- Dựa vào kiến thức đã học,
Quang Trung - Nguyễn Huệ có
mối quan hệ như thế nào?
- Hãy nêu đôi nét mà em biết về
nhân vật này?

​Hình 8.1. Bảo tàng Quang Trung

-

Em biết gì về phong trào Tây Sơn,
Hoàng đế Quang Trung đã có những
đóng góp gì đối với lịch sử dân tộc?
Việc xây dựng Bảo tàng Quang Trung
phản ánh điều gì?

Phong trào Tây Sơn có nhiều đóng góp với lịch sử dân tộc:

Lật đổ các chính quyền
phong kiến Nguyễn - Trịnh.
Xoá bỏ tình trạng
chia cắt đất nước.
Đặt cơ sở cho việc khôi phục
nền thống nhất quốc gia.

Đồng thời, phong trào này
còn đánh tan các cuộc xâm
lược của quân Xiêm, quân
Thanh, bảo vệ vững chắc
nền độc lập và chủ quyền
lãnh thổ của Tổ quốc.

Để ghi để ghi nhận và tri ân những đóng góp của phong trào
nông dân Tây Sơn đối với lịch sử dân tộc, nhân dân ta đã xây
dựng Bảo tàng Quang Trung, để tuyên truyền và giáo dục thế
hệ sau hãy tiếp nối lòng yêu nước và ý thức bảo vệ độc lập,
chủ quyền của quốc gia, dân tộc.

BÀI 8:
PHONG TRÀO TÂY SƠN

MỤC TIÊU BÀI HỌC
Trình bày được nét chính về nguyên nhân
bùng nổ khởi nghĩa Tây Sơn.
Mô tả được thắng lợi tiêu biểu
của phong trào Tây Sơn
Nêu được nguyên nhân thắng lợi,
ý nghĩa lịch sử của phong trào Tây Sơn.
Đánh giá được vai trò của Nguyễn Huệ
(Quang Trung) trong phong trào Tây Sơn

01

NỘI DUNG BÀI HỌC

KHỞI NGHĨA TÂY SƠN BÙNG NỔ
02

NHỮNG THẮNG LỢI TIÊU BIỂU
CỦA PHONG TRÀO TÂY SƠN
03

NGUYÊN NHÂN THẮNG LỢI VÀ Ý NGHĨA
LỊCH SỬ CỦA PHONG TRÀO TÂY SƠN

01

KHỞI NGHĨA TÂY SƠN
BÙNG NỔ

Đọc ngữ liệu sau trong 2 phút và dùng bút gạch chân xác định những từ khóa là nguyên nhân
dẫn đến phong trào Tây Sơn bùng nổ ?

1. Chúa Nguyễn (Phúc Thuần) lên nối ngôi lúc mới 12 tuổi, chỉ thích
chơi bời, múa hát”, quyền hành tập trung hết vào tay quyền thần
Trương Phúc Loan. Ông ta tư xưng là Quốc phó, chuyên quyền hơn
30 năm; là người “bán quan, buôn ngục”, rất tham lam và tàn nhẫn,
giết hại nhiều người; ruộng vườn, nhà cửa, vàng bạc, châu ngọc, tôi
tớ, trâu ngựa,…không biết bao nhiêu mà kể.
(Theo Phan Huy Lê (Chủ biên), Lịch sử Việt Nam,
Tập II, NXB Giáo dục Việt Nam, 2012, tr. 540)

1. Nguyên nhân dẫn đến khởi nghĩa Tây Sơn

1
2
3

Từ giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Trong ngày càng
suy yếu. Bộ máy quan lại các cấp rất cồng kềnh và tham nhũng.

Các chính sách của chính quyền chúa Nguyễn như tô thuế, lao dịch
nặng nề, lại thêm thiên tai và sự suy thoái của nền kinh tế làm cho
đời sống nhân dân khốn cùng.

Mâu thuẫn gay gắt giữa nhân dân với chính quyền chúa
Nguyễn làm bùng nổ cuộc khởi nghĩa Tây Sơn.
Năm 1771. Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ
dựng cờ khởi nghĩ. Dựng cờ khởi nghĩa ở vùng Tây Sơn thuợng đạo

Em biết gì về ba anh em Nguyễn Huệ?

Nguyễn Nhạc
(1743 – 1793)

Nguyễn Huệ
(1753 – 1792)

Nguyễn Lữ
(1754 – 1787)

Tổ tiên anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ quê ở Nghệ An, bị chúa Nguyễn bắt
đưa vào Đàng Trong khai hoang. Ba anh em sinh ra và lớn lên ở ấp Kiên Thành, phủ Quy
Nhơn (nay thuộc Tây Sơn - Bình Định. Thuở nhỏ ba anh em theo học ông giáo Hiến, một
nho sĩ bất mãn với chế độ thối nát đương thời. Trong ba anh em, Nguyễn Huệ là người có
vóc dáng đặc biệt, vừa khoẻ mạnh lại can đảm, mắt sáng như chớp, tiếng vang như chuông.

