ĐỊA LÍ 8

KHỞI ĐỘNG
Quan sát video clip, hãy cho biết video clip nói đến việc khai thác loại khoáng
sản nào? Loại khoáng sản này phân bố ở vùng nào của nước ta?

KHAI THÁC BÔ-XÍT Ở TÂY NGUYÊN

BÀI 4

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA TÀI
NGUYÊN KHOÁNG SẢN, SỬ
DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN
KHOÁNG SẢN

LỚP

8
BÀI 4. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA TÀI NGUYÊN KHOÁNG
SẢN.
SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN KHOÁNG
S
Ả
N
Thời lượng: 2 tiết
NỘI DUNG BÀI HỌC
PHẦN ĐỊA LÍ

1 Đặc điểm chung của tài nguyên khoáng sản
2 Sử dụng hợp lí tài nguyên khoáng sản

3

Luyện tập và vận dụng

BÀI 4

1

Đặc điểm chung của tài nguyên khoáng sản

Dấu hiệu của việc sử dụng
khoáng sản của tổ tiên ta là
các công cụ bằng đá, sắt,
đồng được phát hiện trong
các mộ cổ ở núi Đọ, Quảng
Yên (Thanh Hóa) cách đây
hàng chục vạn năm – thời kì
đồ đá cũ .

BÀI 4

1 Đặc điểm chung của tài nguyên khoáng sản

Quan sát hình 4.1 và kênh chữ SGK,
em hãy cho biết khoáng sản nước ta
có những đặc điểm chung nào?
- Tài nguyên khoáng sản nước ta khá
phong phú và đa dạng.
- Phần lớn các mỏ có quy mô trung
bình và nhỏ.
- Khoáng sản phân bố tương đối
rộng.

BÀI 4

a Tài nguyên khoáng sản nước ta khá phong phú và đa dạng

Quan sát hình 4.1 và kênh chữ SGK,
em hãy chứng minh khoáng sản nước
ta khá phong phú và đa dạng.
- Có trên 5000 mỏ và điểm quặng
của hơn 60 loại khoáng sản khác
nhau.
- Một số loại khoáng sản: dầu mỏ,
khí tự nhiên, than đá, than bùn, sắt,
mangan, titan, vàng, đồng, thiếc, bôxit, apatit, đá quý, đá vôi, sét, cao

BÀI 4

a Tài nguyên khoáng sản nước ta khá phong phú và đa dạng

Quan sát hình 4.1 và kênh chữ SGK,
em hãy cho biết
khoáng sản nước ta
3 nhóm
chia làm mấy nhóm? Tên các khoáng
sản của từng nhóm.
Khoáng
sản năng
lượng:
than đá,
dầu mỏ,
khí tự
nhiên,….

Khoáng
sản kim
loại: sắt,
đồng, bôxit, mangan, đất
hiếm,...

Khoáng
sản phi
kim loại:
a-pa-tit,
đá vôi,
sét, cao
lanh,…

BÀI 4

a Tài nguyên khoáng sản nước ta khá phong phú và đa dạng

Em hãy giải thích vì sao khoáng sản nước ta lại phong phú và
đa dạng?
- Lịch sử phát triển địa chất lâu dài và phức tạp qua 3 giai
đoạn: Tiền Cambri, Cổ kiến tạo và Tân kiến tạo.

- Nhiều chu kì kiến tạo sản sinh một hệ khoáng sản đặc
trưng.
- Vị trí địa lí nước ta nằm ở nơi giao nhau giữa 2 vành đai
sinh khoáng lớn là Thái Bình Dương và Địa Trung Hải.

- Sự phát hiện, thăm dò, tìm kiếm có hiệu quả.

BÀI 4

b Phần lớn các mỏ có quy mô trung bình và nhỏ
Quan sát các hình ảnh và kênh
chữ SGK, cho biết phần lớn
khoáng sản nước ta có trữ lượng
như thế nào? Kể tên các khoáng
sản có trữ lượng lớn ở nước ta.
- Phần lớn các mỏ khoáng sản ở
nước ta có trữ lượng vừa và nhỏ.
- Một số loại khoáng sản có trữ
lượng lớn như: than đá, dầu mỏ,
khí tự nhiên, sắt, bô-xit,...

