Bài 4:
Tôn trọng sự thật

Nội dung bài học
1. Biểu hiện của tôn trọng sự thật
2. Vì sao phải tôn trọng sự thật

KHỞI ĐỘNG

Cùng trao đổi, thảo luận: 
Bình, Hưng và Minh cùng đi học. Trên đường đi, Minh rẽ vào cửa hàng đồ chơi
điện tử nên đến lớp muộn, nhưng Minh báo với cô giáo là bị hỏng xe giữa
đường. 
Nếu em là Bình và Hưng, em sẽ lựa chọn cách ứng xử như thế nào? Vì sao?

- Nếu em là Bình và Hưng, em sẽ khuyên Minh nên nói sự thật với
cô giáo và xin lỗi cô. Nếu Minh không nghe, em sẽ báo cáo với cô
để cô nói chuyện với Minh để giúp bạn có những suy nghĩ và hành
vi đúng đắn, không gian dối và tập trung học tập. Vì chúng ta không
nên nói dối, phải tôn trọng sự thật, phải biết công nhận những sự
thật đã diễn ra, có như vậy chúng ta mới là người trung thực, được
mọi người yêu quý, xã hội mới tốt đẹp hơn.

KHÁM PHÁ

Nhà bác học Ga-li-lê đã
tôn trọng sự thật như thế
nào?

+ Sự thật mà Ga-li-lê bảo
vệ là Trái Đất quay xung
quanh Mặt Trời chứ không
phải quay xung quanh Trái
Đất. Ga-li-lê đã tôn trọng
sự thật bằng cách tuyên
bá”Dù sao Trái Đất vẫn
quay”
+ Tôn trọng sự thật là suy

Ga–li–lê (1564 – 1642)

1. Biểu hiện của tôn trọng sự thật
a. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi
a) Em hãy tìm ra từ ngữ nói lên “Sự thật” trong câu chuyện trên. 
b) Câu nói nổi tiếng của Ga-li-lê “Dù sao Trái Đất vẫn quay” chứng tỏ ông
là người như thế nào? Vì sao?
a) Sự thật mà Ga-li-lê bảo vệ là Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời chứ không
phải Mặt Trời quay xung quanh Trái Đất. Ga-li-lê đã tôn trọng sự thật bằng
cách tuyên bố: “Dù sao Trái Đất vẫn quay!”.
b) Câu nói nổi tiếng của Ga-li-lê “Dù sao Trái Đất vẫn quay” chứng tỏ ông là người
trung thực, thẳng thắn, dám đứng ra nói lên sự thật, nói những điều đúng đắn.
Vì trong thời kì Ga-li-lê sinh sống, quan điểm “Trái Đất là trung tâm của vũ trụ và
luôn đứng yên” được coi là quan điểm chính thống trong xã hội. Tất cả những ý
kiến phản bác lại điều đó đều không được chấp nhận. Vì vậy, quan điểm mà Gali-lê ủng hộ rằng “Trái Đất mới là một hành tinh quay xung quanh Mặt Trời” là
trái ngược với quan điểm này, bị cho là chống đối. Ga-li-lê đã bị đưa ra trước toà
án để xét xử nhưng ông vẫn kiên quyết bảo vệ quan điểm đúng đắn của mình.

b. Tìm hiểu những biểu hiện của tôn trọng sự thật
Trao đổi, thảo luận nhóm về biểu hiện của tôn trọng sự thật trong các trường hợp
sau: 
(1) Việc học sinh cần làm để thầy cô giáo biết, khi: 
- Bạn ngồi bên cạnh hay nhìn bài của mình để được điểm tốt? 
- Một nhóm bạn mất đoàn kết, hoặc cãi nhau? 
- Bạn thân của mình không học bài, làm bài tập ở nhà? 
(2) Việc học sinh cần làm để bố mẹ biết, khi mình: 
- Bị điểm kém trong học tập? 
- Bị bạn trong lớp, trong trường bắt nạt? 
(3) Việc em cần làm khi chứng kiến kẻ gian lấy trộm đồ của người khác, hành vi cố
tình làm hỏng công trình công cộng,...

