TRUYỀN TIN THẦN TỐC
Chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm sẽ viết ra một tin nhắn rút
gọn nhanh gọn nhất để truyền tin phù hợp với từng tình
huống mà đảm bảo người nhận vẫn hiểu được nội dung.
+ Tình huống 1: Thông báo rằng mình sẽ đến muộn.
+ Tình huống 2: Thông báo về thời gian, địa điểm buổi họp
nhóm.
+ Tình huống 3: Nhắc về thời gian nộp bài tập.
+ Tình huống 4: Thông báo lớp nghỉ học đột xuất.

Bài 4:
ĐỐI DIỆN VỚI NỖI ĐAU
Tiết 57.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Câu rút gọn

Tiết 57. THỰC

HÀNH TIẾNG VIỆT: RÚT GỌN CÂU

CHẶNG 2
GIẢI MÃ
BÀI TẬP
CHẶNG 3
CHẶNG 1
LÀM CHỦ
KIẾN THỨC

TRẢI
NGHIỆM,
SÁNG TẠO

I.
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

1. Khái niệm

- Câu rút gọn là câu có thành phần câu
(thường là thành phần chính) bị tỉnh lược

1. Khái niệm
+ Câu rút gọn có thể là câu có chủ ngữ hoặc vị ngữ bị tỉnh lược.
Ví dụ:
(1) - Anh đang làm gì?
- Đọc sách. (rút gọn chủ ngữ)
(2)

- Ai đã trồng những cây hoa này?
- Mẹ tôi. (rút gọn vị ngữ)

1. Khái niệm
+ Câu rút gọn cũng có thể là câu chỉ giữ lại thành phần cung cấp thông
tin cần thiết, cốt lõi trong một ngữ cảnh giao tiếp cụ thể như trạng ngữ,
bổ ngữ hoặc định ngữ, cả hai thành phần chủ ngữ và vị ngữ đều bị
tỉnh lược.
Ví dụ:
- Ông ấy di công tác ở đâu?
- Tây Nguyên. (chỉ giữ lại bổ ngữ)
Chú ý: Câu rút gọn là câu có thể khôi phục thành phần bị tỉnh lược để
thành câu đầy đủ.

2. Tác dụng

- Tạo mối liên kết
giữa các câu
- Tăng tính khẩu ngữ,
tính tự nhiên cho lời
nói

…

- Đáp ứng nguyên tắc tiết
kiệm trong giao tiếp, chỉ
nhấn mạnh thông tin cần
trao đổi.

- Dụng ý của người sử dụng
(không muốn nêu rõ sự vật,
sự việc nào đó).

3. Lưu ý khi rút gọn câu
+ Không làm cho câu trở nên cộc lốc, thiếu
tính lịch sự;
+ Hạn chế dùng câu rút gọn khi nói với người
trên hoặc những người mình kính trọng.
Ví dụ:
- Hôm nay con có đi học không?
- Không. (câu nói không lễ phép)

3. Lưu ý khi rút gọn câu
+ Không làm cho câu trở nên cộc lốc, thiếu
tính lịch sự;
+ Hạn chế dùng câu rút gọn khi nói với người
trên hoặc những người mình kính trọng.
+ Trong một số ngữ cảnh, câu rút gọn có thể
gây hiểu lầm.

Truyện cười dân gian “Mất rồi”
Một người có việc đi xa, dặn con ở nhà có ai hỏi thì bảo bố
đi vắng. Sợ con mải chơi quên mất, ông ta viết mấy câu vào giấy,
đưa cho con, bảo có ai hỏi thì cứ đưa tờ giấy. Tối đến, sẵn có
ngọn đèn, đứa con lấy giấy ra xem, chẳng may để giấy cháy mất.
Hôm sau, có người khách lại chơi, hỏi:
- Bố cháu có nhà không?
Nó ngẩn ra rồi sực nhớ, sờ vào túi. Không thấy giấy, liền
nói:
- Mất rồi!
 Câu “Mất rồi” không trả lời trực tiếp câu hỏi của người hỏi mà hướng đến
thông tin về tờ giấy. Câu đầy đủ phải là: “Tờ giấy bị mất rồi”. Dùng câu rút
gọn chủ ngữ trong trường hợp này khiến người khách hiểu đối tượng mất là
bố.

