Quan sát một cây trưởng thành to lớn được phát triển từ một hạt
nhỏ xíu ban đầu, có bao giờ em tự hỏi: Nhờ đâu mà cây có thể lớn
lên được? Nguyên liệu để tạo nên sự hay đổi kì diệu đó là gì?

I
THÀNH PHẦN HÓA
HỌC, CẤU TRÚC VÀ
TÍNH CHẤT CỦA
NƯỚC

Quan sát hình 29.1 và liên hệ với kiến thức đã học để trả lời những câu
hỏi sau:
1. Phân tử nước được cấu tạo từ những nguyên tố nào? Trong phân tử
nước, các nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết gì?
2. Tính phân cực của phân tử nước được thể hiện như thế nào?

Hình 29.1

Mô hình cấu tạo phân tử nước

Trả lời
1. Mỗi phân tử nước được tạo thành từ một nguyên
tử oxygen liên kết với hai nguyên tử hydrogen bằng
liên kết cộng hóa trị
Do cặp electron trong liên kết cộng hóa trị
bị lệch về phía nguyên tử oxygen dẫn đến
đầu oxygen của phân tử nước tích điện
âm, đầu mang nguyên tử hydrogen tích
điện dương.
Đặc điểm này tạo nên tính phân cực
của nước.

2. Do tính chất phân cực nên các phân tử nước hút lẫn nhau và hút
các phân tử phân cực khác, nhờ đó nước trở thành dung môi hòa
tan nhiều chất.

Ví dụ

Đường

i
ố
Mu

II
VAI TRÒ CỦA
NƯỚC ĐỐI VỚI
SINH VẬT

Nước là thành phần
chủ yếu tham gia cấu
tạo nên
tế bào và cơ thể

Ở NGƯỜI, NƯỚC CHIẾM
KHOẢNG
70% KHỐI LƯỢNG
CƠ THỂ

Một số loài thực vật và
động vật sống dưới nước
thì nước có thể chiếm
đến hơn 90% khối lượng
cơ thể

Sứa biển là loài động vật có tỉ lệ nước chiếm
khoảng 95% khối lượng cơ thể

Câu hỏi: Nêu vai trò của nước đối với sinh
vật. Điều gì sẽ xảy ra nếu sinh vật bị thiếu
nước?

Trả lời
Nước góp phần vận chuyển các
chất dinh dưỡng trong cơ thể,
nước còn là nguyên liệu và môi
trường của nhiều quá trình
sống trong cơ thể như quá trình
quang hợp ở thực vật

Trả lời

Nước góp phần
vào quá trình tiêu
hóa và hấp thụ
thức ăn ở động
vật

Trả lời
Nước còn góp phần
điều hòa nhiệt độ cơ thể

Trả lời

Nếu cơ thể bị
thiếu nước, các
quá trình sống cơ
bản sẽ bị rối loạn
và có thể bị chết.

Ví dụ

Ruộng lúa úa vàng vì
thiếu nước

Hãy đề xuất cách tiến hành thí nghiệm chứng minh khẳng
định: “Nếu thiếu nước trong thời gian dài, cây sẽ bị héo,
giảm sức sống và có thể chết”.

Trả lời
Khi hai chậu
bén rễ

Chỉ có chậu A được
tưới nước, chậu B
không tưới

Hãy đề xuất cách tiến hành thí nghiệm chứng minh khẳng định: “Nếu thiếu
nước trong thời gian dài, cây sẽ bị héo, giảm sức sống và có thể chết”.
Trả lời

Thí nghiệm:
 Trồng 2 chậu lúa vào 2 chậu A và B đến khi 2 cây phát triển khỏe
mạnh.
 Sau đó, chậu A được tưới nước thường xuyên, chậu B không
được tưới nước trong thời gian dài.
 Sau một thời gian, cây lúa ở chậu A phát triển tốt, còn cây ở chậu
B bị héo và có dấu hiệu giảm sức sống và chết.

Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất nước nhiều.
Trong trường hợp đó, em cần làm gì?

