CHÀO CẢ LỚP!
CHÀO MỪNG CÁC EM TỚI BUỔI
HỌC NÀY!

KHỞI ĐỘNG
Chỉ ra sự khác biệt của từ “áo nâu” trong ví dụ sau đây. Dựa
vào đâu để nhận biết nghĩa của từ “áo nâu” trong từng ví dụ đó?
(1)

Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.
(2) Tôi mua biếu bà một chiếc áo nâu.

Bài 4

NGỮ CẢNH VÀ NGHĨA CỦA
TỪ TRONG NGỮ CẢNH,
BIỆN PHÁP TU TỪ

NỘI DUNG BÀI HỌC
Phần 1: ÔN TẬP KIẾN THỨC

Phần 2: LUYỆN TẬP

Phần 1:

ÔN TẬP KIẾN THỨC

 Đọc phần Nhận biết số từ SGK/tr89 và cho biết:
Ngữ cảnh là gì? Nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh?
Khái niệm: Ngữ cảnh là bối cảnh ngôn ngữ trong đó một
đơn vị ngôn ngữ được sử dụng.
Bối cảnh trong văn bản

Bối cảnh ngoài văn bản, gồm

gồm những đơn vị ngôn ngữ

người nói, người nghe, địa điểm,

(từ, cụm từ, câu) đứng trước

thời gian,... mà một đơn vị ngôn

và sau một đơn vị ngôn ngữ

ngữ được sử dụng.

(còn gọi là văn cảnh).

 Quan sát ví dụ tr93 để hiểu thêm nghĩa của từ
“thơm”.
Thị thơm thì giấu người thơm
Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà.
Từ thơm trong thị thơm có nghĩa là có mùi hương dễ chịu
còn từ thơm trong người thơm mang nghĩa là phẩm chất tốt
đẹp, thơm thảo, được mọi người yêu mến, ca ngợi.

Phần 2:

LUYỆN TẬP

BÀI TẬP 1
Giải thích nghĩa của các từ in đậm trong những dòng thơ
sau:
a. Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy bên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ.

b. Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
c. Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa.

BÀI TẬP 1
a. Trong từ điển, từ lộc có nghĩa là chồi lá non.
Từ lộc trong Lộc giắt đầy quanh lưng và Lộc trài dài nương
mạ vừa có nghĩa thực là chồi non, lá non vừa có nghĩa ẩn dụ là
may mắn, hạnh phúc. Như vậy, với cách sử dụng từ lộc, nhà thơ
Thanh Hải đã diễn tả được: Người cầm súng như mang theo sức
xuân trên đường hành quân, người ra đống như gieo mùa xuân
trên từng nương mạ.

BÀI TẬP 1
b. Trong từ điển, từ đi có nghĩa là di chuyển từ chỗ này đến chỗ
khác.
Từ đi trong Đất nước như vì sao/ Cứ đi lên phía trước có nghĩa
là tiến lên, phát triển. Với việc sử dụng từ đi, nhà thơ đã thể
hiện được niềm tin vào bước tiến vững vàng của đất nước
trong tương lai.

BÀI TẬP 1
c. Trong từ điển, từ làm có nghĩa là dùng công sức vào những
việc khác nhau, nhằm mục đích nhẫt định nào đó.
Từ làm trong Ta làm con chim hót/ Ta làm một cành hoa có nghĩa
là hoá thành, biến thành. Nhà thơ Thanh Hải đã thể hiện ước
nguyện hoá thân thành con chim hót, thành một cành hoa... để
dâng hiến cho cuộc đời, làm đẹp cho đời.

BÀI TẬP 2
Từ giọt trong đoạn thơ sau có nhiều cách hiểu khác nhau. Người
thì cho là giọt sương, người hiểu là giọt mưa xuân và có người lại giải
thích là “giọt âm thanh” tiếng chim. Theo em, theo ngữ cảnh này, có
thể chọn cách hiểu nào? Vì sao?
Ơi, con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

BÀI TẬP 2
- Theo định nghĩa trong từ điển, nghĩa của từ giọt trong giọt
mưa, giọt nước, giọt sương là chỉ lượng rất nhỏ chất lỏng, có
dạng hạt.
- Trong trường hợp này, dựa trên ngữ cảnh có thể hiểu là giọt
âm thanh - tiếng chim hót. Nhưng vì chỉ có từ long lanh - chỉ
tính chất sáng, đẹp của giọt mà không có từ chỉ sự vật cụ thể
như mưa, sương, nước hay tiếng chim nên có thể gợi liên
tưởng đến giọt mùa xuân.

BÀI TẬP 3
Theo em, trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ, biện pháp tu từ
nào có vị trí nổi bật nhất? Hãy cho biết tác dụng của việc sử dụng
biện pháp tu từ đó.

BÀI TẬP 3
 Biện pháp tu từ ẩn dụ qua những hình ảnh mùa xuân nho
nhỏ, một cành hoa, một nốt trấm,... thể hiện ước nguyện
chân thành, tha thiết của nhà thơ: được cống hiến những
gì tốt đẹp, dù nhỏ bé, đơn sơ cho cuộc đời.

BÀI TẬP 3
 Biện pháp tu từ so sánh: Đất nước như vì sao/ Cứ đi lên
phía trước. Vì sao gợi lên nguồn sáng lấp lánh, vẻ đẹp vĩnh
hằng của vũ trụ. Việc so sánh đất nước với vì sao gợi lên
hình ảnh rạng ngời của lá cờ Tổ quốc và niềm tự hào của tác
giả về đất nước, về tương lai tươi sáng của dân tộc.

BÀI TẬP 3
 Biện pháp tu từ điệp ngữ:
 Dù là tuổi hai mươi/ Dù là khi tóc bạc: nhấn mạnh sự
quyết tâm, khát khao được cống hiến của tác giả.
 Nước non ngàn dặm mình/ Nước non ngàn dặm tình:
nhấn mạnh, làm nồi bật niềm tin yêu, tự hào cùa tác giả
với đất nước, với quê hương.

Viết đoạn văn ngắn 5-7 câu, nêu cảm

VẬN
DỤNG

nhận của em về bức tranh thiên nhiên
trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ, trong
đó có sử dụng một biện pháp tu từ đã
học. Gạch chân câu văn sử dụng và chỉ
rõ biện pháp tư từ gì?

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
 Em ôn lại kiến thức đã học.
 Hoàn thành các bài tập trong sách bài
tập Ngữ văn 7 tập 1.
 Soạn bài: Gò Me trang 93.

BÀI HỌC KẾT THÚC,
CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE!