Đây là phương tiện gì? Ai phát minh? Sự ra đời của nó có ý nghĩa như
thế nào với cuộc sống?

CHỦ ĐỀ 4
CÁC CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP
TRONG LỊCH SỬ THẾ GIỚI
BÀI 7: CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP THỜI CẬN ĐẠI
(3 tiết)

1. Cách mạng công nghiệp lần nhất
*Những thành tựu cơ bản

Trình bày những phát
minh trong ngành dệt.

1,
2

Trình bày những phát minh
trong ngành luyện kim.
Trình bày những phát minh trong
ngành giao thông vận tải.

3
,
4

5,
6

Động cơ hơi nước

Việc phát minh ra máy hơi nước
và đưa vào sử dụng có ý nghĩa
gì?

- Nhờ có máy hơi nước mà các nhà máy có thể xây dựng ở những
nơi thuận tiện.
- Tốc độ sản xuất và năng xuất lao động tăng, giảm sức lao động
cơ bắp con người.
- Lao động chân tay dần được thay thế bằng lao động máy móc.

1885, Henry Bessemer đã phát minh ra lò
cao có khả năng luyện lỏng gang thành
thép

Tàu thủy đầu tiên do John Fitch chế tạo

- Những phát minh trong ngành dệt: “Con thoi bay”, máy kéo
sợi Gien-ni, máy hơi nước, …
- Những phát minh ngành giao thông vận tải: đầu máy xe lửa,
…
- Những phát minh ngành luyện kim: lò luyện quặng theo
phương pháp “pút-đinh”,…

2. Cách mạng công nghiệp lần thứ hai
*Những thành tựu cơ bản

Phát minh trong sử dụng
điện năng

Đội 1

Phát minh trong ngành luyện
Đội 2
kim

Phát minh trong ngành công nghiệp
hóa chất
Phát minh trong ngành giao thông vận tải

Đội 3

Đội 4

Thể lệ trò chơi:
- Mỗi đội có thời gian chuẩn bị 5 phút, 10 phút thực hiện trò chơi thuộc lĩnh
vực nghiên cứu. Trong thời gian 10 phút, các thành viên thực hiện “tiếp
sức đồng đội” ghi tất cả các thành tựu lên bảng.
- Yêu cầu đối với đội chơi:
+ Hình thức trình bày đẹp, rõ ràng.
+ Thể hiện rõ những thành tựu về lĩnh vực phát minh.
+ Thuyết trình rõ ràng, lưu loát. Và trình bày được một số nhà khoa học
tiêu biểu nhất. (đã chuẩn bị ở nhà)
+ Thể hiện tinh thần đồng đội, và có trách nhiệm, nhiệt tình.

Các phát
minh
về
điện
Luyện kim

- Ôm, Pha-ra-đây, Pre-xcốt Giun, Len-xơ …
- Ê-đi-xơn đã phát minh ra bóng đèn điện…
 
Kĩ thuật luyện kim được cải tiến với việc sử dụng lò Bét-xme và lò Mác
tanh.
Phục vụ cho ngành nhuộm, phân bón và thuốc nổ, điện lực và in ấn…

Công
nghiệp hóa
học
Giao thông - Dầu đi-ê-zen
vận tải
- Chiếc ô tô đầu tiên trên thế giới được Các Ben phát minh
 
- Hai anh em người Mỹ là Vin-bơ Rai và Oóc-vin Rai đã chế tạo thành
công chiếc máy bay đầu tiên.

Lĩnh vực Vật lí
+ Ghê-óoc Xi-môn Ôm : định luật Ohm
Georg Simon Ohm, nhà vật lý học người Đức đã có
công lớn trong việc xây dựng cơ sở điện học, âm học
và quang học, sinh tại Erlangen.
Năm 1827, Ohm đã nêu ra định luật quan trọng về
mạch điện tức là định luật Ohm mà bây giờ mọi học
sinh đều biết qua sách giáo khoa vật lý phổ thông,
phát biểu như sau: Cường độ dòng điện một chiều
trong dây dẫn tỷ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai
đầu dây .
(1789 – 1854)

24

Lĩnh vực Vật lí
+ Pha-ra-đây (1791 – 1867) : máy phát điện
Michael Faraday là nhà vật lí và nhà hóa học
người Anh. Các thí nghiệm của ông về chuyển
động quay điện từ đặt nền móng cho công
nghệ về động cơ điện hiện đại. Ông phát triển
định luật cảm ứng Faraday trong điện từ học.
Đơn vị đo điện dung Farad trong hệ SI được
đặt theo tên ông.

25

Lĩnh vực Vật lí
+ Định luật Jun – Len-xơ
James Prescott Joule người Anh Định
luật Jun - Lenxơ, xác định nhiệt lượng
Q toả ra trong dây dẫn khi có dòng điện
chạy qua, Q tỉ lệ với bình phương cường
độ dòng điện, với điện trở của dây dẫn
và thời gian dòng điện chạy qua.

26

Lĩnh vực Vật lí
+ Thuyết electron của Tôm-xơn : các hạt vi mô

George Paget Thomson; 1892 - 1975),
nhà vật lí Anh. Nghiên cứu hiện
tượng nhiễu xạ của điện tử qua tinh
thể, khẳng định lưỡng tính sóng hạt
của các hạt vi mô. Giải thưởng
Nôben (1937).

27

Lĩnh vực Vật lí
+ Béc-cơ-ren (1852 – 1908) : hiện tượng phóng xạ
Antoine Henri Becquerel là một nhà
vật lí người Pháp, từng được giải
Nôben và là một trong những người
phát hiện ra hiện tượng phóng xạ.

28

Lĩnh vực Vật lí

+ Ma-ri Quy-ri (1867 – 1934) : tìm kiếm nguồn năng lượng
hạt nhân; phát minh tia X

Marie Curie là một nhà vật lí và hóa
học người Pháp gốc Ba Lan và một
người đi đầu trong ngành tia X đã
hai lần nhận giải Nobel (Vật lí năm
1903 và Hóa học năm 1911). Bà đã
thành lập Viện Curie ở Paris và
Warszawa.

29

Lĩnh vực Vật lí
+ Ec-nét Rơ-dơ-pho (1871 – 1937) : chất phóng xạ
Ernest Rutherford sinh năm 1871 ở New
Zealand. Ông đã phát hiện ra ba dạng tia phát ra
từ các chất phóng xạ. Năm 1908, ông được tặng
giải thưởng Nobel hóa học cho các công trình
chứng minh rằng các nguyên tử bị phân rã
trong hiện tượng phóng xạ, ông đã thực hiện
sự chuyển hóa nhân tạo đầu tiên giữa các
nguyên tố bền (còn gọi là kỹ thuật giả kim
thuật). Cụ thể là ông đã biến nitơ thành ôxy
bằng cách dùng các hạt alpha bắn phá vào
chúng.

30

Lĩnh vực Vật lí
+ Vin-hem Rơn-ghen (1845 – 1923) : tia X quang
Wilhelm Conrad Röntgen sinh ra tại Đức.
Năm 1869, khi mới 25 tuổi, ông nhận bằng
Tiến sĩ tại Đại học Zurich. Vào năm 1895, ông
đã khám phá ra sự bức xạ điện từ, loại bức xạ
không nhìn thấy có bước sóng dài mà ngày
nay chúng ta được biết đến với cái tên tia xquang hay tia Röntgen. Năm 1901 ông được
nhận giải Nobel Vật lý lần đầu tiên trong lịch
sử.

31

Cấu trúc bên trong của vật chất

X -quang

-

Lĩnh vực Hóa học

Định luật tuần hoàn Men-đê-lê-ép
Đmitri Ivanôvích Menđêlêep (1834 - 1907) tại Nga. Ông
tốt nghiệp đại học năm 21 tuổi dạy học tại trường Đại
học Pêtécbua chuyên ngành hóa học, ông đã lần lượt
qua Pháp, Đức học tập nghiên cứu. Cống hiến lớn nhất
của ông là nghiên cứu ra bảng tuần hoàn Menđêlêep,
đây là một cống hiến xuyên thời đại đối với lĩnh vực
phát triển hóa học của ông, người sau mệnh danh ông
là "thần cửa của khoa học Nga" (door - god).

33

-

Lĩnh vực Sinh học

+ Học thuyết tiến hóa của Đác-uyn
Charles Darwin đã đi đến một lý thuyết
làm chấn động nền tảng khoa học của thế
kỉ 19: loài người có họ hàng với loài
vượn!

34

Lĩnh vực Sinh học
+ Pa-xtơ chế tạo vắcxin chống bệnh chó dại
Pasteur khẳng định rằng các bệnh truyền nhiễm ở
người và động vật là do các vi sinh vật gây nên.
Từ năm 1878 đến 1880, ông đã khám phá ra ba chủng
vi khuẩn: liên cầu khuẩn ,tụ cầu khuẩn và phế cầu
khuẩn. Pasteur đã thiết lập nên những nguyên tắc
quan trọng trong vô khuẩn. Tỉ lệ tử vong hậu phẫu
cũng như hậu sản giảm xuống một cách ngoạn mục
nhờ áp dụng những nguyên tắc này.