Trả lời

o Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất rất nhiều nước.
o Trong trường hợp đó, em cần bổ sung nước cho cơ thể bằng các
phương pháp như truyền nước, uống điện giải,....

III
VAI TRÒ CỦA CHẤT
DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI
SINH VẬT

Chất dinh dưỡng có vai trò gì đối với thực vật? Nêu một số
biểu hiện ở thực vật khi thiếu hoặc thừa chất dinh dưỡng

a) Dung dịch chứa
đủ các chất dinh
dưỡng

Hình 29.4

b) Dung dịch
thiếu potassium
(K)

Thí nghiệm trồng cây trong dung dịch thủy canh

Trả lời

Chất dinh dưỡng có vai
trò cung cấp nguyên
liệu và năng lượng cho
các quá trình sống của
cơ thể. Nhu cầu chất
dinh dưỡng của cơ thể
khác nhau ở từng loài
và từng giai đoạn phát
triển.

Trả lời

a) Dung dịch chứa đủ các
chất dinh dưỡng
Hình 29.4

b) Dung dịch thiếu
potassium (K)

Thí nghiệm trồng cây trong dung dịch thủy canh

Thiếu hay thừa chất dinh dưỡng đều làm cho cơ thể sinh vật
sinh trưởng và phát triển không bình thường

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI SINH VẬT

Tình trạng thiếu chất khoáng ở thực vật thường biểu hiện qua việc sinh
trưởng chậm và các dấu hiệu đặc trưng trên lá, quả,...

a) Lá của cây nho bị vàng do thiếu nitrogen (N)
Hình 29.5

b) Quả dưa chuột bị dị dạng do thiếu một số chất
dinh dưỡng

Biểu hiện của cây trồng khi thiếu nguyên tố khoáng

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI THỰC VẬT

Ở thực vật, chất dinh
dưỡng là các khoáng
chất được hấp thụ chủ
yếu từ đất như N, P, K, S,
Bo, Mo,...

N

N

N

N

Trong các nguyên tố đó, N góp phần quan trọng cho sinh trưởng và
phát triển của cây trồng vì N là nguyên tố cần thiết để thực vật tổng
hợp protein và diệp lục

Bo

Cu
Mo

Một số khoáng chất như Cu, Mo, Bo,... cây trồng cần một lượng rất
nhỏ nhưng không thể thiếu vì chúng tham gia điều tiết quá trình trao
đổi chất.

K
N
P

Để giúp cây trồng sinh trưởng nhanh, phát triển tốt, cho năng suất cao, người
ta thường bổ sung các chất dinh dưỡng cho cây bằng cách bón phân như phân
đạm, phân lân, phân kali,...

Giải thích tại sao trong trồng trọt, người ta thường trồng thay đổi
các loài cây khác nhau trên cùng một diện tích đất trồng ở các mùa
vụ khác nhau trong một năm.
Trả lời
Trồng trọt, người ta thường trồng thay đổi các loài cây khác nhau trên cùng
một diện tích đất trồng ở các mùa vụ khác nhau trong một năm. Điều
đó nhằm sử dụng nguồn nước, các chất dinh dưỡng có trong đất và nguồn
phân bón đưa vào đất một cách hợp lý.
Nhằm mục đích nâng cao năng suất cây trồng đồng thời
có thể tạo ra một môi trường bất lợi cho sự tích luỹ sâu
bệnh ở các vụ mùa hoặc năm tiếp theo trong chu kỳ luân
canh.

Giải thích tại sao trong trồng trọt, người ta thường trồng thay đổi
các loài cây khác nhau trên cùng một diện tích đất trồng ở các mùa
vụ khác nhau trong một năm?
Trả lời

Đối với những loài sinh vật chỉ chuyên gây hại trên
một loại cây (hoặc một số giống cây), khi gặp các
loài cây trồng khác nhau liên tiếp xen kẽ, chúng
không thể
sinh sôi được nên bị chết nhiều.

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI
VỚI ĐỘNG VẬT

VAI TRÒ CỦA CHẤT DINH DƯỠNG ĐỐI VỚI ĐỘNG VẬT

Thức ăn của động vật chứa các loại chất dinh dưỡng cần cho cơ thể,
trong đó những chất dinh dưỡng động vật cần với lượng lớn.

