NGỮ VĂN 8 - CÁNH
DIỀU

KHỞI ĐỘNG

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất
2

1
p
ớ
l
a
i
h
c
V
G
m
ó
h
n
4
h
n
à
th
a
i
g
m
a
h
t
ể
đ
.
g
n
ộ
đ
t
ạ
o
h

Có 8 từ khóa
chứa các bí mật
liên quan đến
chủ đề của bài
học lần lượt hiện
ra.

3

Các c
hữ c á
i c ủa
khóa
từ
đã bị
đ ảo l
trong
ộ n,
10 s ,
HS s
xếp t
ắp
h àn h
1 từ
nghĩa
có
.
Nhóm
nà o g
iơ ta
nhan
y
h n hấ
t thì
diện
đ ại
nhóm
quyề
g
ià n h
n trả
lờ i.

TRÒ CHƠI

01

Hiểu về Trái Đất
LE / INNO
Đáp án: EL NINO

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất

02

LA / INAN

Đáp án: la nina

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất

03

SOA/ BNAG
Đáp án: Sao
băng

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất

04

UL/ LTU
Đáp án: Lũ lụt

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất

05

BNGA/NTA
Đáp án: Băng
tan

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất

06

AS/
CAM/HAO

Đáp án: Sa mạc
hóa

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất

07

LCO/OAYX
Đáp án: Lốc
xoáy

TRÒ CHƠI

Hiểu về Trái Đất

08

AYCH/RNGU
Đáp án: Cháy
rừng

LA NINA

El SAO BĂNG
NINO
BĂNG
TAN

CHÁY RỪNG

SA MẠC HÓA

LỐC XOÁY

LŨ LỤT

Sao
băng

Theo Hồng Nhung)

Xem clip về sao băng và trả lời
câu hỏi: Em đã được ngắm
hiện tượng sao băng bao giờ
chưa? Cảm xúc của em khi ấy
như thế nào? Hãy chia sẻ cho
thầy/ cô và các bạn cùng biết?

I. KIẾN THỨC NGỮ VĂN
1. Văn bản giải thích một
hiện tượng tự nhiên

Phiếu học tập 01
Tìm hiểu về văn bản giải thích
một hiện tượng tự nhiên
Khi giải thích các
hiện tượng, người ta
thường trả lời các câu
hỏi nào?
…………………….
……………………
………………………

Nêu mục đích của
văn bản thông tin
giải thích một hiện
tượng tự nhiên.
………………………
…………
………………………
…………

a. Khái niệm
Là loại văn bản thông tin tập trung nêu
lên và trả lời các câu hỏi như sau:
Chúng
Tại sao
Hiện
có
lợi
có hiện
tượng
hay có
đó
là tượng
hại như
đó?
gì?
thế nào?

Cần làm gì để
tận dụng lợi ích
và khắc phục
ảnh hưởng xấu
của chúng?...

b. Mục đích
Cung cấp thông tin về
hiện tượng tự nhiên

2. Cách trình
bày thông tin
văn bản
- Cách thức triển khai thông tin
+ Theo trật tự thời gian.
+ Theo quan hệ nhân quả.
+ Theo mức độ quan trọng
của thông tin.
+ Theo các khía cạnh khác
nhau.

- Phương tiện triển khai
thông tin: có thể kết hợp hai
phương tiện sau:
+ Phương tiện ngôn ngữ,
+ Phương tiện phi ngôn ngữ,…

II. ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG
1. Đọc, tìm hiểu từ khó
Thiên thạch: vật thể (phần lớn bằng đá hoặc kim
loại) từ khoảng không vũ trụ rơi vào Trái Đất.
Chu kì: khoảng thời gian tương đối không
đổi giữa hai lần diễn ra kế tiếp nhau của
một hiện tượng thường xuyên lặp lại.