Than đá

Khí tự nhiên

Dầu mỏ

Sắt

BÀI 4

b Phần lớn các mỏ có quy mô trung bình và nhỏ
Trữ lượng tìm kiếm Tổng trữ lượng (dự báo +
+ thăm dò
tìm kiếm thăm dò)

Khoáng sản

Đơn vị

Dầu mỏ
Khí đốt
Than
antơraxit
Quặng sắt
Bôxit
Vàng
Thiếc
Apatit

Tỉ tấn
Tỉ m3

1,5 - 2
18 – 300

5–6
-

Triệu tấn

3600

6600

Triệu tấn
Triệu tấn
Tấn
Nghìn tấn
Triệu tấn

1041
3040
100
201
908

1200
6600
200
553
2100

BÀI 4

c Khoáng sản phân bố tương đối rộng

Quan sát hình 4.1 và kênh chữ
SGK, em hãy cho biết khoáng sản
nước ta phân bố như thế nào?
Khoáng sản nước ta phân bố tương
đối rộng khắp cả nước, nhưng tập
trung chủ yếu ở miền Bắc, miền
Trung, Tây Nguyên và thềm lục đia
phía nam.

BÀI 4

c Khoáng sản phân bố tương đối rộng

Quan sát hình 4.1 và kênh chữ SGK,
em hãy cho biết trữ lượng và xác định
sự phân bố của than đá, dầu mỏ và khí
tự nhiên ở nước ta.
- Than đá: Tổng trữ lượng khoảng 3 tỉ
tấn, phân bố ở bể than Quảng Ninh.
- Dầu mỏ và khí tự nhiên: vài tỉ tấn dầu
mỏ và hàng trăm tỉ m3 khí tự nhiên chủ
yếu ở vùng thềm lục địa phía nam.

BÀI 4

c Khoáng sản phân bố tương đối rộng

- Than đá: ở bể than Quảng Ninh.
- Dầu mỏ và khí tự nhiên: ở vùng thềm lục
địa phía nam.
- Bô-xít: ở Tây Nguyên ngoài ra còn có ở
một số tỉnh phía bắc.
- Sắt: ở khu vực Đông Bắc và Bắc Trung Bộ.
- A-pa-tít: ở Lào Cai.
- Ti-tan: ở ven biển từ Quảng Ninh đến Bà
Rịa - Vũng Tàu.
- Đá vôi: ở vùng núi phía Bắc và Bắc Trung
Bộ.

BÀI 4

c Khoáng sản phân bố tương đối rộng
Giải thích sự phân bố khoáng sản ở nước ta.
- Sự phân bố khoáng sản ở nước ta có liên
quan chặt chẽ với sự phân hoá phức tạp, đa
dạng của các hoạt động địa chất nội sinh và
ngoại sinh.
- Các mỏ khoáng sản nội sinh thường tập
trung tại các đứt gãy sâu với hoạt động uốn
nếp và mac-ma diễn ra mạnh mẽ.
- Các khoáng sản ngoại sinh thường tập trung
ở vùng biển nông, thềm lục địa hoặc vùng
trũng trong nội địa.

BÀI 4

1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

- Cơ cấu: Khoáng sản nước ta khá phong phú và đa dạng: trên
5000 mỏ và hơn 60 loại khoáng sản khác nhau. Chia làm 3 nhóm
khoáng sản: năng lượng, kim loại, phi kim loại.
- Quy mô: phần lớn các mỏ khoáng sản ở nước ta có trữ lượng
trung bình và nhỏ.
- Phân bố: Khoáng sản nước ta phân bố ở nhiều nơi, nhưng tập
trung chủ yếu ở miền Bắc, miền Trung, Tây Nguyên và thềm lục
địa phía nam.

BÀI 4

1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

Khai thác than ở Quảng Ninh

Khai thác sắt ở Thái Nguyên

Khai thác dầu khí ở thềm lục địa

Khai thác A-pa-tít ở Lào Cai

Toàn cảnh
Em
có
hoạt động
khai
thác
biết?
than tại
vùng mỏ
Quảng
Ninh

Hoàn thành nội dung trong bảng sau về đặc điểm chung của tài nguyên khoáng sản
 

ĐẶC ĐIỂM
Phong phú và đa dạng (5000
của hơn
Cơ cấu mỏ và điểm quặng
 
60 loại khoáng sản).
Quy mô nhỏ và trung bình.
Quy mô Một vài loại có  trữ lượng lớn
(than, boxit)
Phân bố tương đối rộng (Dầu
mỏ và khí tự nhiên: thềm lục
Bắc; Than
Phân bố địa; Than đá: Đông
 
nâu: ĐBSH; Titan: DHMT;
Bô-xit: Tây Nguyên)

NGUYÊN NHÂN
Do Việt Nam nằm ở vị trí giao nhau giữa
các vành đai sinh khoáng.
Lịch sử phát
 
triển địa chất lâu dài và phức tạp.
Lãnh thổ kéo dài, hẹp ngang.
Diện tích lãnh thổ  nhỏ.

Do sự hình thành và phân bố khoáng
  sử hình thành và
sản gắn liền với lịch
phát triển lâu dài của tự nhiên.