Lược đồ căn cứ Tây Sơn

02

NHỮNG THẮNG LỢI TIÊU
BIỂU CỦA PHONG TRÀO
TÂY SƠN

DIỄN BIẾN CHÍNH PHONG TRÀO TÂY SƠN

Lật đổ chính
quyền chúa
Nguyễn
1771

Dựng cờ
khởi nghĩa

1777

Lật đổ chính
quyền chúa
Trịnh
1785

Đánh tan
quân Xiêm

1786

Đại phá
quân
Thanh
1788

Triều Lê sụp
đổ. Nguyễn
Huệ lên ngôi
hoàng đế

1789

Hoàn thành Phiếu học tập theo mẫu dưới đây, nối các thông tin về thắng lợi đầu
tiên của nghĩa quân Tây Sơn.

PHIẾU HỌC TẬP
A
1. Người lãnh đạo
2. Mốc thời gian
3. Cách đánh
4. Kết quả

B
a. Sáng tạo
b. Tạm hòa với quân Trịnh để dồn sức đánh
quân Nguyễn
c. Năm 1777
d. Năm 1783
e. Nguyễn Nhạc
g. Bắt giết được chúa Nguyễn
h. Nguyễn Huệ

a. Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong
* Diễn biến:

Nghĩa quân Tây Sơn dựng cờ khởi nghĩa làm chủ 1 vùng
1774 rộng lợn từ Quảng Nam đến Bình Thuận

1

Biết quân Tây Sơn nổi dậy, chúa Trịnh ở Đàng Ngoài phái quân
vào chiếm kinh thành Phú Xuân (Huế). Chúa Nguyễn chống lại
không nổi, vượt biển vào Gia Định.
=> Phía Bắc có quân Trịnh, phía Nam có quân Nguyễn.

2

Nhận thấy thế lực quân Trịnh còn mạnh, Nguyễn Nhạc hòa
hoãn với quân Trịnh để dồn sức đánh quân Nguyễn trước.

3
5

4

1776-1783
1777

Quân Tây Sơn đã bốn lần đánh vào Gia Định.

Chúa Nguyễn đã bị bắt giết, chỉ còn Nguyễn Ánh chạy thoát.

 a. Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong
* Kết quả:

- Chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong bị sụp đổ.

b. Đánh tan quân Xiêm xâm lược
* Hoàn cảnh

- Nguyễn Ánh sang cầu cứu quân Xiêm. Lấy lý do đó
quân Xiêm đem quân sang xâm lược nước ta

2. Sử Triều Nguyễn cũng phải ghi nhận: "Người Xiêm từ sau bại
trận năm Giáp Thìn, miệng tuy nói khoác mà lòng thì sợ Tây Sơn
như cọp".
(Quốc sử quán Triều Nguyễn, Đại Nam thực lực,
Tập một, tr. 227 - 228)

b. Đánh tan quân Xiêm xâm lược
* Diễn biến:

7/1784

1

2
3

5

4

5 vạn quân Xiêm tiến vào nước ta theo: đường thủy và
đường bộ => quân Xiêm chiếm miền Tây Gia Định.

+ Thời gian: 19/1/1785
+ Địa điểm: Trận địa quyết chiến ở Rạch Ngầm - Xoài
Mút (nay thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang)
Cách đánh: Bố trí mai phục, nhử quân Xiêm vào trận địa,
nghĩa quân thủy - bộ bất ngờ chặn đánh và đốt thuyền giặc.

Lược đồ trận Rạch Gầm - Xoài Mút

KẾT NỐI VỚI ĐỊA LÝ

Đoạn sông từ Rạch Gầm đến Xoài Mút dài khoảng 6 km, rộng
hơn 1 km, có chỗ gần 2 km. Về địa thế, giữa dòng có cù lao Thới
Sơn, hai bên bờ sông có cây cối rậm rạp và nhiều kênh rạch nhỏ,
rất phù hợp cho việc bố trí trận địa mai phục thuỷ – bộ.

