NGỮ VĂN 8

KHỞI ĐỘNG
HS quan sát 1 phần của các
bức ảnh được zoom lớn và
dự đoán:
Đây là gì?/ Đây là hiện tượng
tự nhiên nào?

KHỞI ĐỘNG
1
Đây là gì?/
Đây là hiện
tượng tự nhiên
nào?

KHỞI ĐỘNG

Núi lửa

KHỞI ĐỘNG
1
Đây là gì?/
Đây là hiện
tượng tự nhiên
nào?

KHỞI ĐỘNG

LŨ LỤT

KHỞI ĐỘNG
1
Đây là gì?/
Đây là hiện
tượng tự nhiên
nào?

KHỞI ĐỘNG

sao băng

BÀI 3: VĂN BẢN THÔNG TIN
Viết văn bản thuyết minh
giải thích một hiện tượng tự nhiên

1. Khái niệm
- Văn bản thuyết minh giải thích một hiện
tượng tự nhiên là loại văn bản thông tin nhằm
giới thiệu những hiểu biết khoa học cơ bản về
hiện tượng đó.

- Nội dung tìm hiểu
+ Khái niệm: Hiện tượng đó là gì?
+ Nguyên nhân: Tại sao có hiện tượng đó?
+ Ý nghĩa: Chúng có lợi hay có hại như thế nào?
+ Hành động: Cần làm gì để tận dụng lợi ích và khắc phục ảnh
hưởng xấu của chúng?...
- Mục đích: cung cấp cho người đọc những thông tin, số liệu
chính xác về hiện tượng.

“Sao băng”
(Hồng Nhung)

“Nước biển dâng:
bài toán khó cần giải
trong thế kỉ XXI”
(Lưu Quang Hưng)

“Lũ lụt là gì? –
Nguyên nhân và tác hại”
(Mơ Kiều)

2. Yêu cầu cần chú ý khi viết bài thuyết minh giải thích một
hiện tượng tự nhiên
- Xác định hiện tượng tự nhiên cần giới thiệu, giải thích.
- Tìm hiểu về hiện tượng tự nhiên đã xác định thông qua sách,
báo, tài liệu khoa học, Internet, đặc biệt cần vận dụng các hiểu
biết từ những môn học khác như: Khoa học tự nhiên, Lịch sử và
Địa lí,…
- Dựa vào các thông tin thu được từ các tài liệu tin cậy, tổng hợp
thành bài viết của cá nhân. Những thông tin, số liệu và nội dung
dẫn nguyên văn cần ghi rõ nguồn trích và có thể nêu tên các tài
liệu đã tham khảo ở cuối văn bản.
- Tìm ý và lập dàn ý cho bài viết thuyết minh giải thích một hiện
tượng tự nhiên.

Đề bài: Giới thiệu hiện
tượng núi lửa

1. Thực hành viết theo các bước
a. Chuẩn bị:
- Xác định mục đích viết
- Người đọc
- Yêu cầu của dạng bài:
+ Cần làm rõ: khái niệm, phân loại, tác hại và lợi ích
của núi lửa.
+ Xác định kiểu văn bản: thuyết minh giải thích một
hiện tượng tự nhiên.
+ Phạm vi bằng chứng cần huy động: Kiến thức địa lí
và những hiểu biết xung quanh hiện tượng núi lửa.

1. Thực hành viết theo các bước
b) Tìm ý và lập dàn ý
* Tìm ý
- Đọc thông tin về núi lửa
trong SHS trang 75 và
hoàn thành Phiếu học tập
- Thời gian: 5 phút

+ Núi lửa là gì?
→ Núi lửa là một vết đứt gãy trên lớp vỏ của một hành tinh, như là Trái
Đất cho phép dung nham, tro núi lửa, và khí thoát ra từ một lò mắc ma
ở dưới bề mặt.
+ Có những loại núi lửa nào?
→ Dựa vào hình dáng, có 2 loại: núi lửa hình chóp và núi lửa hình
khiên.
→ Dựa vào dạng thức hoạt động, có 3 loại: núi lửa thức, núi lửa ngủ,
núi lửa chết.