(1) Việc học sinh cần làm để thầy cô giáo biết, khi: 
- Bạn ngồi bên cạnh hay nhìn bài của mình để được điểm tốt: Trước hết em sẽ
khuyên bạn rằng không nên có hành vi không chịu học như vậy và nếu như
bạn có hiểu vài ý thì em sẽ chỉ cho bạn một vài câu có thể là bạn chưa hiểu
lắm. Em sẽ khuyên bạn nên tự nhận lỗi với thầy cô giáo. Nếu bạn không nghe
thì em sẽ báo cáo lại thầy cô giáo biết.
- Một nhóm bạn mất đoàn kết, hoặc cãi nhau: Em sẽ khuyên các bạn, phân tích
cho các bạn nghe hậu quả của việc mất đoàn kết. Sau đó báo cáo lại thầy cô
giáo biết để có hướng khuyên nhủ các bạn, tránh những hậu quả đáng tiếc xảy
ra.
- Bạn thân của mình không học bài, làm bài tập ở nhà: Em sẽ khuyên nhủ bạn
nên chăm chỉ và cố gắng học bài, làm bài. Em giúp đỡ bạn, hướng dẫn bạn
những bài khó. Em trình bày cho cô giáo về trường hợp của bạn và xin cô có
cách giải quyết giúp bạn tốt hơn.

2) Việc học sinh cần làm để bố mẹ biết, khi mình: 
- Bị điểm kém trong học tập: Nói thật với bố mẹ, nói rõ lí do, xin lỗi bố mẹ và
hứa sẽ đạt điểm cao hơn. Nếu cần bố mẹ hỗ trợ, giúp đỡ gì thì cũng chia sẻ
thật với bố mẹ luôn.
- Bị bạn trong lớp, trong trường bắt nạt: Thành thật nói với bố mẹ sự việc để
bố mẹ có hướng giải quyết.
3) Việc em cần làm khi chứng kiến kẻ gian lấy trộm đồ của người khác, hành vi cố
tình làm hỏng công trình công cộng,...: Em sẽ theo dõi nếu đúng sự việc như vậy
em sẽ báo cho thầy cô, bố mẹ, những người lớn, những người có trách nhiệm
biết.
=> Từ trao đổi trên, tôn trọng sự thật có biểu hiện trong cuộc sống là:
- Biết nhận lỗi của bản thân và nhận thức khách quan về người khác.
- Trung thực trong thi cử, báo cáo thầy giáo về lỗi sai của bạn.
- Tố cáo hành vi, việc làm sai trái.
- Chấp hành tốt mọi nội quy nơi mình sống.
-  Chỉ rõ sai cho bạn và khuyên bạn, giúp đỡ bạn để lần sau bạn không mắc phải
khuyết điểm đó nữa.
- Lắng nghe ý kiến của mọi người nhưng sẵn sàng tranh luận để tìm ra sự thật…

1. Biểu hiện của tôn trọng sự thật
- Tôn trọng sự thật là công nhận cái có thật, đã và đang diễn ra trong thực tế;
suy nghĩ, nói và làm theo đúng sự thật.
- Biểu hiện: 
+ Học sinh nói đúng sự thật với thầy cô, bạn bè và những người
xung quanh.
+ Người dân nói thật, cung cấp đúng thông tin với những người
có trách nhiệm;
+ Nhận xét, đánh giá đúng sự thật, dù có thể không có lợi cho
mình.

2. Vì sao phải tôn trọng sự
thật
a) Em đồng ý hay không đồng ý với ý kiến nào trên đây? Vì sao? 
b) Nếu en là Mai, em sẽ làm gì? Vì sao?

a) Em đồng ý với ý kiến cho rằng Mai làm như vậy là không nói đúng sự thật,
cũng không tốt cho Thảo. Bởi vì, Mai đang không tôn trọng sự thật, không
trung thực và khách quan. Mai làm như vậy khiến cô giáo không biết về tình
hình học tập của Thảo và khiến Thảo nghĩ rằn
b) Nếu en là Mai, em sẽ thành thật nhận lỗi đã bao che cho bạn và nói
trung thực với cô về tình hình của Thảo để cô có cách giúp Thảo chăm chỉ
và học tốt hơn. Chính em cũng khuyên Thảo, chỉ rõ cho Thảo nhận thức
được bản thân mình còn nhiều khuyết điểm.

2. Vì sao phải tôn trọng sự thật
- Tôn trọng sự thật giúp chúng ta hiểu rõ về sự việc, hiện
tượng, từ đó có cái nhìn đúng để giải quyết tốt mọi công
việc.
- Người tôn trọng sự thật là người thẳng thắn, trung thực,
được mọi người tin tưởng, kính trọng.

