Bài 8

CÁCH MẠNG THÁNG TÁM
NĂM 1945

Nêu hiểu biết của em về 4 bức hình sau, những hình ảnh
trên em liên tưởng đến sự kiện gì?

Lán Khuổi Nặm  Pác Bó,Cao
Bằng
Nơi Bác ở lâu nhất, nơi họp hội
nghị ban chấp hành Trung Ương
Đảng lần thứ tám.

Buổi lễ thành lập Đội Việt Nam
tuyên truyền giải phóng quân.

 Cây Đa Tân Trào, Tuyên Quangnơi

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các cơ
quan Trung ương ở và làm việc trong
thời kỳ tiền khởi nghĩa và thời kỳ
kháng chiến chống thực dân Pháp.

Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập,
khai sinh ra nước VNDCCH tại
Quảng trường Ba Đình ngày
2/9/1945.

Bài 8:
CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945

1
2
3

4

1. Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
- Thế giới: Chiến tranh
thế giới thứ hai bùng
nổ. Pháp đầu hàng phát
xít Đức (6/1940)
-Châu Á, tháng 9/1940,
Nhật tiến đánh Việt
Nam ở Lạng Sơn, rồi
từng bước xâm chiếm
toàn bộ Đông Dương.

Đức chiếm Pháp

Nhật vào VN

Lĩnh vực

Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị

Chính trị

 

Kinh tế

 

Xã hội

 

PHIẾU HỌC TẬP
Lĩnh vực
Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị
Phát xít hoá bộ máy cai trị, đàn áp phong trào cách mạng, thủ tiêu
Chính trị
quyền lợi của mà nhân dân Việt Nam giành được trong giai đoạn
1939 – 1945.
Thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy”, tăng thuế, nhổ lúa trồng
Kinh tế
đay, thu mua lương thực giá rẻ.
Xã hội

Nạn đói nghiêm trọng ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì vào cuối năm 1944
– đầu năm 1945. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế
quốc và tay sai trở nên gay gắt.

Dưới ách thống trị Của Pháp–
Nhật, làm cho mâu thuẫn giữa
toàn thể dân tộc Việt Nam và đế
quốc, tay sai trở nên gay gắt.Một
số cuộc khởi nghĩa đã diễn ra,
khởi nghĩa Bắc Sơn khởi nghĩa
Nam Kỳ, binh biến Đô Lương

PHIẾU HỌC TẬP
Lĩnh vực
Chính trị

Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị
Phát xít hoá bộ máy cai trị, đàn áp phong trào cách mạng, thủ tiêu quyền
lợi của mà nhân dân Việt Nam giành được trong giai đoạn 1939 – 1945.

Kinh tế

Thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy”, tăng thuế, nhổ lúa trồng đay, thu
mua lương thực giá rẻ.

Xã hội

Nạn đói nghiêm trọng ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì vào cuối năm 1944 –
đầu năm 1945. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc
và tay sai trở nên gay gắt.

=> Dưới ách thống trị Của Pháp–Nhật, làm cho mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc
Việt Nam và đế quốc, tay sai trở nên gay gắt.Một số cuộc khởi nghĩa đã diễn ra,
khởi nghĩa Bắc Sơn khởi nghĩa Nam Kỳ, binh biến Đô Lương

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc.
a/ Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản Đông Dương

a) Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản
Đông Dương
* Hội nghị Trung Ương lần thứ 7
-Tháng 11 - 1939, Hội nghị Ban Chấp hành
Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương
(diễn ra tại Bà Điểm, Gia Định do đồng chí
Nguyễn Văn Cừ chủ trì.

-Nhiệm vụ: hội nghị xác định cách mạng
Việt Nam lúc này cuộc cách mạng giải
phóng dân tộc, đánh đổ đế quốc Pháp và
tay sai để giành độc lập.

Đồng chí Nguyễn Văn Cừ - Tổng Bí thư của Đảng,
chủ trì Hội nghị.