Nguyễn Huệ

Theo sử sách ghi lại trích trong "Các triều đại
Việt Nam", Nguyễn Huệ là một vị tướng tài:
"Đây là người có dung mạo đặc biệt, tóc xoăn,
da sần, tiếng nói sang sảng như chuông, đôi
mắt sáng như chớp, có thế nhìn thấy mọi vật
trong đêm tối. vẻ mặt của ông như toát lên
một ý chí, một cái đẹp oai phong, lẫm liệt”.

 b. Đánh tan quân Xiêm xâm lược
* Kết quả:

- Chỉ trong vòng một ngày, quân Xiêm bị tiêu diệt gần hết, quân Tây Sơn
giành thắng lợi nhanh chóng.
* Ý nghĩa

- Là một trong những trận thủy chiến lớn trong lịch sử chống giặc ngoại
xâm của nhân dân ta. Đập tan âm mưu xâm lược của nhà Xiêm, bảo vệ
nền độc lập dân tộc.

c. Lật đổ chính quyền chúa Trịnh. Triều Lê sụp đổ
* Hoàn cảnh

- Năm 1786, thừa thắng Nguyễn Huệ chỉ đạo quân nhanh chóng giải
phóng toàn bộ Đàng Trong và tiến thẳng ra Đàng Ngoài

c. Lật đổ chính quyền chúa Trịnh. Triều Lê sụp đổ
* Diễn biến:

Với danh nghĩa “ Phù Lê diệt Trịnh” quân Tây Sơn tiến
7/1786
thẳng vào thành Thăng Long. Lật đổ chúa Trịnh, giao lại
chính quyền cho vua Lê.
1

1788

2
3

5

Tình hình Bắc Hà rối loạn. Nguyễn Huệ đem
quân ra Bắc dẹp loạn.

4

Vua Lê Chiêu Thống bỏ trốn sang Trung Quốc.
Các tàn dư bị xóa bỏ triệt để.

c. Lật đổ chính quyền chúa Trịnh. Triều Lê sụp đổ
* Kết quả:

- Chính quyền nhà Lê – Trịnh sụp đổ
- Nguyễn Huệ xây dựng chính quyền tại Bắc Hà dưới sự
giúp đỡ của Phan Huy Ích, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn Thiếp,
…

Nguyễn
Huệ

Lược đồ Tây Sơn
khởi nghĩa chống các
thế lực phong kiến và
chống quân xâm lược

Nguyễn
Nhạc

Nguyễn
Lữ

d. Đại phá quân Thanh xâm lược
* Hoàn cảnh

- Vua Lê Chiêu Thống “thế cùng lực kiệt” cầu cứu nhà Thanh. Nhân
cơ hội đó 29 vạn quân Thanh tiến vào nước ta.

iK
h
in

Tô
nS

ĩN

gh
ị

Ng
hi

Đạ
SƠN TÂY

Sầ
m

Đố
ng

Ô
TUYÊN QUANG

TUYÊN QUANG

SƠN TÂY

Biện Sơn

TUYÊN QUANG

SƠN TÂY

TUYÊN QUANG

ĐÔ ĐỐC LỘC

TUY
ẾT
ĐÔ
ĐỐC

TRUNG
QUANG

ĐÔ Đ
ỐC L
ONG

ỐC
BẢ
O

SƠN TÂY

ĐÔ
Đ

• Hướng tiến công của đạo quân
Quang Trung
- Từ Tam Điệp, Quang Trung chia
quân làm 5 đạo:
+ Đạo chủ lực do Quang Trung chỉ
huy tiến thẳng về Thăng Long.
+ Đạo thứ hai và thứ ba đánh vào
Tây Nam Thăng Long .
+ Đạo thứ tư tiến ra Hải Dương.
+ Đạo thứ năm tiến lên Lạng Giang
chặn đường rút lui của giặc.

Lược đồ trận đánh đồn
Ngọc Hồi - Đống Đa

DIỄN BIẾN CHÍNH PHONG TRÀO TÂY SƠN
Ngày 25 – 1 – 1789 (đêm 30 Tết)

Ngày 28 – 1 – 1789 (đêm mồng 3 Tết)

Ngày 30 – 1 – 1789 (mồng 5 Tết)

Quân Tây Sơn vượt sông Gián Khẩu (sông
Đáy), tiêu diệt đồn tiền tiêu của giặc.

Quân Tây Sơn vây đồn Hà Hồi (Thường Tín, Hà Nội).
Quân Thanh bị đánh bất ngờ, hoảng sợ, hạ khí giới
đầu hàng.