LUYỆN TẬP

1) Em đồng tình hay không đồng tình với hành vi nào dưới đây? Vì sao? 
A. Luôn đồng ý và nói theo số đông.
B. Luôn nói đúng những điều có thật. 
C. Luôn bảo vệ ý kiến và việc làm của mình. 
D. Luôn phê phán những người không cùng quan điểm với mình. 

A. Luôn đồng ý và nói theo số đông. Em không đồng tình vì không phải lúc nào ý
kiến của số đông cũng đúng. Chúng ta cần nhìn nhận sự việc trên tinh thần khách
quan và trung thực. Những việc nào đúng dù là không được số đông ủng hộ cũng
phải bảo vệ.
B. Luôn nói đúng những điều có thật. Em đồng tình vì đó là việc tôn trọng sự thật.
Nó bảo vệ cuộc sống, bảo vệ cho những điều đúng đắn, tránh nhầm lẫn, oan sai.
Giúp con người tin tưởng, gắn kết với nhau hơn, cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.
Khiến tâm hồn thoải mái, sức khỏe tốt, bản thân đẹp hơn trong mắt mọi người.
 C. Luôn bảo vệ ý kiến và việc làm của mình. Em không đồng tình vì ngay cả bản
thân mình cũng chưa có khả năng nhận thức đúng đắn hết mọi điều, thì chúng ta
không để cho rằng ý kiến của bản thân luôn đúng được. Khi chúng ta làm những
việc chưa đúng, chúng ta phải biết nhận lỗi của bản thân và thay đổi.
D. Luôn phê phán những người không cùng quan điểm với mình. Em không đồng
tình vì chúng ta phải tôn trọng sự thật. Dù quan điểm đó không cùng với quan
điểm của mình nhưng nếu đó là sự thật thì chúng ta phải tôn trọng, chấp nhận. 

2) Sau khi học xong bài “Tôn trọng sự thật”, Linh cho rằng trong cuộc sống
không phải bao giờ cũng nên tôn trọng sự thật, cần tuỳ theo từng trường hợp
mà ứng xử cho phù hợp. 
? Em đồng ý hay không đồng ý với suy nghĩ của Linh? Vì sao? 
Em đồng ý với suy nghĩ của Linh. Vì đôi khi không tôn trọng sự thật có thể tạo ra
kết quả tốt hơn là nói ra sự thật. Ví dụ như một người bị ung thư sắp chết,
nhưng ta nói dối để họ có niềm tin hơn trong việc chữa trị, trong kháng chiến
 các chiến sỹ cách mạng dù bị tra tấn dã man cũng không khai bí mật của tổ
chức mình... Tuy nhiên, cần tuỳ theo từng trường hợp mà ứng xử cho phù hợp.
Chúng ta phải luôn tôn trọng sự thật, tôn trọng chân lý, lẽ phải; sống ngay
thẳng, thật thà và dũng cảm nhận lỗi khi mình mắc khuyết điểm. Người trung
thực không chấp nhận sự giả dối, gian lận, không vì lợi ích riêng mà che giấu sự
thật hoặc làm sai lệch sự thật.

3) Nếu một người bạn thân của em nói xấu, nói sai về một người khác, em sẽ
lựa chọn phương án giải quyết nào sau đây? Vì sao? 
A. Xa lánh, không chơi với bạn nữa. 
B. Bỏ qua, coi như không biết. 
C. Khuyên bạn nên nhận lỗi, sửa chữa và luôn nói rõ sự thật. 
D. Vẫn chơi với bạn, nhưng không tin bạn như trước nữa.
Nếu một người bạn thân của em nói xấu, nói sai về một người khác, em sẽ lựa
chọn phương án giải quyết:
C. Khuyên bạn nên nhận lỗi, sửa chữa và luôn nói rõ sự thật.
Vì bạn đang dựa vào suy nghĩ cá nhân để nhận định về người khác chứ không
phải dựa trên sự khách quan, trung thực, tôn trọng sự thật. Bạn cần tôn trọng
sự thật để hiểu rõ về sự việc, hiện tượng, từ đó có cái nhìn đúng để giải quyết
tốt mọi công việc và đánh giá đúng về người khác.