+ Vì sao có hiện tượng núi lửa phun trào?
→ Đá nóng chảy liên tục được đẩy lên phía trên và kết quả là những ngọn
núi liên tục tăng về độ cao. Khi áp lực của các dòng chảy mắc ma phun
trào lên trên qua miệng núi thì gây ra hiện tượng núi lửa phun trào.
+ Núi lửa phun trào mang lại những lợi ích và tác hại gì?
→ Lợi ích: mỏ khoáng sản phong phú, năng lượng địa nhiệt, đất đai tơi
xốp, màu mỡ.
→ Tác hại: Gây cháy rừng, làm biến đổi môi trường sinh thái, suy giảm
tài nguyên sinh học của vùng bị ảnh hưởng, tăng tính nhạy cảm của những
thiên tai nguy hiểm như: lũ lụt, lở đất, sói mòn…

* Lập dàn ý
- Mở bài: giới thiệu hiện tượng tự nhiên cần giải thích và nêu cái
nhìn bao quát về hiện tượng này.
- Thân bài: làm sáng rõ hiện tượng cần giải thích
+ Giới thiệu về khái niệm, tên khoa học của hiện tượng đó
+ Biểu hiện của hiện tượng như thế nào?(đặc điểm nổi bật, xuất hiện
ở đâu, khi nào, hiện nay có thay đổi gì so với lần trước…)
+ Giải thích về hiện tượng. (nguyên nhân, các chuyên gia giải thích
như thế nào, trong các nguyên nhân đó, đâu là nguyên nhân đến từ
con người…)
+ Mối quan hệ giữa con người và hiện tượng đó (Tác dụng/ tác hại
của hiện tượng này, con người tỏ thái độ như thế nào, giải pháp để
tận dụng hoặc phòng chống, khắc phục hiện tượng.
- Kết bài: đánh giá của em về hiện tượng tự nhiên đó.

1. Thực hành viết theo các bước
c) Viết
Thực hành viết bài theo mẫu
phiếu sau:
Lưu ý:
+ Vận dụng cách viết đoạn
văn quy nạp, diễn dich, phối
hợp
+ Kết hợp tranh ảnh, số liệu,
bảng biểu (nếu cần)…

1. Thực hành viết theo các bước
d) Kiểm tra và chỉnh sửa
Đọc lại bài văn đã viết. Đối
chiếu nội dung với mục Định
hướng và yêu cầu để tự phát
hiện và tìm cách sửa các lỗi về
ý, diễn đạt, trình bày.

2. Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn diễn dịch,
quy nạp và phối hợp
a) Cách thức

DIỄN DỊCH
Đoạn văn trình bày vấn
đề theo trình tự từ ý khái
quát đến các ý cụ thể. Ở
đoạn văn diễn dịch, câu
chủ đề là câu thứ nhất
nêu ý khái quát, các câu
còn lại phát triển ý nêu ở
câu chủ đề.

QUY NẠP
Đoạn văn trình bày
vấn đề theo trình tự từ
các ý cụ thể đến ý khái
quát. Ở đoạn văn quy
nạp, câu chủ đề là câu
đứng cuối đoạn, khái
quát ý từ những câu
đứng trước.

PHỐI HỢP
Đoạn văn vừa có câu
chủ đề ở đầu đoạn,
vừa có câu chủ đề ở
cuối đoạn, tức là kết
hợp cách trình bày ở
đoạn văn diễn dịch và
đoạn văn quy nạp.

b) Bài tập
- Đoạn văn diễn dịch:
Nội dung cụ thể
Cách thức
Nêu ý khái quát Núi lửa khi phun trào mang lại nhiều lợi ích.
Trước hết, chúng mang lại nguồn mỏ khoáng sản
phong phú:…
Núi lửa còn mang lại năng lượng địa nhiệt: Hơi
Phát triển bằng nóng từ miệng núi lửa có thể được sử dụng để
các ý cụ thể chạy các tua bin sản sinh ra điện năng…
Ngoài ra, tro bụi mà lửa phun trào có thể làm đất
đai tơi xốp, màu mỡ,…

