I. KHỞI ĐỘNG
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1.
1. Kể về một sự giúp đỡ, chia sẻ mà em đã dành cho ai đó
hoặc từng được đón nhận?
........................................................................................................
........................................................................................................
........................................................................................................
2. Đọc nhan đề “Gió lạnh đầu mùa”, em dự đoán nhà văn sẽ
kể câu chuyện gì?
........................................................................................................
........................................................................................................
.......................................................................................................

Cuộc đời
Thạch Lam (1910 –
1942) tên khai sinh là
Nguyễn Tường Vinh
- Quê: Hà Nội
- Xuất thân: gia đình
công chức gốc quan lại
và là thành viên của
nhóm Tự lực văn đoàn.
- Là người đôn hậu và rất
đỗi tinh tế.

Sự nghiệp

Các tác phẩm
chính: Gió đầu
mùa, Nắng
trong vườn, Sợi
tóc, Tiểu thuyết
Ngày mới, Hà
Nội 36 phố
phường...

Đặc điểm sáng tác:
- Có biệt tài về truyện ngắn,
tùy bút.
- Phong cách:
+ Giàu cảm xúc, lời văn bình
dị, đậm chất thơ.
+ Yêu thương, trân trọng đối
với thiên nhiên, con người,
cuộc sống.

Thạch Lam là nhà văn xuất sắc của văn học
Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945.

CÁC TẬP TRUYỆN NGẮN

TIỂU THUYẾT

TIỂU LUẬN

TUỲ BÚT

“... Gió heo may sẽ làm cho họ buồn rầu lo sợ, vì mùa đông
sắp tới, mùa đông giá lạnh và lầy lội phủ trên lưng họ cái
màn lặng lẽ của sương mù. Và lòng tôi se lại khi nghĩ rằng
chỉ một chút âu yếm, một chút tình thương, cũng đủ nâng
đỡ, an ủi những người cùng khốn ấy...”

? Sắp xếp các chi tiết sau để hoàn thành tóm tắt văn bản?
(1) Mùa đông bất chợt đến, hai chị em Sơn được mặc những bộ
quần áo đẹp, ấm áp.
(2) Sơn thấy động lòng thương Hiên, hỏi chị về việc đem cho cái
áo bông cũ của người em gái đã mất.
(3) Chuyện cho áo đến tai người thân. Lo sợ bị la mắng, chị em
Sơn đã đi tìm Hiên để đòi lại áo.
(4) Biết hoàn cảnh gia đình Hiên, mẹ Sơn đã cho mẹ Hiên mượn
tiền để may áo cho con.
(5) Khi chị Lan về lấy áo cho Hiên, Sơn thấy lòng ấm áp, vui vui.
(6) Mẹ Hiên sang nhà Sơn trả lại chiếc áo bông.
(7) Hai chị em Sơn ra chợ chơi và thấy các bạn trong xóm vẫn ăn
mặc không khác ngày thường. Đặc biệt là Hiên chỉ mặc cái áo
mỏng manh, rách tả tơi, co ro chịu rét.
Sắp xếp theo đúng trình tự: (1) -> (7) -> (2) -> (5) -> (3) -> (6) - (4)

Tóm tắt.
Sơn và Lan là hai chị em sinh ra trong một gia đình khá giả.
Không giống như những đứa trẻ có điều kiện khác, cả hai luôn
hòa đồng, gần gũi với các bạn ở xóm nghèo. Vào một ngày trời
chuyển lạnh, Sơn và Lan mặc áo ấm ra chợ chơi thì thấy Hiên - cô
bé hàng xóm đang co ro bên cột quán với manh áo mỏng manh,
rách tả tơi. Thấy vậy, hai chị em bèn quyết định đem tặng chiếc áo
bông cũ của em Duyên ngày trước cho Hiên. Vú già biết chuyện,
hai chị em sợ bị mẹ đánh đòn, mãi đến tối mới kéo nhau về nhà.
Khi đó, mẹ Hiên đã đem áo đến nhà trả cho mẹ Sơn và được mẹ
Sơn cho mượn năm hào may áo mới cho con. Mẹ Sơn nhẹ nhàng
ôm hai con vào lòng trách yêu: “Hai con tôi quý quá, dám tự do
lấy áo đem cho người ta không sợ mẹ mắng ư?”.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:
Em hãy cho biết: Người kể chuyện là ai ? Ngôi kể
và những phương thức biểu đạt trong câu chuyện?
- Người kể chuyện: Tác giả - giấu mình, không xuất hiện.

- Ngôi kể: Ngôi thứ ba

Có thể kể chuyện linh hoạt,
tự do những gì liên quan đến
nhân vật.
Dễ dàng quan sát các sự việc
diễn ra ở nhiều không gian,
thời gian khác nhau.

- Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm.

