Bài 39

TÁI BẢN DNA VÀ
PHIÊN MÃ TẠO RNA
Khoa học tự nhiên 9

I – QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA
Quá trình tái bản DNA diễn ra trong nhân tế bào ở sinh vật nhân thực (hoặc vùng
nhân ở sinh vật nhân sơ) trước khi tế bào bước vào giai đoạn phân chia.
Mạch cũ
Mạch mới
DNA polymerase
Nucleotide tự do

2

I – QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA
DNA polymerase

Enzyme tháo xoắn Mạch mới
DNA polymerase

Quan sát Hình 39.1, thực hiện các yêu cầu sau:
1. Mô tả ba giai đoạn của quá trình tái bản DNA.
2. Nhận xét về kết quả của quá trình tái bản DNA.
3

I – QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA
Giai đoạn 1:
DNA tháo xoắn tách thành hai mạch đơn.
Giai đoạn 2:
Các nucleotide tự do trong môi trường tế bào liên kết với các nucleotide trên mỗi mạch
khuôn của DNA theo nguyên tắc bổ sung: A liên kết với T bằng 2 liên kết hydrogen, G liên
kết với C bằng 3 liên kết hydrogen.
Giai đoạn 3:
Hai mạch đơn gồm một mạch mới tổng hợp và một mạch khuôn xoắn trở lại với nhau, tạo ra
hai phân tử DNA mới giống như phân tử DNA ban đầu.

I – QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA
DNA con

DNA mẹ
DNA con

2. Kết quả của quá trình tái bản DNA: Qua quá trình tái bản, từ một DNA ban đầu tạo ra 2
DNA mới có trình tự nucleotide giống nhau và giống DNA ban đầu. Trong mỗi phân tử DNA
mới tạo thành có 1 mạch của DNA ban đầu và 1 mạch mới tổng hợp.

I – QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA
Câu hỏi 1. Một đoạn DNA có trình tự nucleotide trên hai mạch như sau:
Mạch 1: A-A-G-C-T-C-G-C-G-A-T-A-G-C-C
Mạch 2: T-T-C-G-A-G-C-G-C-T-A-T-C-G-G
a) Xác định trình tự nucleotide của hai DNA được tổng hợp từ đoạn DNA trên.
b) Nhận xét trình tự nucleotide giữa các DNA mới được tổng hợp và với DNA
ban đầu.
Trả lời
a)Mạch
Trình1:tự nucleotide của hai DNA được tổng hợp từ đoạn DNA trên:
A-A-G-C-T-C-G-C-G-A-T-A-GMạch 2:
C-C
T-T-C-G-A-G-C-G-C-T-A-T-C-G-G
T-T-C-G-A-G-C-G-C-T-A-T-CA-A-G-C-T-C-G-C-G-A-T-A-G-C-C

I – QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA
Câu hỏi 1. Một đoạn DNA có trình tự nucleotide trên hai mạch như sau:
Mạch 1: A-A-G-C-T-C-G-C-G-A-T-A-G-C-C
Mạch 2: T-T-C-G-A-G-C-G-C-T-A-T-C-G-G
a) Xác định trình tự nucleotide của hai DNA được tổng hợp từ đoạn DNA trên.
b) Nhận xét trình tự nucleotide giữa các DNA mới được tổng hợp và với DNA
ban đầu.
Trả lời
b) Nhận xét trình tự nucleotide giữa các DNA mới được tổng hợp và với DNA
ban đầu: Hai DNA mới được tổng hợp có trình tự nucleotide giống nhau và giống
DNA ban đầu.

I – QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA
Câu hỏi 2. Quá trình tái bản DNA có ý nghĩa gì?
Trả lời
Ý nghĩa của quá trình tái bản của DNA: Quá trình tái bản DNA giúp tạo ra hai
bản sao giống nhau và giống DNA ban đầu, đảm bảo quá trình truyền thông tin di
truyền qua các thế hệ tế bào và cơ thể được ổn định liên tục.