- Đoạn văn quy nạp:
Nội dung cụ thể
Cách thức
Nêu ý khái quát …
Phát triển bằng Như vậy, núi lửa đã mang lại cho con người nhiều lợi ích.
các ý cụ thể

- Đoạn văn phối hợp:
Cách thức
Nêu ý khái quát
Phát triển bằng các
ý cụ thể
Tổng hợp các ý cụ
thể

…
…

Nội dung cụ thể

Như vậy, núi lửa không chỉ gây ra những tác hại ghê
gớm mà chúng còn đem lại cho con người nhiều lợi ích.

Với đề văn trên, từ ý
khái quát “Núi lửa
khi
phun
trào
mang lại nhiều lợi
ích”, em hãy hoàn
thành các đoạn văn
theo ba cách

DIỄN DỊCH
Núi lửa khi phun trào mang lại nhiều lợi ích tới đời sống
con người. Trước hết, chúng mang lại nguồn mỏ khoáng sản
phong phú, dồi dào, thúc đẩy nền kính tế khai thác khoáng sản
lên cao. Núi lửa còn mang lại năng lượng địa nhiệt: hơi nóng từ
miệng núi lửa có thể được sử dụng để chạy các tua bin sản sinh
ra điện năng hoặc được ứng dụng cho nhu cầu sinh hoạt của
các hộ gia đình và chạy máy nước nóng. Ngoài ra, tro bụi mà lửa
phun trào có thể làm đất đai tơi xốp, màu mỡ thích hợp canh
tác các sản phẩm nông nghiệp như nho, rau củ quả, cam,
chanh, dược thảo, hoa,…

QUY NẠP
Lợi ích to lớn nhất của núi lửa mang lại ta không thể không kể đến
đó là nó đem lại nguồn mỏ khoáng sản phong phú, dồi dào, thúc đẩy
nền kính tế khai thác khoáng sản lên cao. Núi lửa còn mang lại năng
lượng địa nhiệt: hơi nóng từ miệng núi lửa có thể được sử dụng để
chạy các tua bin sản sinh ra điện năng hoặc được ứng dụng cho nhu
cầu sinh hoạt của các hộ gia đình và chạy máy nước nóng. Ngoài ra,
tro bụi mà lửa phun trào có thể làm đất đai tơi xốp, màu mỡ thích
hợp canh tác các sản phẩm nông nghiệp như nho, rau củ quả, cam,
chanh, dược thảo, hoa,… Tóm lại, núi lửa khi phun trào mang lại
nhiều lợi ích tới đời sống con người.

PHỐI HỢP
Trong đời sống ngày này, chúng ta không thể phủ nhận được
những lợi ích mà những ngọn núi lửa mang lại. Trước hết, chúng
mang lại nguồn mỏ khoáng sản phong phú, dồi dào, thúc đẩy nền kính
tế khai thác khoáng sản lên cao. Núi lửa còn mang lại năng lượng địa
nhiệt: hơi nóng từ miệng núi lửa có thể được sử dụng để chạy các tua
bin sản sinh ra điện năng hoặc được ứng dụng cho nhu cầu sinh hoạt
của các hộ gia đình và chạy máy nước nóng. Ngoài ra, tro bụi mà lửa
phun trào có thể làm đất đai tơi xốp, màu mỡ thích hợp canh tác các
sản phẩm nông nghiệp như nho, rau củ quả, cam, chanh, dược thảo,
hoa,… Như vậy, núi lửa không chỉ gây ra những tác hại ghê gớm mà
chúng còn đem lại cho con người nhiều lợi ích.

Nhóm 1

Viết văn bản thuyết
minh giải thích hiện
tượng cầu vồng.

Nhóm 2

Viết văn bản thuyết
minh giải thích hiện
tượng mưa sao băng.

Nhóm 3

Viết văn bản thuyết
minh giải thích hiện
tượng sa mạc hóa.