CHẶNG 2

GIẢI MÃ BÀI TẬP

II.
THỰC HÀNH

Bài 1,2

TRÒ CHƠI TIẾP SỨC

GV chiếu bài tập chứa 2 đoạn ngữ liệu
3 nhóm sẽ cử 3 đại diện lên bảng, ghi lại những câu
rút gọn có trong đoạn trích, thành phần bị rút gọn?
khôi phục thành phần đó.
Mỗi người lên 1 lần, người sau có thể sửa đáp án của
người trước để đáp án đúng hơn.
Tìm được câu rút gọn 10đ, xác định được thành phần
rút gọn 10đ, khôi phục thành phần rút gọn 10đ.

Bài 1,2: Tìm câu rút gọn trong các lời thoại kịch sau và cho biết thành
phần nào của câu bị tỉnh lược? Khôi phục lại thành phần bị tỉnh lược.
Giu-li-ét: - Chỉ có tên họ chàng là thù địch của em thôi. Nhưng nếu chẳng
phải là người họ Môn-ta-ghiu thì chàng cũng vẫn là chàng. Chàng ơi! Hãy
mang tên họ nào khác đi! Thế nào là họ Môn-ta-ghiu nhỉ? […] Rô-mê-ô chàng
ơi, chàng hãy từ bỏ tên họ đi. Cái tên kia đâu có phải là xương thịt của chàng,
chàng hãy đổi nó lấy cả tấm thân em.
Rô-mê-ô: - Đúng là từ miệng nàng nói ra nhé! Chỉ cần được
nàng gọi là người yêu là tôi xin tức thì nhận tên thánh mới; từ
nay trở đi, tôi không muốn bao giờ là Rô-mê-ô nữa.
(Sếch-xpia, Rô-mê-ô và Giu-li-ét)

Giu-li-ét: - Chỉ có tên họ chàng là thù địch của em
thôi. Nhưng nếu chẳng phải là người họ Môn-ta-ghiu
thì chàng cũng vẫn là chàng. Chàng ơi! Hãy mang tên
họ nào khác đi! Thế nào là họ Môn-ta-ghiu nhỉ? […]
Rô-mê-ô chàng ơi, chàng hãy từ bỏ tên họ đi. Cái tên
kia đâu có phải là xương thịt của chàng, chàng hãy đổi
nó lấy cả tấm thân em.

Câu rút gọn: Hãy
mang tên họ nào khác
đi! (chủ ngữ trong câu
bị tỉnh lược)

- Câu 1: Hãy mang tên họ nào khác đi!
 Câu đầy đủ: Chàng hãy mang tên họ nào khác đi!
Rô-mê-ô: - Đúng là từ miệng nàng nói ra nhé! Chỉ cần
được nàng gọi là người yêu là tôi xin tức thì nhận tên
thánh mới; từ nay trở đi, tôi không muốn bao giờ là
Rô-mê-ô nữa.

Câu rút gọn: Đúng là
từ miệng nàng nói ra
nhé! (chủ ngữ được
tỉnh lược)

- Câu 2: Đúng là từ miệng nàng nói ra nhé!
 Câu đầy đủ: Những lời này đúng là từ miệng nàng nói ra nhé!

Qua đây, em so sánh câu rút gọn và câu đầy đủ để làm rõ tác dụng của
việc dùng câu rút gọn trong ngữ cảnh đó.
- Câu 1: Hãy mang tên họ nào khác đi!
 Chàng hãy mang tên họ nào khác đi!
 Câu rút gọn làm cho ý cầu khiến được thể hiện một cách mạnh mẽ và
dứt khoát hơn
- Câu 2: Đúng là từ miệng nàng nói ra nhé!
 Những lời này đúng là từ miệng nàng nói ra nhé!
 Câu rút gọn tạo mối liên kết giữa câu nói của Rô-mê-ô với những
câu mà Giu-li-ét đã nói trước đó, làm tăng tính khẩu ngữ, tính tự nhiên
cho lời nói.