Hình 29.6

Một số loại thức ăn cung cấp chất dinh dưỡng cho con người

Chất bột đường (carbohydrate)

Chất béo (lipid)

Những chất cơ thể cần ít hơn nhưng không
thể thiếu
VITAMIN
KHOÁNG CHẤT

Quan sát hình 29.6 và liên hệ với các kiến thức đã học, thảo luận
nhóm để hoàn thành thông tin theo mẫu bảng 29.1
Nhóm thức ăn
chứa nhiều bột
đường
Nhóm thức ăn
chứa nhiều
protein
Hình 29.6

Nhóm thức ăn
chứa nhiều
vitamin và khoáng
chất
Nhóm thức ăn
chứa nhiều lipid

Một số loại thức ăn cung cấp chất dinh dưỡng cho con người

Bảng 29.1
Chất dinh
dưỡng

Protein

Vai trò đối với cơ thể

Thức ăn chứa
nhiều chất dinh
dưỡng

- Cấu tạo tế bào và cơ thể
- Giúp các quá trình trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng diễn ra thuận lợi hơn

Thịt gà,...

Carbohydrate

- Nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu

Lipid

- Dự trữ năng lượng
- Chống mất nhiệt
- Là dung môi hòa tan một số vitamin giúp cơ
thể hấp thụ được

Sữa, bơ,
socola,...

Vitamin và chất
khoáng

- Tham gia cấu tạo enzyme, xương, răng,...
- Tham gia các hoạt động trao đổi chất của cơ
thể

Hoa quả, rau
củ tươi,...

Khoai lang,
bánh mì,...

Một số biểu hiện của cơ thể khi bị
thiếu hoặc thừa chất dinh dưỡng

Thiếu : rụng tóc, gan nhiễm mỡ,...
Thừa: tăng cân, tiểu đường,...
Thiếu: thiếu năng lượng, SDD,...
Thừa: thừa cân, béo phì,...
Thiếu: suy nhược, mất cân bằng
DD,...
Thừa: béo phì, máu nhiễm mỡ,..
Thiếu: mệt mỏi, da khô, thiếu
máu, sụt cân, mệt mỏi,...
Thừa: chóng mặt, buồn nôn,..

Nitrogen là một trong những nguyên tố
cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển
của thực vật. Không khí chứa đầy nitrogen
nhưng thực vật không thể hấp thụ được
nitrogen ở dạng này. Rất may, các loài vi
khuẩn thuộc chi Rhizobium, sống trong nốt
sần ở rễ cây họ đậu (hình 29.7) lại có khả
năng biến đổi khí nitrogen thành dạng
nitrogen dễ hấp thụ để bổ sung cho cây và
làm giàu chất dinh dưỡng cho đất.
Hình 29.7

Nốt sần ở rễ cây họ đậu

EM ĐÃ HỌC
o Nước được cấu tạo từ
hai nguyên tố là
oxygen và hydrogen.
o Nước có tính phân cực
nên là dung môi hòa
tan nhiều chất cho cơ
thể.

H

H
O

o Nước là thành phần cấu tạo chủ yếu của tế bào và cơ thể, là
nguyên liệu để tổng hợp chất hữu cơ trong quang hợp, là
dung môi hòa tan nhiều chất, góp phần vận chuyển các chất
và điều hòa thân nhiệt.

o Chất dinh dưỡng cung cấp nguyên liệu và năng lượng để sinh vật thực
hiện các quá trình sống.
o Ở thực vật, chất dinh dưỡng là các chất khoáng.
o Ở động vật, chất dinh dưỡng là protein, carbohydrate, lipid, vitamin
và chất khoáng.

EM CÓ THỂ

Sớm nhận biết tình trạng thiếu hoặc thừa nước và chất dinh dưỡng
ở sinh vật để bổ sung và điều chỉnh kịp thời giúp sinh vật sinh
trưởng, phát triển tốt.

CÁM ƠN CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE
KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
NĂM HỌC: 2024 – 2025