Hiện tượng cầu vồng còn được gọi là quang phổ. Bản chất của
nó là hiện tượng tán sắc của những tia sáng mặt trời, khi chúng được
khúc xa qua các giọt nước và phản chiếu lại. Do đó, cầu vồng
thường xuất hiện vào cuối các cơn mưa lớn, khi tia nắng bắt đầu
xuất hiện trở lại. Cũng bởi vì cầu vồng được tạo ra từ ánh sáng, cho
nên nó không phải là một khối vật chất, chỉ có thể nhìn ngắm chứ
không thể chạm vào. Kích thước thật của cầu vồng là khá lớn và có
hình dáng cong theo độ cong của Trái Đất. Vì vậy, cầu vồng mà
chúng ta nhìn thấy chỉ là một phần của quang phổ mà thôi. Đó chính
là nguyên nhân, mà ta thường thấy chân cầu vồng lẩn trong mây hay
ở phía rất xa. Nếu muốn nhìn thấy toàn bộ cầu vồng, thì chúng ta chỉ
có thể chọn cách quan sát bằng vệ tinh hoặc từ tàu vũ trụ.

Có một điều mà chúng ta thường nhầm lẫn về mặt trời là màu sắc của nó. Người
ta thường cho rằng cầu vồng chỉ gồm bảy màu gồm đỏ, cam, vàng, xanh lá, xanh
lam, chàm, tím - tức bảy sắc cầu vồng. Nhưng thật ra đó là một thông tin chưa
chính xác. Bảy màu đó của cầu vồng chỉ là bảy màu dễ nhìn thấy nhất bằng mắt
thường ở cự li xa mà thôi. Thật ra, bản thân tia sáng mặt trời đã chứa rất nhiều màu
sắc. Đó là một tập hợp gồm nhiều màu khác nhau mà mắt thường không thể thấy và
phân biệt được. Do đó, khi chúng khúc xạ qua hạt mưa tạo ra cầu vồng, thì những
tia sáng đó sẽ bị bẻ cong thành một dải nhiều màu sắc liên tục. Dải màu đó chỉ có
thể thấy rõ và đầy đủ khi ta quay lưng với mặt trời và có góc nhìn 42 độ. Còn nếu
chỉ đứng nhìn một cách thông thường từ mặt đất, thì ta sẽ chỉ thấy bảy màu cơ bản
và đậm nhất mà thôi.

Cầu vồng là một hiện tượng tự nhiên đẹp mắt, đem lại hiệu ứng tích cực
cho tinh thần người xem. Vì vậy, hiện tượng này đã được con người yêu
chuộng vào đưa vào thi ca, nhạc họa. Đặc biệt nhiều nền văn hóa còn cho rằng
hiện tượng cầu vồng xuất hiện là tín hiệu của sự may mắn và phước lành nên
rất trân trọng nó.
Có thể nói, hiện tượng cầu vồng là một
hiện tượng tự nhiên vô cùng phổ biến và được
con người yêu thích. Bởi sự xuất hiện với tần
suất lớn không phải tính toán và chờ đợi như
nhật thực hay nguyệt thực. Và bản thân nó
cũng không đem đến những tác hại như sóng
thần hay núi lửa phun trào.

1. Khái niệm
- Văn bản kiến nghị là một văn bản trình bày ý kiến nguyện vọng của
cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền để nêu lên ý kiến đề xuất của
em hoặc tập thể.
- Ví dụ một số trường hợp cần viết:
+ Tập thể lớp đề nghị cô giáo về việc tổ chức đi xem phim liên quan
đến tác phẩm học trong nhà trường.
+ Gia đình kiến nghị với Ủy ban nhân dân giải quyết việc một công
trường xây dựng làm tắc hết đường cống,…

2. Những lưu ý khi viết văn bản kiến nghị

Về hình thức
Đầy đủ các phần:
- Mở đầu: Quốc hiệu, tiêu ngữ, thời gian, tên văn bản.
- Nội dung: Thông tin người làm kiến nghị, thông tin người nhận kiến
nghị, những nội dung liên quan đến vấn đề kiến nghị, lời cam đoan,
…
- Kết thúc: Chữ kí, tài liệu đính kèm (nếu có)

2. Những lưu ý khi viết văn bản kiến nghị

Về nội dung
- Ai là người kiến nghị
- Kiến nghị với ai?
- Kiến nghị về việc gì?
- Kiến nghị để làm gì?
- Thời gian, địa điểm làm kiến nghị.
- Những mong muốn, đề xuất thêm (nếu có).