4) Em hãy kể lại một việc làm thể hiện tôn trọng sự thật hoặc không tôn trọng
sự thật trong cuộc sống mà em biết.
- Một việc làm thể hiện tôn trọng sự thật:
Bạn Linh chứng kiến một vụ tai nạn và bỏ trốn, làm hiện trường giả để đổ tội
cho người khác. Trong phiên toà xét xử bạn đã đứng ra và nói sự thật để bảo vệ
người bị hại mặc dù bị tên phạm tội đe doạ.
- Một việc làm thể hiện không tôn trọng sự thật:
Theo thông tin từ Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam, Bộ Thông tin và truyền thông, ngày 29-12020, qua rà quét không gian mạng, trung tâm đã phát hiện thông tin "24h đêm mai phong tỏa
Hà Nội", "Hà Nội 24h đêm mai đóng hết cửa ngõ"... đang lan truyền trên mạng xã hội. Qua kiểm
tra, Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam khẳng định đây là tin giả (fake news), gây ảnh hưởng
nghiêm trọng đến công tác chỉ đạo chống dịch COVID-19, và đặc biệt là gây tâm lý hoang mang,
bất ổn trong xã hội.
Tin giả (fake news) được hiểu là những thông tin không chính xác, chưa được kiểm chứng, kiểm
duyệt, xuất hiện sai lệch về nội dung, được khuếch tán trên Internet và các phương tiện truyền
thông. Trong khoảng vài năm trở lại đây, có hàng trăm tin giả xuất hiện trên báo chí ở Việt Nam,
ảnh hưởng không nhỏ đến nhiều cá nhân, tổ chức và đời sống xã hội nói chung. Tin giả xuất
hiện trên mọi lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…

VẬN DỤNG

1) Xây dựng thông điệp về chủ đề “Tôn trọng sự thật”: 
- Mỗi nhóm xây dựng một thông điệp về chủ đề “Tôn trọng sự thật” và ghi ra giấy. 
- Trưng bày, giới thiệu thông điệp của các nhóm trước lớp. 
- Bình chọn thông điệp hay nhất.
Định hướng (gợi ý):
- Xây dựng một thông điệp về chủ đề “Tôn trọng sự thật” và ghi ra giấy. 
+ Tôn trọng sự thật là như thế nào? Giá trị của tôn trọng sự thật? Làm gì để
tôn trọng sự thật? 
+ Thông điệp cần ngắn gọn, mạch lạc, dễ hiểu.
- Viết ra giấy khổ to, có trang trí để thu hút hơn.

Tôn trọng sự thật từ những điều nhỏ nhất
Trong 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng có bài học “Khiêm tốn, thật thà, dũng
cảm”. Vậy thật thà ở đây là gì, thật thà chính là muốn nói về sự thành thật, đức tính
trung thực, tôn trọng sự thật của con người. Tôn trọng sự thật từ việc ăn nói, hành
động, có lối sống ngay thẳng, không quanh co, dối trá, không lừa bịp ai. Người tôn
trọng sự thật là người dám nói dám làm, dám làm dám nhận, khi làm sai cũng
không quanh co chối tội mà thẳng thắn, thành thật nhận lỗi về mình. Tôn trọng sự
thật là một đức tính đáng quý của con người, cũng là một bài học đạo đức mà mỗi
người được dạy dỗ ngay từ khi còn ấu thơ. Khi còn bé, mỗi khi ta làm sai trái điều
gì, ta đánh vỡ một chiếc cốc, một cái bát sau đó bố mẹ phát hiện ra và hỏi “Ai làm
đây” thì đứa trẻ biết nhận lỗi chính là đứa trẻ ngoan ngoãn, trung thực. Khi lấy
trộm tiền tiêu vặt của mẹ sau đó bị phát hiện cũng thường hỏi lại ai lấy thì mau
khai nhận… tất cả những hành động con nít thường gặp ấy cũng giáo dục con
người về tính trung thực. Là những học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường, bài học
tôn trọng sự thật là một trong những bài học quan trọng mà các bạn phải nhớ để
ứng dụng trong cả cuộc đời mình. Hãy trung thực, thành thật trong việc học tập,
thi cử, trung thực trong những hành động việc làm của mình. Tránh biến mình trở
thành một tấm gương xấu, một đứa trẻ tệ hại gây ra biết bao sai lầm đáng tiếc vì
sự dối trá của mình.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Sưu tầm những câu chuyện,
tình huống về tôn trọng sự
thật và trình bày trong tiết
học sau