- Đoạn 1: Từ đầu... “rơm rớm nước
mắt”: Sự thay đổi của cảnh vật khi thời
tiết chuyển mùa đông lạnh;

Bố cục:
3 đoạn

- Đoạn 2: Tiếp... “trong lòng tự nhiên
thấy ấm áp vui vui”: Hai chị em Sơn ra
chợ chơi và quyết định cho bé Hiên
chiếc áo bông cũ của em Duyên.
- Đoạn 3: Còn lại: Thái độ và cách ứng
xử của mọi người khi phát hiện hành
động cho áo của chị em Sơn.
13

a. Cảm nhận của Sơn về thời tiết chuyển mùa.
- Mới hôm qua giời hãy còn nắng và hanh, sau một đêm mưa,
trời bỗng nổi gió bấc, cái lạnh đầu mùa ập đến.
- Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy đấy khô trắng, luôn luôn cơn gió
vi vu làm bốc lên những màn bụi nhỏ, thổi lăn những cái lá
khô lạo xạo.
- Trời không u ám, toàn một màu trắng đục.
- Những cây lan trong chậu, lá rụng động và hình như sắt lại
vì rét.
- Gió thổi mạnh làm Sơn thấy lạnh và cay mắt. Nhưng chân
trời trong hơn mọi hôm.
- Mặt đất rắn lại và nứt nẻ những đường nho nhỏ, kêu vang
lên tanh tách dưới nhịp guốc của hai chị em...

b. Khi nghe mẹ và vú già trò chuyện.
+ Sơn nhớ em, cảm động và thương em quá.
+ Sơn thấy mẹ hơi rơm rớm nước mắt.

c. Với các bạn nhỏ trong xóm:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3.
Hoàn thành bảng sau:
1. Tìm những chi tiết nói về cuộc sống của chị em Sơn và những đứa trẻ
nghèo?
.......................................................... ..............................................................
.......................................................... ............................................................. 
2. Nhận xét về cuộc sống của chị em Sơn và những đứa trẻ nghèo?
.......................................................... ..............................................................
....................................................... .............................................................
3. Tìm những chi tiết nói về thái độ của chị em Sơn với các bạn nhỏ
trong xóm?
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
4. Qua những chi tiết trên, em thấy chị em Sơn là những đứa trẻ như
thế nào?
..........................................................................................................................
 

* Cuộc sống
của chị em Sơn.
+ Gia đình có vú già;
những người nghèo vẫn
vay mượn nhà Sơn.
+ Cách xưng hô: mẹ Sơn
gọi con gái là “cô Duyên”,
Sơn gọi mẹ là “mợ”.
+ Có nhiều quần áo đẹp,
mới, lành lặn, ấm áp.

Đó là cuộc sống sung
túc, giàu có của gia đình
trung lưu.

* Cuộc sống của những
đứa trẻ nghèo.
+ Mặc không khác ngày thường,
vẫn những bộ quần áo màu nâu bạc
đã vá nhiều chỗ.
+ Môi tím lại, qua những chỗ áo
rách, da thịt thâm đi.
+ Mỗi cơn gió đến, run lên, hàm
răng đập vào nhau.
+ Co ro, chỉ mặc có manh áo rách
tả tơi, hở cả lưng và tay.

Cuộc sống nghèo khổ, thiếu thốn,
tội nghiệp.

- Thái độ:
+ Sơn và chị vẫn thân mật chơi đùa.
+ Không kiêu kỳ và khinh khỉnh
+ Gọi Hiên ra chơi và hỏi.
=> Chị em Sơn là những đứa trẻ có tình cảm trong sáng,
nhân hậu, không phân biệt địa vị, giai cấp, giàu nghèo.

d. Suy nghĩ và hành động của Sơn trước hoàn cảnh của Hiên.
+ Thấy động lòng thương Hiên.
+ Quyết định đem cho Hiên chiếc áo.
+ Thấy “ấm áp, vui vui”.
=> Biết quan tâm, biết sẻ chia, cảm thông với bạn bè. Điều đó
chỉ có ở những trái tim nhân ái, những tấm lòng nhân hậu.

e. Chiều tối khi trở về nhà
- Ngây thơ, sợ hãi, đi tìm Hiên để đòi áo.
- Lúc đó mới hiểu mẹ rất qúy chiếc áo bông ấy; vẫn có
sự trẻ con: đã cho bạn rồi còn đòi lại.
- Lối miêu tả chân thực, tự nhiên của Thạch Lam khi
khắc họa nhân vật trẻ em.

2. Hai người mẹ:
a. Mẹ của Hiên
- Nghề: chỉ có nghề đi mò cua bắt ốc không đủ
tiền để may áo cho con
- Thái độ và hành động khép nép, nhưng cư xử
đúng đắn, tự trọng của một người mẹ nghèo khổ.
b. Mẹ của Sơn
- Cách cư xử nhân hậu, tế nhị của một người mẹ
có yêu thương.
- Với các con, cách cư xử vừa nghiêm khắc, vừa
yêu thương.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật.
- Nghệ thuật tự sự kết hợp miêu tả;
- Giọng văn nhẹ nhàng, giàu chất thơ;
- Miêu tả tinh tế.
2. Nội dung.
Truyện ngắn khắc họa hình ảnh những người ở
làng quê nghèo khó, có lòng tự trọng và những người
có điều kiện sống tốt hơn biết chia sẻ, yêu thương
người khác. Từ đó đề cao tinh thần nhân văn, biết đồng
cảm, sẻ chia, giúp đỡ những người thiệt thòi, bất hạnh.