Bài 100
LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ
NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

1. Liên Xô từ năm 1945 đến năm 1991
PHIẾU HỌC TẬP
Lĩnh vực

Nét chính

Chính trị

 

Kinh tế

 

Xã hội, văn hóa

 

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

1. Liên Xô từ năm 1945 đến năm 1991

Đây là bức áp phích do hoạ sĩ Liên Xô Vích-to I-va-nốp
vẽ năm 1958, thể hiện tình cảm, quan hệ nồng thắm giữa
Liên Xô và Việt Nam, là một minh chứng sinh động cho
sự ủng hộ, giúp đỡ của Liên Xô đối với Việt Nam nói

BÀI 10. LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

1. Liên Xô từ năm 1945 đến năm 1991

Bức ảnh thể hiện sự sầm uất của thành phố Mát-xcơ-va với các toà
nhà vừa hiện đại, vừa cổ kính. Trong đó, điểm nhấn là toà khách
sạn U-crai-na được xây dựng năm 1953 và được coi là biểu tượng
cho sự phát triển của Liên Xô trong nhưng nam 50 cua thế kỉ XX.

Liên hoan được tổ chức tại Mát-xcơ-va từ ngày 28-7 đến ngày 11 -8 1957. Tham gia Liên hoan gồm 34 000 người đến từ 131 quốc gia, đại diện
cho 5 châu lục trên thế giới. Đây là sự kiện tiêu biểu thể hiện hoạt động giao
hiu văn hoá của Liên Xô với bên ngoài, góp phần làm phong phú đời sống

Lĩnh vực
Nội dung
Chính trị + Bầu cử Xô viết các cấp, tăng cường vai trò lãnh đạo của
Đảng Cộng sản.
+ Bộ máy nhà nước: Xô viết đại biểu nhân dân (lạp pháp);
Hội đồng Bộ trưởng (Hành pháp); Toà án và trọng tài, viện
kiểm sát. ( tư pháp)….
+ Đối ngoại: Bảo vệ hòa bình thế giới, ủng hộ Phong trào
giải phóng dân tộc, giúp đỡ các nước xã hội chủ nghĩa, trụ
cột phe xã hội chủ nghĩa trong chiến tranh lạnh
 +Từ cuối những năm 70 đầu 80 Liên Xô lâm vào khủng
hoảng -> ngày 25/12/1991 chế độ XHCN chấm dứt tại
Liên bang Xô Viết

Kinh tế

- Từ năm 1946 đến năm 1950: Hoàn thành công cuộc tái thiết đất nước
sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
- Từ năm 1950 đến những năm 70 của thế kỉ XX:
+Kinh tế tăng trưởng, là cường quốc công nghiệp thứ hai trên thế giới,
dẫn đầu về công nghiệp quốc phòng và hàng không vũ trụ.
-Từ năm 1973 đến năm 1991: Lâm vào khủng hoảng

Văn hóa - - Xã hội:
xã hội
+Từ giữa thập niên 50 đến giữa thập niên 70 của thế kỉ XX mức sống
người dân được nâng cao.
+Từ năm 1973 đến năm 1991: Đời sống người dân gặp nhiều khó
khăn.
- Giáo dục: Hệ thống giáo dục, y tế, phúc lợi …phát triển. Đạt được
nhiều thành tựu về văn hóa, nghệ thuật chung của nhân loại.
 

Sự khủng hoảng, sụp đổ trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn
hoá, trong đó quan trọng nhất là chính trị (Đảng Cộng sản bị đình chỉ hoạt động,
chính quyền Liên bang tê liệt, các nước cộng hoà tuyên bố độc lập, tách khỏi Liên
bang và M. Goóc-ba-chốp buộc phải từ chức Tổng thống vào ngày 25 - 12 - 1991,
đánh dấu cho sự tan rã của Liên bang Xô viết và sự sụp đổ hoàn toàn của chủ
nghĩa xã hội ở Liên Xô).