- Sáng sớm, quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy trực tiếp của
Quang Trung tấn công đồn Ngọc Hồi (Thanh Trì, Hà Nội).
- Cùng lúc đó, đạo quân của Đô đốc Long tấn công đồn
Đống Đa. Tướng giặc là Sầm Nghi Đống khiếp sợ, thắt cổ
tự tử. Tôn Sĩ Nghị nghe tin đại bại cũng vội vã bỏ trốn.
- Đến trưa, vua Quang Trung cùng đoàn quân chiến
thắng tiến vào kinh thành Thăng Long.

 d. Đại phá quân Thanh xâm lược
* Diễn biến:

+ Thời gian: 1788
+ Kế sách: “vườn không nhà trống” thành Thăng Long.
Xây dựng tuyến phòng thủ: Biện Sơn-Thanh Hóa (quân thủy)
và Tam Điệp-Ninh Bình (quân bộ)
1

2
3

5

4

12/1788: Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, niên hiệu:
Quang Trung. Chỉ đạo quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long
Trong vòng 5 ngày (từ đêm 30 đến mồng 5 Tết Kỷ Dậu)
qua các trận đánh lợn: Hà Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa.. đã
giải phóng thành Thăng Long (hình 8.6 SGK tr,38)

c. Lật đổ chính quyền chúa Trịnh. Triều Lê sụp đổ
* Kết quả:

- Quét sạch quân xâm lược nhà Thanh. Bảo vệ nền độc lập
của đất nước.
* Ý nghĩa

- Là một trong những chiến công vĩ đại, hiểm hách nhất trong lịch sử
chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta.

03

NGUYÊN NHÂN THẮNG LỢI
VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA
PHONG TRÀO TÂY SƠN

3. Trong buổi lễ tuyên thệ, Quang Trung đã đọc lời dụ tướng sĩ, thể
hiện rõ quyết tâm đánh giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc:
   Đánh cho để tóc dài,
   Đánh cho để răng đen,
   Đánh cho nó chích luân bất phản
   Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn,
   Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ.
(Theo Phan Huy Lê (Chủ biên),
Lịch sử Việt Nam, Tập II, Sđd, tr. 615)

Nhờ ý chí đấu tranh
chống áp bức bóc lột,
tinh thần yêu nước,
đoàn kết và hi sinh cao
cả của nhân dân ta.

Sự lãnh đạo tài tình,
sáng suốt của vua
Quang Trung và bộ
chỉ huy nghĩa quân.

Đã lật đổ thành công
chính quyền phong
kiến thối nát
Nguyễn - Trịnh - Lê 
NGUYÊN
NHÂN
THẮNG
LỢI

Ý
NGHĨA

Đã xoá bỏ ranh giới
chia cắt đất nước, đặt
nền tảng cho việc thống
nhất quốc gia
 Giữ vững nền độc lập của
Tổ quốc, đập tan tham
vọng xâm lược nước ta của
nhà Thanh và quân Xiêm.

ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA QUAN TRUNG (NGUYỄN HUỆ)
Nguyễn Huệ là người có tài năng thao lược, ông có cống hiến rất lớn
trong việc đề ra kế sách và lãnh đạo, chỉ huy quân Tây Sơn giành
thắng lợi trong các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Xiêm và
Mãn Thanh.
Sau khi lên ngôi hoàng đế (năm 1788), vua Quang Trung đã bắt tay
vào việc xây dựng và cải cách đất nước. Ông đã cho triển khai nhiều
chính sách tiến bộ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa,
giáo dục… theo hướng: khắc phục hậu quả chiến tranh, phục hồi kinh
tế, ổn định trật tự xã hội, đề cao và phát triển nền văn hóa dân tộc...
Nguyễn Huệ là một trong những lãnh đạo chủ chốt của phong trào
nông dân Tây Sơn, cùng với Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và các tướng
lĩnh tài ba khác đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh, giành được nhiều
thắng lợi quan trọng, đóng góp to lớn vào tiến trình lịch sử dân tộc.

EM CÓ BIẾT ?
Di tích Gò Đống Đa xây dựng vào năm 1989 nhân kỉ niệm 200 năm chiến thắng
Ngọc Hồi - Đống Đa, được Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Vào
mồng 5 Tết hằng năm, lễ hội kỉ niệm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa và tưởng
nhớ công lao của vị anh hùng dân tộc Quang Trung được tổ chức ở đây.

5

6

20

50

4

40

3

80
70

2

10

60

1

30

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Câu 1: Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ
khởi nghĩa ở đâu?
A. Tây Sơn thượng đạo

B. Tây Sơn hạ đạo

C. Quảng Nam.

D. Bình Thuận

QUAY VỀ

Câu 2: Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ
khởi nghĩa lấy khẩu hiệu là?
A. Sống trong lao động chiến trong chiến
đấu.

B. Lấy của người giàu chia cho người nghèo

C. Tịch thu ruộng đất chia cho dân cầy.

D. Tịch thu ruộng đất địa chủ chống tô cao,
lãi nặng.

QUAY VỀ

Câu 3:  Từ năm 1776-1783, quân Tây Sơn mấy lần đánh vào Gia
Định?

A. Bốn lần

B. Năm lần

C. Sáu lần

D. Bẩy lần

QUAY VỀ