2. Tìm hiểu chung
Phiếu học tập số 02
K
(Những
điều em đã
biết)

W
(Những điều
em muốn biết
thêm)

L
(Những điều
em đã học
được)

a. Xuất xứ
Theo Hồng Nhung,
kenthuctong hop.vn, 14-11-2020

b. Thể loại và phương thức biểu đạt chính
- Thể loại: văn bản thông

tin giải thích một hiện
tượng tự nhiên (vì văn bản
đưa ra những kiến thức khoa
học nhằm giới thiệu, giải thích
về hiện tượng sao băng).

- Phương thức

biểu đạt chính:
Thuyết minh 

c. Đối tượng được
giải thích: sao băng

d.
Bố
cục
2 phần

Phần 1 (từ đầu đến …
mưa sao băng khá
thuận lợi): Giải thích
về hiện tượng sao
băng và mưa sao
băng.

Phần 2 (phần còn lại):
Những điều kì thú về
sao băng.

III. TÌM HIỂU
CHI TIẾT
1. Ý nghĩa, tác
dụng của sa pô
(phần in đậm)

- Thu hút người đọc, xác định
chủ đề của văn bản: hiện tượng
sao băng và sự hấp dẫn, vẻ đẹp
của nó với tất cả mọi người.
- Hàng loạt những câu hỏi
xoay quanh hiện tượng sao
băng: “Vậy bạn có thật sự
muốn biết sao băng là gì? …”

=> Nhằm dẫn dắt,
thu hút người đọc
dẫn vào nội dung
chính của văn bản.

2. Cách triển khai ý tưởng và
thông tin trong văn bản
- Văn bản đã triển khai ý tưởng và thông tin trong bài
theo:
+Quan hệ nguyên nhân – kết quả
+Mức độ quan trọng của đối tượng
+Kết hợp phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi
ngôn ngữ

2. Cách triển khai ý tưởng và
thông tin trong văn bản
- Giới thiệu, lí giải về hiện tượng sao băng, mưa sao băng (Sao
băng là gì? Tại sao bầu trời lại xuất hiện những cơn mưa sao
băng?)
- Chia thành 4 ý nhỏ
+ Giới thiệu và lí giải về hiện tượng sao băng.
+ Nguyên nhân xuất hiện mưa sao băng.
+ Sao băng, mưa sao băng xuất hiện có chu kì.
+ Những việc cần làm để xem được những cơn mưa sao băng.
- Một số quan niệm khác nhau khi có sao băng và mưa sao
băng (Thấy sao băng rơi là điềm gì?).
- Cách ước khi có sao băng.

* Tác dụng của cách triển khai ý
tưởng và thông tin của văn bản

Các đề mục (phần
chữ in đậm và in
nghiêng)
giúp
người đọc định
hướng về nội dung
chính sẽ tìm hiểu.

Làm cho thông tin
văn bản văn bản
cụ thể, rõ ràng,
rành mạch, dễ tiếp
nhận, có hệ thống.

Người đọc nắm được
những thông tin kiến thức
khoa học về hiện tượng
sao băng ở phần bên dưới.
Khơi gợi hứng thú, khao
khát được khám phá về
hiện tượng sao băng.

3. Thông tin chi tiết
PHIẾU HỌC TẬP 03
Tìm hiểu về hiện tượng sao băng và mưa sao
băng
 

Sao băng Mưa sao băng

Phân biệt hình ảnh sao ................ .........................
băng và mưa sao băng. ................ ...............
Tại sao có hiện tượng? ................ .........................
Chúng có lợi hay có
hại?

 ...............  ........................
................ .........................

a. Sự khác nhau giữa hiện tượng
sao băng và mưa sao băng.

* Hình ảnh
- Sao băng: là tia lửa thoáng qua trên
bầu trời, là đường nhìn thấy của các
thiên thạch khi chúng đi vào khí quyển
của Trái Đất.
- Mưa sao băng: là nhiều sao băng
xuất hiện cùng lúc (nhiều tia lửa thoáng
qua trên bầu trời, chuyển động cùng
hướng)

* Nguyên nhân tạo nên hiện tượng sao
băng, mưa sao băng
Sao băng là một thiên
thạch, mảnh vỡ của các
sao chổi cũ, kim loại từ
tiểu hành tinh va chạm
với nhau. Chúng xuyên
qua khí quyển với vận
tốc 100 000 km/h tạo
nên sao băng, mưa sao
băng.