Nguyên nhân CNXH ở Liên Xô sụp đổ: Đến đầu những năm 80, Liên
Xô lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện vê' chính trị, kinh tế, xã hội. Liên
Xô đã tiến hành công cuộc cải tổ để khắc phục khủng hoảng (1985),
nhưng mắc phải nhiều sai lầm: thực hiện đa nguyên, đa đảng vê' chính trị
(sai lầm lớn nhất), nóng vội, thiếu đồng bộ vê' kinh tế, buông lỏng quản lí
vê' văn hoá, dẫn đến khủng hoảng ngày càng trầm trọng đến mức không
thể kiểm soát và Liên bang Xô viết tan rã, chủ nghĩa xã hội sụp đổ.

11 nước cộng hoà trong Cộng đồng các quốc
gia độc lập (SNG) sau khi Liên bang Xô viết
tan rã: Liên bang Nga, U-crai-na, Bê-lô-rútxi-a, Ca-dắc-xtan, Môn-đô-va, Ác-mê-ni-a,
A-déc-bai-gian, Cư-rơ-gư-xtan, Tuốc-mê-nixtan, U-dơ-bê-ki-xtan và Tát-gi-ki-xtan.

2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
TÌNH HÌNH CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
 
Chính trị
– Năm 1944 – 1945: dưới sự

Kinh tế
–

Xã hội, văn hoá

Từ năm 1945 đến năm 

hỗ trợ của (1), nhà nước dân

1950, tiến hành cải cách

–

Xoá bỏ (11).

chủ nhân dân được thành lập,

kinh tế theo mô hình (7).

–

Đời sống (12), tinh

theo con đường (2).
– Năm 1949: nước Đức bị chia
làm hai: (3) và (4).
– Đối ngoại: ủng hộ (5), thuộc
phe (6) do Liên Xô làm trụ cột.

–

Từ năm 1950 – 1975: nhờ

thần

sự giúp đỡ của (8) thông

cao, phúc lợi xã hội

qua tổ chức (9), kinh tế

được cải thiện.

(10), đạt nhiều thành tựu.
 

được

nâng

TÌNH HÌNH CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991
Chính trị
Kinh tế
Xã hội, văn hoá
– Năm 1944 – 1945: dưới sự hỗ trợ - Từ năm 1945 đến- Xoá bỏ (11) giai
của (1) Hồng quân Liên Xô, các năm 1950, tiến hànhcấp bóc lột.
nước dân chủ nhân dân được thành cải cách kinh tế theo–Đời sống (12) vật
lập, theo con đường (2) xã hội chủ mô hình (7) xã hộichất, tinh thần được
nghĩa.
chủ nghĩa.
nâng cao, phúc lợi xã
–Năm 1949: Đức bị chia làm hai–
Từ năm 1950 – 1975:hội được cải thiện.
quốc gia: (3) Tây Đức và (4) Đông nhờ sự giúp đỡ của (8)
Đức.
Liên Xô thông qua tổ
–Đối ngoại: ủng hộ (5) phong trào
chức (9) SEV, kinh tế
cách mạng thế giới, thuộc phe (6)(10) tăng trưởng khá
xã hội chủ nghĩa do Liên Xô làm
nhanh, đạt được nhiều
trụ cột.
thành tựu.

2. Các nước Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991
+ Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu trên tất cả các lĩnh vực chính
trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, trong đó quan trọng nhất là lĩnh vực chính trị.
+ Về nguyên nhân chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu sụp đổ: Trong khi
tiến hành cải cách để khắc phục khủng hoảng thiếu hiệu quả, lãnh đạo các
nước đã mắc phải sai lầm nghiêm trọng, đó là thoả hiệp, chấp nhận thực
hiện đa nguyên, đa đảng và tổ chức tổng tuyển cử tự do, tạo cơ hội cho thế
lực chống chủ nghĩa xã hội cơ hội tấn công trực diện, làm sụp đổ chủ nghĩa
xã hội. Ngoài ra, chính sách không “can thiệp” của Liên Xô trước cuộc
khủng hoảng và sự thoả hiệp của ban lãnh đạo các nước Đông Âu cũng góp
phần dẫn đến sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở các nước này.