Quý thầy cô cần đầy đủ bộ môn KHTN
(Phần Vật lý - Hoá Học - Sinh học) 6.7.8.9
xin liên hệ zalo: 0987. 345. 315
=======================

II – QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
Thông tin di truyền được lưu trữ trong chuỗi polynucleotide của DNA (gene)
được tế bào chuyển hoá thành chức năng hay tính trạng của cơ thể.
Các chức năng hay tính trạng này là do hoạt động của các phân tử protein.
Tuy vậy, ở mọi sinh vật, dòng thông tin di truyền trên chuỗi polynucleotide của
DNA không được chuyển trực tiếp thành chuỗi polypeptide tương ứng trên
protein mà qua hai quá trình: phiên mã và dịch mã.
Quá trình phiên mã diễn ra trong nhân tế bào ở sinh vật nhân thực (hoặc vùng
nhân ở sinh vật nhân sơ) trước khi tế bào bước vào giai đoạn phân chia.

II – QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
Mạch mã hóa

RNA polymerase
Mạch khuôn

II – QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ

Quan sát Hình 39.2, thực hiện các yêu cầu sau:
1. Mô tả ba giai đoạn của quá trình phiên mã.
2. Quá trình phiên mã dựa trên mạch nào của DNA?
3. Phiên mã là gì?

II – QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ

II – QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
Trả lời
1. Ba giai đoạn của quá trình phiên mã lần lượt là:
- Giai đoạn 1 (Khởi đầu): Enzyme RNA polymerase bám vào vùng điều hoà làm gene tháo
xoắn để lộ ra mạch gốc có chiều 3'→ 5' và bắt đầu tổng hợp mRNA tại vị trí đặc hiệu.
- Giai đoạn 2 (Kéo dài): Enzyme RNA polymerase trượt dọc theo mạch gốc trên gen có chiều
3' → 5' và gắn các nucleotide trong môi trường nội bào liên kết với các nucleotide trên mạch
gốc theo nguyên tắc bổ sung (A liên kết với U, T liên kết với A, G liên kết với C và C liên kết
với G), để tổng hợp nên mRNA theo chiều 5' → 3'. Vùng nào trên gen vừa phiên mã xong thì
2 mạch đơn của gene đóng xoắn ngay lại.
- Giai đoạn 3 (Kết thúc): Khi enzyme di chuyển đến cuối gen, gặp tín hiệu kết thúc thì quá
trình phiên mã dừng lại, phân tử RNA được giải phóng gồm một mạch, có chiều từ 5' → 3'.

II – QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
Nucleotide
RNA polymerase

DNA
RNA
Mạch khuôn
2. Quá trình phiên mã dựa trên mạch khuôn của DNA (mạch có chiều 3' → 5').

II – QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
Nucleotide
RNA polymerase

DNA
RNA
Mạch khuôn
3. Phiên mã là quá trình tổng hợp các phân tử RNA dựa trên trình tự nucleotide trên
mạch khuôn của gene.

KIẾN THỨC CỐT LÕI
 Quá trình tái bản DNA diễn ra qua
ba giai đoạn tạo ra hai bản sao giống
nhau và giống DNA ban đầu, đảm bảo
quá trình truyền thông tin di truyền qua
các thế hệ tế bào và cơ thể được ổn
định và liên tục.
 Phiên mã là quá trình tổng hợp các phân tử RNA dựa trên trình tự
polynucleotide của gene (DNA).

17

Em có biết
Kĩ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction)
được phát minh năm 1983. Kĩ thuật này mô
phỏng quá trình tái bản DNA trong điều kiện
nhân tạo, cho phép tạo số lượng lớn bản sao của
một đoạn DNA nào đó. Kĩ thuật PCR được thực
hiện với các thành phần chính của quá trình tái
bản DNA và đặt trong các điều kiện thích hợp.
Ngày nay, PCR đã trở thành kĩ thuật cơ bản trong
hầu hết các phòng thí nghiệm sinh học trên toàn
cầu, đồng thời nó cũng được ứng dụng trong
nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, pháp y,...
18

BÀI TẬP VỀ NHÀ

Câu 1. Nêu ý nghĩa di truyền của quá trình tái bản DNA và
phiên mã.
Câu 2. So sánh quá trình tái bản DNA, phiên mã.
Câu 3. Trên một mạch của một gene chứa trình tự nucleotide
là:
...A–G–X–T–T–A–G–X–A...
Xác định trình tự các nucleotide được tổng hợp từ đoạn gene

HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Câu 1.
- Ý nghĩa di truyền của quá trình tái bản DNA: Quá trình tái bản DNA là cơ
chế sao chép các phân tử DNA trước mỗi lần phần bào, giúp truyền đạt
thông tin di truyền cho thế hệ tế bào con một cách chính xác. Như vậy, tái
bản DNA đảm bảo tính ổn định về vật chất di truyền qua các thế hệ tế bào và
cơ thể.
- Ý nghĩa di truyền của quá trình phiên mã: Hình thành các loại ARN tham
gia trực tiếp vào quá trình sinh tổng hợp prôtêin quy định tính trạng

HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Câu 2.
Tái bản DNA

Phiên mã

Giống nhau

– Diễn ra trong nhân tế bào và sử dụng khuôn mẫu là DNA.
– Sử dụng nucleotid tự do trong môi trường nội bào.
– Diễn ra theo nguyên tắc bổ sung.
– Toàn bộ quá trình được chia thành 3 giai đoạn: khởi đầu, kéo dài, kết
thúc.

Khác nhau

– Cả 2 mạch làm khuôn tổng hợp
mạch mới.
– Sử dụng nguyên liệu môi trường
là nucleotide loại A, T, G, C.
– Sản phẩm là 2 DNA mạch kép

– Chỉ 1 mạch có chiều 5'
– 3' làm khuôn tổng hợp RNA.
– Sử dụng nguyên liệu môi trường
là nucleotide loại A, U, G, C.
– Sản phẩm là 1 RNA mạch đơn

CÂU HỎI ÔN TẬP
Học sinh chọn một trong các phương án
A, B, C hoặc D

Câu 1: Nếu không xảy ra sai sót, kết thúc quá trình tái bản, từ 1 DNA thường
tạo ra bao nhiêu DNA mới?
A. 2.

B. 3.

C. 4.

Câu 2: Kết quả của quá trình tái bản DNA là
A. phân tử DNA con được đổi mới so với DNA mẹ.
B. phân tử DNA con giống hệt DNA mẹ.
C. phân tử DNA con dài hơn DNA mẹ.
D. phân tử DNA con ngắn hơn DNA mẹ.

D. 5.

Câu 3: Phiên mã là quá trình tổng hợp
A. DNA.

B. RNA.

C. Protein.

D. tRNA.

Câu 4: Các mạch đơn mới được tổng hợp trong quá trình tái bản của phân tử DNA
hình thành
A. cùng chiều tháo xoắn của DNA.
B. cùng chiều với mạch khuôn.
C. theo chiều 3' đến 5'.
D. theo chiều 5' đến 3'.

Câu 5: Quá trình tái bản DNA không có thành phần nào sau đây tham gia?
A. Các nucleotide tự do.
C. Amino acid.

B. Enzyme ligase.
D. DNA polymerase.

Câu 6: Trong quá trình tái bản DNA, quá trình nào sau đây không xảy ra?
A. A của môi trường liên kết với T mạch gốc.
B. T của môi trường liên kết với A mạch gốc.
C. U của môi trường liên kết với A mạch gốc.
D. G của môi trường liên kết với C mạch gốc.

Câu 7: Hình ảnh dưới đây minh họa cho quá trình nào?
A. Tái bản DNA.
B. Phiên mã.
C. Dịch mã.
D. Tổng hợp protein.

Câu 8: Một DNA tái bản 3 lần. Số DNA con được tạo ra là
A. 2.

B. 3.

C. 8.

D. 16.

Câu 9: Một DNA sau khi tán bản k lần tạo ra được 64 DNA con. Tính k?
A. 4.

B. 5.

C. 6.

D. 7.

Câu 10: Một phân tử DNA “mẹ” tự tái bản k lần liên tiếp thì số DNA “con,
cháu” có thể là
A. k.

B. 2k.

C. 2k.

D. k2.

Câu 11: Đặc điểm chung của quá trình tái bản và quá trình phiên mã ở sinh vật nhân thực là
A. Đều diễn ra trên toàn bộ phân tử DNA của nhiễm sắc thể.
B. Đều được thực hiện theo nguyên tắc bổ sung.
C. Đều có sự tham gia của DNA polymerase.
D. Đều diễn ra trên cả hai mạch của gene.
Câu 12: Một mạch đơn của phân tử DNA có trình tự các nucleotide như sau:
....ATGCATGGCCGC....Trong quá trình tái bản DNA mới được hình thành từ đoạn mạch này
sẽ có trình tự
A. ...TACGTACCGGCG....

B. ...ATGCATGGCCGC....

C. ...UACGUACCGGCG.… D. ...ATGCGTACCGGCT.…

CÁM ƠN THẦY, CÔ
VÀ CÁC EM ĐÃ
THEO DÕI
Khoa học tự nhiên 9

29