Hội nghị ban chấp hành Trung Ương lần thứ 7, còn có các đồng chí
Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu, Lê Duẩn tham dự

a) Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản Đông Dương
*Hội nghị Trung Ương lần thứ 8
-Tháng 5-1941, Hội nghị Ban Chấp
hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông
Dương lần thứ tám tại Pác Bó (Cao
Bằng)
-Nhiệm vụ
+ Giải phóng dân tộc.
+ Giải quyết vấn đề dân tộc trong
phạm vi từng nước Đông Dương.
+ Chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang để
giành chính quyền đi từ khởi nghĩa từng
phần, tiến lên tổng khởi nghĩa.
+ Dự báo về thời cơ của cuộc Tổng
khởi nghĩa giành chính quyển.

Lán Khuổi Nậm,nơi Hồ Chủ tịch đã ở đây trong những ngày Hội nghị
Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ 8 họp (tháng
5/1941), quyết định thành lập Việt Nam độc lập đồng minh (Mặt trận
Việt Minh) lãnh đạo nhân dân cả nước thực hiện nhiệm vụ giải phóng
dân tộc

-Đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ tám tại lán Khuổi Nặm (Pác Bó ).
-Dự hội nghị có các đồng chí: Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, Phùng Chí Kiên, Vũ
Anh, Bùi San, Hồ Xuân Lưu.

Hình 8.3. Di tích Đình Tân Trào (Tuyên Quang) ngày nay - nơi từng diễn ra Đại hội Quốc dân: Đình Tân Trào
trước đây có tên là Kim Long, được dựng năm 1923 với lối kiến trúc theo kiểu nhà sàn miên núi, mái lợp lá cọ,
xung quanh để trống. Đình được dựng lên để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và là nơi hội họp, sinh hoạt văn hoá của
dân làng. Ngày nay, di tích Đình Tân Trào thuộc quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào (Tuyên Quang).

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa
giành chính quyền trong toàn quốc.
b) Chuẩn bị về lực lượng
- Ngày 19-5-1941 Mặt trận Việt Nam độc lập
đồng minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh) được
thành lập

- Mục đích: nhằm liên kết các giới đồng
bào yêu nước, không phân biệt giàu nghèo,
già trẻ, gái trai, không phân biệt tôn giáo....

Vai trò của
Mặt trận
Việt Minh

- Xây dựng được lực lượng vũ trang, lực lượng
chính trị, căn cứ địa cách mạng

- Tổ chức giác ngộ quần chúng đấu tranh

Ý nghĩa của
mặt trận Việt
minh

-Tập hợp lực
lượng

- Tạo cơ sở và tiền đề
cho Tổng khởi nghĩa
trong cả nước.

- Ngày 22 - 12 - 1944,
Đội Việt Nam Tuyên
truyền Giải phóng
quân (tiền thân của
Quân đội nhân dân
Việt Nam) được thành
lập tại Cao Bằng.

Hình 8.2. Việt Nam Giải phóng quân trước giờ lên đường thực
hiện nhiệm vụ (8 – 1945)

Có 34 chiến sĩ
và 34 khẩu súng

Võ Nguyên Giáp
làm Đội trưởng

Ngày 22/12/1944
Ở khu rừng Trần Hưng Đạo

Đội Việt Nam
tuyên truyền
giải phóng quân

Hình ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam ngày nay

c) Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối
cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ tháng 3 đến giữa tháng 8 – 1945)
- Nhật đảo chính Pháp : Do mâu thuẫn Nhật - Pháp ngày càng trở nên gay gắt, tối 9 - 3 1945, quân Nhật tiến hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương.
- Chủ trương của Đảng: Ngày 12-3, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông
Dương ra chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.

c) Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối
cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ tháng 3 đến giữa tháng 8 – 1945
- Nhật đảo chính Pháp : Do mâu thuẫn Nhật - Pháp ngày càng trở nên gay gắt, tối 9 - 3 1945, quân Nhật tiến hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương.
- Chủ trương của Đảng: Ngày 12-3, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông
Dương ra chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
*Diễn biến
+ Ở khu căn cứ địa Cao - Bắc - Lạng, Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân phối hợp với
lực lượng chính trị cua quần chung giải phóng hàng loạt xã, châu, huyện.
+ Ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì, phong trào “Phá kho thóc, giải quyết nạn đói” diễn ra quyết liệt
chưa từng có.
+ Khởi nghĩa từng phần dâng lên ở nhiều nơi như: Tiên Du (Bắc Ninh), Ba Tơ (Quảng Ngãi),...
+ Ngày 15 - 4 – 1945 thống nhất Cứu quốc quân và Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân
thành Việt Nam giải phóng quân
+ Tháng 5/1945 Khu giải phóng Việt Bắc được thành lập, trở thành căn cứ địa chính của cách
mạng cả nước.