TRÒ CHƠI

TÌM MẬT MÃ

Câu 1: Trong các văn bản hành
chính công vụ, người viết có được sử
dụng các BP tu từ hay không?
A. Khộng
B. Có

A

B

B,

Câu 2: Những thông tin trong các văn bản
hành chính công vụ cần đáp ứng yêu cầu
nào dưới đây?
A. Ngắn gọn
B. Chính xác, cụ thể
C. Dài dòng
D. Đầy đủ
A,

C,

B,

D,

Câu 3. Theo em, đâu là nội dung cuối cùng
của đơn kiến nghị?
A. Lời cảm ơn
B. Lời cam kết
C. Chữ kí của người làm đơn
D. Lời xác nhận
A

C,

B

D

Câu 4: Yếu tố nào dưới đây không cần thiết
trong văn bản hành chính công vụ?
A. Thông tin người viết
B. Nội dung sự việc
C. Quốc hiệu, tiêu ngữ
D. Cảm xúc của người viết
A

C

B

D,

(1) Có một bộ phim rất hay; liên quan tới tác phẩm đang học,
cả lớp cần đi xem tập thể. Em thay mặt tập thể lớp viết một
văn bản đề nghị cô giáo (thầy giáo) chủ nhiệm và nhà trường
tổ chức cho lớp (hoặc các lớp cùng khối 8) đi xem phim đó.
(2) Trong khu vực gia đình em ở, có một địa điểm kinh doanh
karaoke nhưng không đảm bảo tiêu chuẩn kĩ thuật, gây ồn ào,
thậm chí nhiều lần để xảy ra xô xát,…ảnh hưởng rất lớn đến
sinh hoạt của cả khu vực. Em hãy giúp các gia đình trong khu
vực viết một văn bản kiến nghị gửi công an hoặc Ủy ban nhân
dân địa phương để nêu ý kiến và kiến nghị giải quyết tình
trạng đó.

1. Chuẩn bị
- Xác định sự việc, tình huống viết kiến nghị.
- Thu thập thông tin liên quan đến sự việc, tình huống ấy.
- Xem trước mẫu của một bản kiến nghị. Xác định tình huống
cần viết theo mẫu kiến nghị chung hoặc tình huống có thể viết
bản kiến nghị ngắn gọn hơn.

2. Viết
Viết bản kiến nghị về tình huống đã xác
định theo mẫu.
3. Kiểm tra và chỉnh sửa
Đọc lại văn bản kiến nghị đã viết. Đối
chiếu với nội dung mục 1.Định hướng để
tự phát hiện các lỗi về ý và về diễn đạt,
trình bày; từ đó, nhận biết cách sửa lỗi.

Nhóm 1+3
(1) Có một bộ phim rất hay;
liên quan tới tác phẩm đang
học, cả lớp cần đi xem tập
thể. Em thay mặt tập thể
lớp viết một văn bản đề
nghị cô giáo (thầy giáo) chủ
nhiệm và nhà trường tổ
chức cho lớp (hoặc các lớp
cùng khối 8) đi xem phim
đó.

Nhóm 2+4
(2) Trong khu vực gia đình em ở, có một địa
điểm kinh doanh karaoke nhưng không đảm
bảo tiêu chuẩn kĩ thuật, gây ồn ào, thậm chí
nhiều lần để xảy ra xô xát,…ảnh hưởng rất
lớn đến sinh hoạt của cả khu vực. Em hãy
giúp các gia đình trong khu vực viết một văn
bản kiến nghị gửi công an hoặc Ủy ban nhân
dân địa phương để nêu ý kiến và kiến nghị
giải quyết tình trạng đó.