Vì nhiệt lượng phát sinh
do áp suất khi các thiên
thạch đi vào khí quyển.
Các phân tử không khí
trên đường di chuyển
tăng lên đến hàng ngàn
độ. Nó làm cho vật chất
của thiên thạch bị nung
nóng tới mức phát sáng
=>giúp ta nhìn thấy sao
băng, mưa sao băng.

Nguyên nhân có mưa sao băng
chính là do sao chổi. Khi sao chổi
chuyển động gần Mặt Trời, nó sẽ
bị tan ra tạo thành những dải bụi
trên quỹ đạo của mình. Một ngôi
sao chổi đi qua gần Trái Đất, các
bụi khí của nó sẽ bay vào khí
quyển làm xuất hiện rất nhiều sao
băng nhỏ, tạo thành mưa sao
băng.

* Lợi ích và tác hại của sao
băng, mưa sao băng
- Lợi ích: là hình ảnh thiên nhiên đẹp,
kì thú, đầy mơ mộng
- Hại: Nếu mảnh thiên thạch quá lớn
khi rơi xuống bề mặt địa cầu có thể tạo
nên những hố sâu lòng chảo trên lục
địa ->không còn thơ mộng.

PHIẾU HỌC TẬP 04
Tìm hiểu về sự xuất hiện của và cách xem sao băng
Sao băng xuất hiện có theo chu kì
không?
.......................................................
.......................................................
.......................................................

Làm sao để xem được sao
băng?
- Yếu tố cản trở việc ngắm sao
băng: .........................................
........
..................................................
- Để xem được sao băng cần
phải:
..................................................

* Chu kì của sao băng,
mưa sao băng
- Hầu hết những trận sao băng nhìn
thấy đều xuất hiện theo chu kì là 1 năm.
+ Do quỹ đạo của Trái Đất và các ngôi sao
chổi quay quanh Mặt Trời là xác định.
+ Do đó, giao điểm giữa Trái Đất và chúng
có thể được xác định.
- Một số cơn mưa sao băng không cố
định và có thể thay đổi hằng năm.

* Cách quan
sát sao băng
- Việc quan sát sao băng có thể bị cản
trở bởi: mây, thời tiết, độ ô nhiễm của
không khí, …
- Những việc cần làm để quan sát sao
băng hoàn hảo:
+ Xác định hướng của các chòm sao
+ Những nơi gần xích đạo (Việt
Nam là nơi quan sát sao băng
thuận lợi)

- Nhận xét về cách tác giả
giải thích hiện tượng
+ Ngôn ngữ rõ ràng, khúc triết, chính xác
giúp người đọc hình dung ra sao băng là gì
và lí do xuất hiện, chu kì, cách xem sao
băng, mưa sao băng.
+ Kiến thức khoa học, cụ thể, chính xác qua
từng con số, thuật ngữ khoa học, cách đặt
câu hỏi gợi mở trước mỗi vấn đề cần giải
thích đem lại hứng thú cho người đọc.
=> Tri thức mà tác giả cung cấp vô cùng
phong phú, thể hiện sự am hiểu, yêu
thích khám phá về thiên nhiên vũ trụ.

PHIẾU HỌC TẬP 05
Thấy sao băng là điềm gì?
Các quan
Quan điểm Ý kiến của em
niệm trước
của tác giả
đây
......................
....................
......................
....................

...................... .........................
....................
.................
...................... .........................
....................
.................

b. Sao băng rơi
và điềm báo
- Một số quan điểm cũ: nhìn thấy sao
băng có nghĩa là:

+ Có một ai đó chết.
+ Báo hiệu một triều đại thay đổi.
+ Tượng trưng cho tình yêu đôi
lứa.

Đây là quan niệm duy tâm, thiếu cơ
sở khoa học, không còn phù hợp.