HÀ GIANG

CAO BẰNG

BẮC CẠN
TUYÊN QUANG
THÁI NGUYÊN

LẠNG SƠN

Lược đồ khu giải phóng Việt Bắc

=> Cao trào kháng Nhật cứu nước đã dấy lên một khí thế sẵn
sàng khởi nghĩa trong cả nước vào 8/1945

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời
của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
a. Hoàn cảnh lịch sử
* Thế giới: Quân phiệt Nhật Bản đầu hàng Đồng minh (15 - 8 - 1945), quân Nhật ở Đông Dương
rệu rã, Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim hoang mang cực độ, thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến.

Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945)

Video: Nhật đảo chính Pháp

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời
của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
a. Hoàn cảnh lịch sử
* Thế giới: Quân phiệt Nhật Bản đầu hàng Đồng minh (15 - 8 - 1945), quân Nhật ở Đông Dương
rệu rã, Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim hoang mang cực độ, thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến.
*Trong nước
- Ngày 13/8/1945, Uỷ ban Khởi nghĩa toàn quốc đã được thành lập, ban bố Quân lệnh số 1
chính thức phát lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước

Hỡi đồng bào yêu quý
“Giờ quyết định cho vận
mệnh dân tộc ta đã đến.
Toàn quốc đồng bào hãy
đứng lên, đem sức ta mà
tự giải phóng cho ta” …
Thư Bác Hồ gửi đồng bào cả nước nhân dịp tổng khởi

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời
của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
a. Hoàn cảnh lịch sử
* Thế giới: Quân phiệt Nhật Bản đầu hàng Đồng minh (15 - 8 - 1945), quân Nhật ở Đông Dương
rệu rã, Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim hoang mang cực độ, thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến.
*Trong nước
- Ngày 13/8/1945, Uỷ ban Khởi nghĩa toàn quốc đã được thành lập, ban bố Quân lệnh số 1
chính thức phát lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước
-Ngày 14 và 15-8/1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào (Tuyên Quang), thông
qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân tổng khởi nghĩa,
- Ngày 16 và 17 - 8 - 1945, Đại hội Quốc dân được triệu tập và tán thành chủ trương Tổng khởi
nghĩa của Đảng, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, cử ra Uỷ ban Dân tộc giải phóng Việt
Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
=> Đầu tháng 8, không khí cách mạng sục sôi khắp Hà Nội
b. Diễn biến chính của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Video: Giành chính quyền tại Hà Nội

Giành chính quy?n ? Hà N?i.mp4

b. Diễn biến chính của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

16-8

18-8
19-8
23-8
25-8

28-8

Võ Nguyên Giáp chỉ huy một đơn
vị Giải phóng quân xuất phát từ Tân
Trào tiến về giải phóng thị xã Thái
Nguyên
Nhân dân Bắc Giang, Hải Dương,
Hà Tĩnh, Quảng Nam giành được
chính quyền sớm nhất trong cả nước.
Giành chính quyền tại Hà Nội
Giành chính quyền tại Huế
Giành chính quyền tại Sài Gòn
Đồng Nai Thượng, Hà Tiên là hai
tỉnh cuối cùng giành được chính
quyền.

II. DIỄN BIẾN TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG 8/1945

Thời
gian

Sự kiện

BẮC GIANG(18/8)

HẢI DƯƠNG (18/8)

18/ 8/ 45

19/08/1945
23/08/1945

HÀ NỘI (19/8)

HUẾ(23/8)

QUẢNG NAM (18/8)

25/08/1945
02/09/1945

HÀ TĨNH(18/8)

SAI GÒN(25/8)

vuakhí
Bảo
Đại khởi
làm lễ
thoaiởvịHuế.
không
tổng
nghĩa

c. Nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà ra đời.

“Trong bản tuyên ngôn độc lập có đoạn:
Nước Việt nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước
tự do và độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực
lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy.”
(Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, NXB chính trị quốc gia,
2011,tr.3 )

c. Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời
-Ngày 25 – 8 – 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với Trung ương Đảng và Uỷ ban Dân
tộc giải phóng Việt Nam từ Tân Trào về đến Hà Nội.
- Ngày 2 – 9, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), trước cuộc mít tinh lớn của hàng vạn
nhân dân Thủ đô và các vùng lân cận, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời
đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

Cách mạng tháng Tám,Quốc khánh và những ngày đầu độc lập.mp4

Hình 8.4. Nhân dân Hà Nội mít tinh tại quảng trường Nhà hát Lớn (19 - 8 - 1945): Thời Pháp
thuộc, nơi đây có tên gọi là Quảng trường Nhà hát Lớn, bởi vị trí nằm ở mặt trước Nhà hát Lớn
Hà Nội; đến thập niên 90 của thê' kỉ XX được gọi là Quảng trường Cách mạng tháng Tám.

Hình 8.5. Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) ngày 2-9-1945: Quảng trường Ba Đình trước Cách mạng
Tháng Tám năm 1945 còn gọi là quảng trường Tròn (Rond Point Puginier) hay quảng trường Puginier.
Trong một thời gian dài, quảng trường Tròn hầu như không có gì thay đổi, mặc dù một số kiến trúc sư
người Pháp đã đưa ra kê' hoạch tổng thể để cải tạo và quy hoạch lại. Song các dự án cải tạo này vẫn
chưa được thực hiện.

4. NGUYÊN NHÂN THẮNG LỢI, Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945
Quan sát video và trình bày nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cách mạng
tháng Tám

a) Nguyên nhân thắng lợi
- Dân tộc ta có truyền thống yêu nước nồng nàn, luôn kiên cường, bất
khuất, kiên quyết đấu tranh vì độc lập, tự do.
- Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh,
với đường lối đúng đắn, sáng tạo đã lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc
cách mạng và giành thắng lợi hoàn toàn.
- Mặt trận Việt Minh đã tập hợp được mọi lực lượng, linh hoạt, sáng tạo
trong chỉ đạo khởi nghĩa, chớp thời cơ phát động quần chúng nổi dậy
giành chính quyền.
- Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô và quân Đồng minh trong cuộc
chiến tranh chống phát xít, nhất là chiến thắng quân phiệt Nhật Bản đã
cổ vũ tinh thần, củng cố niềm tin và tạo thời cơ để nhân dân ta đứng lên
tổng khởi nghĩa.

b) Ý nghĩa lịch sử
- Là sự kiện lịch sử vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam: đã phá tan
xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp và ách thống trị của quân
phiệt Nhật, chấm dứt sự tồn tại của chế độ quân chủ trên đất nước ta;
mở ra một kỉ nguyên mới trong lịch sử dân tộc: kỉ nguyên đất nước độc
lập, tự do dưới chế độ dân chủ cộng hoà.
- Đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và
phụ thuộc trên thế giới, đặc biệt là cuộc đấu tranh giành độc lập của
nhân dân hai nước Cam-pu-chia và Lào.

Trong Tổng khởi nghĩa tháng Tám – 1945,
có 4 tỉnh giành được chính quyền sớm nhất
(18/8/1945). Đó là những tỉnh nào?

A

Bắc Cạn, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam

B

Bắc Giang, Hải Phòng, Hà Tĩnh, Quảng Nam

C

Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi

D

Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam

C1. Từ sau ngày 9/3/1945, kẻ thù cụ thể duy nhất của cách mạng
Việt Nam là
A. phát xít Nhật.
B. đế quốc Anh.
C. đế quốc Pháp- Anh.
D. phát xít Nhật
C2. Khi Nhật đảo chính Pháp, Ban thường vụ Trung ương Đảng
họp và quyết định
A. tổng khởi nghĩa giành chính quyền
B. tiêu diệt thực dân Pháp, tiếp tục ra sức chống Nhật
C. ra chỉ thị “Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
D. tiêu diệt Nhật và đàm phán với Pháp
C3. Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng
sản Đông Dương (5/1941) đã xác định nhiệm vụ chủ yếu trước mắt
của cách mạng là
A. giải phóng dân tộc.
B. chia ruộng đất cho nông dân.
C. chống phát xít, chống chiến tranh.
D. đòi tự do, dân chủ, cơm áo và hòa bình.

Lập bảng thống kê về những sự kiện chính trong Cách mạng tháng
Tám năm 1945.