BÀI 4

2 SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Thời gian: 5 phút
NHIỆM VỤ
* NHÓM 1, 2, 3 VÀ 4: Quan sát các
hình ảnh và kênh chữ SGK, Nêu vai
trò của tài nguyên khoáng sản,
hiện trạng khai thác và sử dụng tài
nguyên khoáng sản nước ta. Giải
thích nguyên nhân.
* NHÓM 5, 6, 7 VÀ 8: Quan sát các
hình ảnh và kênh chữ SGK, việc
khai thác và sử dụng tài nguyên
khoáng sản chưa hợp lí gây ra
những hậu quả gì? Lấy ví dụ cụ
thể để chứng minh. Nêu các biện
pháp sử dụng hợp lí tài nguyên
khoáng sản nước ta.

Bình gốm làm bằng
đá vôi

Sạt lở sông Hậu do
khai thác cát

Khai thác Bô-xít trái
phép ở Tây Nguyên

BÀI 4

2 SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

Vai trò: Cung cấp nguyên liệu, nhiên liệu cho nhiều
ngành công nghiệp cũng như đảm bảo an ninh năng
lượng cho quốc gia, phát triển kinh tế và đời sống.

3

Hiện trạng: Khai thác và sử dụng khoáng sản còn
chưa hợp lí.

Nguyên nhân: Khai thác quá mức, bừa bãi, trái phép,
công nghệ khai thác còn lạc hậu.

BÀI 4

2 SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

Hậu quả: Gây lãng phí, ảnh hưởng xấu đến môi trường và phát
triển bền vững. Bên cạnh đó, một số loại khoáng sản bị khai
thác quá mức dẫn tới nguy cơ cạn kiệt.

7

BÀI 4

2 SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

- Hiện trạng: việc khai thác và sử dụng còn chưa hợp lí.
- Nguyên nhân: khai thác quá mức, bừa bãi, trái phép, công nghệ
khai thác còn lạc hậu,...
- Hậu quả: gây lãng phí, cạn kiệt, ảnh hưởng xấu đến môi
trường và phát triển bền vững.
- Biện pháp:
+ Phát triển các hoạt động điều tra, thăm dò; khai thác, ch ế bi ến.
+ Đẩy mạnh đầu tư với công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại.
+ Phát triển công nghiệp chế biến.
+ Bảo vệ khoáng sản chưa khai thác và sử dụng tiết kiệm.
+ Tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật.

BÀI 4

3 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

a. Luyện tập
Hoàn thành sơ đồ thể hiện các đặc điểm chung về tài
nguyên khoáng sản Việt Nam theo gợi ý dưới đây:

BÀI 4

3 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

a. Luyện tập
Hoàn thành sơ đồ thể hiện các đặc điểm chung về tài
nguyên khoáng sản Việt Nam theo gợi ý dưới đây:

BÀI 4

3 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

a. Luyện tập
Lấy một số ví dụ chứng minh khai thác khoáng sản có
ảnh hưởng đến môi trường ở nước ta
Từ năm 2000 đến nay sản lượng ngành than đã không
ngừng tăng. Song vấn đề bức xúc nhất đối với các mỏ
khai thác than về góc độ bảo vệ môi trường là đất đá
thải. Để sản xuất 1 tấn than, cần bóc đi từ 8 - 10 m3 đất
phủ, thải từ 1 - 3 m3 nước thải mỏ. Chỉ tính riêng năm
2006, các mỏ than của Tập đoàn Công nghiệp Than và
Khoáng sản Việt nam đã thải vào môi trường tới 182,6
triệu m3 đất đá, khoảng 70 triệu m3 nước thải mỏ, dẫn
đến một số vùng của tỉnh Quảng Ninh bị ô nhiễm đến
mức báo động như Mạo Khê, Uông Bí, Cẩm Phả...

BÀI 3

4 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

b. Vận dụng
 Hãy sưu tầm thông tin để viết báo cáo ngắn về một loại khoáng sản
ở nước ta và chia sẻ với các bạn..
KHAI THÁC THAN ĐÁ Ở QUẢNG NINH
- Quảng Ninh hiện có trữ lượng than đá khoảng hơn 3 tỷ tấn,
hầu hết thuộc dòng an-tra-xít, tỷ lệ các-bon ổn định 80 - 90%;
phần lớn tập trung tại 3 khu vực: Hạ Long, Cẩm Phả và Uông Bí ,
Đông Triều; mỗi năm cho phép khai thác khoảng 30 - 40 triệu
tấn.
- Xác định được mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, lâu dài,
Quảng Ninh đã từng bước lập kế hoạch cùng với Tập đoàn TKT
đưa ra lộ trình hợp lý để đóng cửa những mỏ than lộ thiên và
chuyển hẳn sang khai thác hầm lò. Việc làm này không gây tác
động nhiều đến phát triển kinh tế mà mở ra phương thức mới
với phương châm chuyển dịch phát triển kinh tế từ “nâu” sang
“xanh”, hướng tới phát triển những thành phố du lịch không còn