*Cách
ước
khi có sao
băng
- Điều thú vị: Xưa nay, con người tin rằng
nếu thành tâm ước một điều khi có sao
băng thì điều đó thành hiện thực. Quan
niệm dân gian, chưa được kiểm chứng.
- Cách ước: Nhắm mắt, nghĩ trong đầu
về điều ước. Sao băng sẽ mang đến may
mắn, biến ước mơ trở thành hiện thực.

III. Tổng kế

1. Nghệ thuật
- Giải thích khách quan, đơn giản,
rõ ràng
- Bố cục chặt chẽ
- Ngôn ngữ chính xác
...

2. Nội dung
Văn bản nói về một trong
những hiện tượng đẹp, kì thú
của tự nhiên. Qua đó, cung cấp
đầy đủ thông tin về nguyên
nhân, sự ra đời và hình thành
của hiện tượng sao băng, mưa
sao băng

3. Kĩ năng đọc hiểu văn bản thông tin giải thích một hiện tượng tự
nhiên.
- Xác định tên hiện tượng tự nhiên và cách triển khai thông tin trong văn bản.
- Nhận biết được bố cục và nội dung của từng phần trong văn bản.
- Tìm hiểu cách giải thích hiện tượng trên cơ sở khoa học, ý nghĩa của hiện
tượng tự nhiên trong đời sống của con người.

Nếu có lần thấy sao băng,
em sẽ ước nguyện điều
gì? Vì sao lại ước nguyện
điều đó?

3. Cách đọc văn bản thông tin giải
thích một hiện tượng tự nhiên
- Nắm bắt được đối tượng, phương thức
biểu đạt của văn bản;
- Hiểu được cách tác giả triển khai ý
tưởng và thông tin của văn bản.
- Nắm bắt các thông tin cơ bản qua
sa pô và các đề mục và thông tin chi
tiết mà văn bản cung cấp;

- Hiểu ý nghĩa của các thuật
ngữ trong VB; hiểu cấu trúc
của từng loại VB; phương
tiện phi ngôn ngữ trong văn
bản (nếu có).
- Đánh giá về nội dung, hình
thức, ý nghĩa của VB và
phong cách của tác giả.

- Rút ra được
thông điệp, bài
học.
- Liên hệ với bản
thân và cuộc
sống thực tại.

3

g
n
p
ộ
ậ
đ t
t
n
ạ
o yệ
H u
L

Bài tập 1: HS thảo
luận cặp để hoàn
thành PHT số 06

PHT SỐ 06: MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN GIẢI THÍCH
HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN THỂ HIỆN QUA VĂN BẢN
SAO BĂNG

Đặc điểm kiếu văn bản

Thể hiện qua văn
bản Sao băng

Lí do được coi Sao băng là văn bản thông tin
giải thích một hiện tượng tự nhiên

 

Hiện tượng tự nhiên

 

Bố cục văn bản gồm

 

Văn bản triển khai thông tin theo cách

 

Quan điểm của người viết

 

Đặc điểm kiếu
văn bản
Lí do được coi Sao
băng là văn bản thông
tin giải thích một hiện
tượng tự nhiên

Hiện tượng tự nhiên
Bố cục văn bản gồm

Thể hiện qua văn bản Sao băng
- Văn bản cung cấp thông tin chính xác khoa học, hữu ích về hiện
tượng tự nhiên sao băng, mưa sao băng là gì. Nguyên nhân chính xuất
hiện sao băng là do sao chổi là. Hiểu được sự xuất hiện của sao băng
như thế nào, biết cách quan sát sao băng. Nhận thức được những điều
kì thú khi có sao băng.
- Tri thức được chọn lọc tiêu biểu, chính xác, khoa học, rõ ràng, rành
mạch.
Sao băng, mưa sao băng
Các đề mục in đậm là thông tin chính, đề mục in nghiêng là thông tin
nhỏ để làm rõ thông tin chính.
Nguyên nhân - kết quả.

Văn bản triển khai
thông tin theo cách
Quan điểm của người Bác bỏ những quan niệm thiếu căn cứ khoa học, mang tính duy tâm
viết
đã tồn tại từ lâu về sao băng, khẳng định chính xác mưa sao băng là
do những sao chổi gây ra.