao tử, mỗi nhân tố di
truyền trong cặp Aa phân li về một giao tử
tạo ra hai loại giao tử A và a với tỉ lệ
ngang nhau là 1 A : 1 a
=> Đây chính là luận điểm cơ bản trong
quy luật phân li của Menđen.

Quy luật phân li:
Mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di
truyền (cặp allele) quy định. Khi giảm phân
hình thành giao tử, các allele trong cặp
phân li đồng đều về các giao tử nên mỗi
giao tử chỉ chứa một allele của cặp.

3. Lai phân tích
Hãy xác định kết quả của những phép lai sau:
P Hoa đỏ

x

Hoa trắng

AA

aa

P Hoa đỏ x

Hoa trắng

Aa

aa

Hoàn thành các phép lai
P:

Gp:
F1:

Hoa đỏ

x

Hoa trắng

H đỏ

AA

aa

Aa

A

a
Aa

100% h đỏ

x

H trắng
aa

A: a

a
Aa: aa

50% đỏ: 50% trắng

Phân tích kết quả của những phép lai:
P Hoa đỏ
AA
G

F1

A

x

Hoa trắng

P Hoa đỏ

aa

a

Aa (100% hoa đỏ)

KG: 1 Aa
KH: hoa đỏ
=>
- F1 đồng tính
- Cá thể đem lai có KG đồng
hợp trội

x

Hoa trắng

Aa

G

A

a

aa

a

a

F1 Aa( hoa đỏ), aa(Hoa trắng)
KG: 1 Aa và 1aa
KH: 1 hoa đỏ và 1 hoa trắng
=>
- F1 phân tính
- Cá thể đem lai có kiểu gen dị
hợp

Hãy điền từ thích hợp vào những chỗ trống
Phép lai phân tích là phép lai giữa cá thể mang
tính trạng (1). .trội
. . cần xác định (2) . kiểu
. . . .gen
....
với cá thể mang tính trạng (3). lặn
. . . Nếu kết quả
của phép lai là đồng tính thì cá thể mang tính
trạng trội có kiểu gen (4). đồng
. . . . hợp
. . . trội
. . . còn kết
quả lai là phân tính thì cá thể đó có kiểu gen (5) .
. . . dị
. . .hợp

- Lai phân tích: là phép lai giữa cơ thể mang
tính trạng trội chưa biết kiểu gene với cơ thể
mang tính trạng lặn. Nếu kết quả của phép lai
là đồng tính thì cơ thể mang tính trạng trôi
đem lai có kiểu gen đồng hợp, nếu kết quả của
phép lai là phân tính thì cơ thể mang tính trạng
trội đem lai có kiểu gen dị hợp.
- Vai trò: xác định kiểu gene của cơ thể cần
kiểm tra.

II. Quy luật phân li độc lập
1. Thí nghiệm

Phân tích kết quả thí nghiệm cuả Men đen

315

315:556 ≈ 9/16

101

101:556 ≈ 3/16

108

108:556 ≈ 3/16

32

32:556 ≈ 1/16

3
Vàng 315+101 416
=
≈
=
Xanh 108+32 140
1

Trơn 315+108 423
=
≈
Nhăn = 101+32
133

3
1

* Phân tích kết quả :
- Tính trạng màu sắc hạt có tỉ lệ kiểu hình ở F2:
1

3
4

4

hạt vàng :
hạt xanh
(1)
- Tính trạng vỏ hạt có tỉ lệ kiểu hình ở F2:
3

1

vỏ trơn: 4 vỏ nhăn
4

(2)

? Nhân hai kết quả lai một cặp tính trạng (1).(2) và đối
chiếu với kết quả lai hai cặp tính trạng.
1
3
3
1
3
9
1
3
:
:
X
:
:
( 4 V 4 ) ( T : N ) = 16 VT 16 VN 16 XT 16 XN
4

4

2. Giải thích thí nghiệm

Khi tách riêng từng cặp tính trạng, tỉ lệ thu được ở
F2 là 3:1 vẫn nghiệm đúng với quy luật phân li.
Vậy, sự di truyền tính trạng màu hạt không phụ
thuộc vào sự di truyền của tính trạng hình dạng hạt.

- Khi nhân hai kết quả lai của một cặp tính
trạng ta thu được kết quả bằng đúng kết quả
lai hai cặp tính trạng.
=> Kết luận: Hai cặp tính trạng vàng - trơn
và xanh - nhăn di truyền độc lập với nhau.

* Qui luật phân li độc lập:
Các cặp nhân tố di truyền (cặp allele) quy định
các tính trạng khác nhau. Trong quá trình hình
thành giao tử, cặp allele này phân li độc lập với
cặp allele khác
=> Nếu F2 có tỉ lệ phân li KH bằng tích tỉ lệ phân li
của các cặp tính trạng thì các cặp tính trạng di truyền
độc lập với nhau.

Nhận xét các đặc điểm giống và khác nhau
giữa con cái với bố mẹ trong bức ảnh sau?

Biến dị tổ hợp
? F2 xuất hiện những KH
nào khác P? các KH mới
này được hình thành như
thế nào?
- Hai KH mới là vàng nhăn và xanh - trơn
- Được hình thành do sự
phân li độc lập dẫn đến sự
tổ hợp lại (sắp xếp lại) các
tính trạng đã có ở P. Vàng
tổ hợp với nhăn, xanh tổ
hợp với trơn làm xuất
hiện biến dị tổ hợp (khá
phong phú ở loài giao
phối).

BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1. Ở một loài thực vật, hoa đỏ trội hoàn toàn so với hoa vàng. Cho
cây hoa đỏ giao phấn với cây hoa vàng được F1 rồi tiếp tục cho F1 tự
thụ phấn
a, Lập SDL từ P tới F2
b, Làm thế nào để biết được cây hoa đỏ ở F2 là t/c hay không t/c. Giải
thích và lập SDL.
Bài 2. Ở một loài thực vật, các tính trạng hoa kép, màu đỏ trội hoàn
toàn so với hoa đơn, màu trắng. Cho giao phối một cặp bố mẹ người ta
thu được kết quả sau: 411 kép, đỏ; 409 đơn, đỏ; 138 kép, trắng; 136
đơn, trắng. Hãy cho biết phép lai trên có tuân theo quy luật PLDL của
Menden không? Tại sao?

Bài 3. Ở cà chua, quả đỏ là tính trạng trội hoàn toàn so
với quả vàng. Hãy xác định kết quả về KG, KH của con
lai F1 trong các trường hợp sau:
a, Quả đỏ x quả đỏ
b, Quả đỏ x quả vàng
c, Quả vàng x quả vàng.
Bài 4. Ở một loài thực vật, gen A quy định hoa kép trội
hoàn toàn so với gen a quy định hoa đơn.
a, Sự tổ hợp giữa 2 alen trên tạo ra mấy KG, viết các
KG đó.
b, Khi giao phối ngẫu nhiên có bao nhiều kiểu GP khác
nhau từ các KG đó? Xác định kết quả của mỗi KG giao
phối.