LUYỆN TẬP

AI NHANH HƠN
NỘI DUNG
Chính trị

Kinh tế

Văn hóa – xã hội

LIÊN XÔ

ĐÔNG ÂU

LUYỆN TẬP

NỘI DUNG
Chính trị

AI NHANH HƠN

LIÊN XÔ

ĐÔNG ÂU

Tiến hành bầu cử Xô viết các
cấp, thực hiện dân chủ hoá hệ
thống chính trị.
Chủ trương duy trì hoà bình
và an ninh thế giới
Đầu những năm 80 của thế kỉ
XX, lâm vào khủng hoảng
chính trị.
Mâu thuẫn chính trị gia tăng,
Đảng Cộng sản bị đình chỉ

Từ năm 1944 đến năm 1946, nhân dân
các nước Đông Âu dưới sự lãnh đạo
của những người cộng sản và sự giúp
đỡ của Hồng quân Liên Xô đã thành
lập các nhà nước dân chủ nhân dân.
Riêng ở Đông Đức, Nhà nước Cộng
hoà Dân chủ Đức thành lập năm 1949.

LUYỆN TẬP

AI NHANH HƠN
NỘI DUNG
Kinh tế

LIÊN XÔ

ĐÔNG ÂU

– Năm 1946, bắt tay vào công cuộc
khôi phục kinh tế, đến năm 1950 đã
phục hồi được mức trước chiến
tranh.
– Đến những năm 60, trở thành
cường quốc công nghiệp thứ hai thế
giới (sau Mỹ).
– Từ giữa những năm 70 của thế kỉ
XX, nền kinh tế Liên Xô có dấu
hiệu trì trệ.

- Sau khi thành lập nhà nước DCND,
các nước Đông Âu đã thực hiện cải
cách nhằm xây dựng CSVC cho chủ
nghĩa xã hội. Các nước hợp tác kinh tế
trong Hội đồng Tương trợ kinh tế
(SEV).
- Đầu những năm 70 của thế kỉ XX,
các nước Đông Âu đã trở thành những
nước công nghiệp hoặc công - nông
nghiệp. Đến năm 1991, SEV bị giải
thể.

LUYỆN TẬP

AI NHANH HƠN

NỘI DUNG
Văn hóa – xã
hội

LIÊN XÔ

* Xã hội:

- Từ năm 1945 đến đầu những năm 70, cơ
cấu xã hội Liên Xô có những biến đổi tích
cực, thành phần công nhân và trí thức gia
tăng.
- Từ cuối những năm 70 đến năm 1991, sự
trì trệ và khủng hoảng kinh tế làm cho đời
sống của nhân dân Liên Xô suy giảm, niềm
tin vào chủ nghĩa xã hội lung lay dẫn đến bất
bình gia tăng. Từ năm 1989, nhiều cuộc biểu
tình, bãi công đã nổ ra.

ĐÔNG ÂU

+ Xã hội:
- Đời sống vật chất và tinh thần của
người dân không ngừng được cải thiện
và nâng cao.
- Từ cuối những năm 70 đến năm 1990,
khủng hoảng kinh tế làm cho đời sống
của các tầng lớp nhân dân khó khăn.
+ Văn hoá
- Có bước phát triển vượt bậc: xoá được
nạn mù chữ được xoá bỏ, thực hiện
chính sách giáo dục bắt buộc và miễn
phí.

LUYỆN TẬP

AI NHANH HƠN
NỘI DUNG
Văn hóa – xã
hội

LIÊN XÔ

*Văn hoá:
+ Sau năm 1945, văn hoá của Liên Xô phát triển, thực hiện
chế độ giáo dục miễn phí – thể hiện tính ưu việt của chủ nghĩa
xã hội.
+ Liên Xô thúc đẩy giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trong
nước và với các quốc gia trên thế giới.
+ Từ năm 1985, với tinh thần “dân chủ” và “công khai”, nền
văn hoá Liên Xô trở nên “cởi mở”, kích thích sự sáng tạo
trong các hoạt động văn hoá. Song, sự buông lỏng quản lí văn
hoá của Nhà nước đã thúc đẩy chủ nghĩa đa nguyên và tư
tưởng chống chủ nghĩa xã hội trong nước gia tăng.

ĐÔNG ÂU

Hoạt động vận dụng
HS vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học để viết bài giới thiệu
hoặc thuyết trình trước lớp một số thành tựu tiêu biểu về chính trị,
kinh tế, xã hội, văn hoá của Liên Xô hoặc một nước Đông Âu từ sau
năm 1945.