35

-

Lĩnh vực Sinh học

+ Páp-lốp về phản xạ có điều kiện
Ivan Pavlov sinh tại Nga nhận bằng tiến sĩ năm 1879.
Vào thập niên 1890, Pavlov nghiên cứu chức năng dạ dày của
loài chó bằng cách quan sát sự tiết dịch vị của chúng, sau đó ông
tính toán và phân tích dịch vị của chó và phản xạ của chúng
dưới các điều kiện khác nhau. Ông để ý rằng chó thường tiết
dịch vị khi phát hiện ra các tín hiệu báo hiệu sự xuất hiện của
thức ăn. Sau này Pavlov đã xây dựng lên định luật cơ bản mà
ông gọi là "phản xạ có điều kiện" dựa trên hàng loạt thí nghiệm
mà ông tiến hành trước đó.

36

* Về kĩ thuật

- Công nghiệp nặng:
+ Kĩ thuật luyện kim được cải tiến, thúc đẩy các ngành khác phát triển: sản xuất thép, chế
tạo máy, làm đường ray, đóng tàu, xây dựng
+ Tìm và đưa vào sử dụng nguồn nhiên liệu mới: dầu hỏa
- Công nghiệp hóa học phát triển: ngành nhuộm, phân bón và thuốc nổ
- Giao thông vận tải và thông tin liên lạc:
+ Phát minh máy điện tín
+ Cuối TK XIX chế tạo ô tô
+ 1903: chế tạo máy bay đầu tiên
- Nông nghiệp: Máy kéo, máy gặt, máy đập, phân bón hóa học…

37

Samuel Morse là người đầu tiên
sáng chế ra chiếc máy điện báo
năm 1836. Mật mã Morse do ông
sáng tạo ra là các chữ cái được
mã hóa thành những chấm và
gạch, truyền qua hữu tuyến rồi
được giải mã lại thành các chữ cái
ở nơi nhận tín hiệu.

SAMUEL F.B. MORSE
Là người phát minh ra điện báo vào
năm 1844

Xe có động cơ đầu tiên ở Đức 1886

Ngày 29 tháng 1 năm 1886, Benz đã đặt một dấu mốc quan trọng trong lịch
sử ngành công nghiệp ô tô, bằng cách đăng ký bằng phát minh số 37435 cho
chiếc xe chạy bằng xăng đầu tiên này tại Cơ quan quản lý bằng phát minh.
Mặc dù lúc đó, Carl Benz đã bị nhiều chế diễu từ giới phát minh cũng như
các nhà sản xuất vì chiếc xe của mình, nhiều người gọi nó là “chiếc xe không
ngựa” và cho rằng nó không thể chạy được.

Chiếc xe buýt chạy xăng đầu tiên trên thế giới do công ty của Carl
Friedirch Benz sản xuất.

* Về Kĩ thuật

42

3. Ý nghĩa của cuộc Cách mạng lần thứ nhất và lần thứ hai.
GV cho HS đọc SGK trang 65, 66 và trả lời câu hỏi theo các cặp đôi với nội
dung sau:
- Nêu ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai
về kinh tế.
- Nêu ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai
về xã hội, văn hoá.
- Nêu được rõ ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần
thứ hai về kinh tế, xã hội, văn hoá.

Thảo luận cặp đôi
43

Ý nghĩa
Về kinh tế:
- Mở ra khả năng lớn trong việc thúc đẩy sản xuất…
- Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất thay thế lao động tay chân của con người bằng lao
động của máy móc…
- Góp phần thức đẩy những chuyển biến mạnh mẽ trong các ngành kinh tế …
Về xã hội: Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai đã làm xuất hiện
nhiều trung tâm công nghiệp mới và thành thị đông dân.
Về văn hoá:
- Thúc đẩy giao lưu, kết nối văn hóa toàn cầu.
- Nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của con người
- Hình thành lối sống, tác phong công nghiệp.
44

Luân Đôn trở thành thành phố đầu tiên
trên thế giới tiên lên công nghiệp hóa

Thành phố Luân Đôn thế kỉ XVIII

Mức độ công nghiệp hóa

Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất chuyển
nền sản xuất thủ công sang cơ khí hóa.

Nhà máy dệt ở nước Anh

Cách mạng công nghiệp lần thứ hai đã chuyển
nền sản xuất từ cơ khi hóa sang điện khí hóa