Bài 3: Những câu văn in đậm sau rút gọn thành phần nào?
Nêu tác dụng của việc rút gọn câu trong các ngữ cảnh.
a. – Nhưng chiếc tàu chuyển động chứ?
- Thưa ngài, không! Nó bập bềnh trên sóng, chứ chẳng
chuyển động chút nào.
(Giuyn Véc-nơ, Hai vạn dặm dưới đáy biển)
b. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần. Ngày nào ít: ba
lần.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

a. – Nhưng chiếc tàu chuyển động chứ?
- Thưa ngài, không! Nó bập bềnh trên sóng, chứ chẳng chuyển động chút
nào.
(Giuyn Véc-nơ, Hai vạn dặm dưới đáy biển)
- Thưa ngài, không! Là câu lược đối tượng được
nói đến và tình trạng của đối tượng.
- Câu rút gọn đáp ứng nguyên tắc tiết kiệm trong
giao tiếp, chỉ nhấn mạnh thông tin cần trao đổi,
làm tăng tính khẩu ngữ cho câu nói.

b. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần. Ngày nào ít: ba lần.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
- Ngày nào ít: ba lần. Là câu lược chủ ngữ
và thành phần trung tâm của vị ngữ (động
từ phá), chỉ giữ lại phần phụ chỉ số lần thực
hiện công việc phá bom trong một ngày
- Câu rút gọn nhấn mạnh thông tin mà
người nói hướng tới.

CHẶNG 3. TRẢI NGHIỆM, SÁNG TẠO

Sử dụng câu rút gọn viết khẩu hiệu theo nội dung tranh
Hoạt động nhóm. Mỗi nhóm đặt tên phù hợp cho mỗi bức tranh.

Vệ sinh môi trường
Ba nhóm
trong 3 phút
sẽ đặt tên
cho các bức
tranh, mỗi
bức tranh đặt
tên phù hợp
sẽ được 10
điểm.

Học tập sôi nổi
Không nên đốt pháo

Đừng chết vì ma tuý

Viết một đoạn hội thoại trong đó sử dụng câu rút gọn.
- Chào Nam, lâu rồi
mình mới gặp nhỉ?

- Ừ. Mấy năm rồi.
Vẫn khỏe chứ?

- Khỏe. Còn cậu?

- Cũng thế. Công việc
của Hoa sao rồi?

- Ổn. Bận lắm!

- Ừ, tớ cũng vậy.

Bài 4: Đọc các đoạn văn sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:
a. – Anh đã nhìn thấy chim chìa vôi nó bay từ bãi cát vào bờ bao giờ chưa?
- Chưa.
- Tổ chim sẽ bị chìm mất.
(Nguyễn Quang Thiều, Bầy chim chìa vôi)
b. Tôi đi đứng oai vệ. Mỗi bước đi, tôi làm điệu dún dẩy các khoeo chân, rung
lên rung xuống hai chiếc râu. Cho ra kiểu cách con nhà võ.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

c. – Cậu làm trò gì thế? Sao lại ăn trộm hòn đá này?
- Chúng ta không ăn trộm! – Hắn nhún vai. – Chúng ta chỉ mượn tạm thôi!
Dùng xong sẽ mang trả lại! Tớ cũng tò mò muốn biết nơi nào được gọi là
trung tâm của vũ trụ.
(Hà Thủy nguyên, Thiên Mã)
d. Mặt trời lại rọi lên này thứ sáu của tôi trên đảo Thanh Luân một cách thật
quá là đầy đủ. Tôi dậy từ canh tư. Còn tối đất, cố đi mãi trên đá đầu sư, ra
thấu đầu mũi đảo. Và ngồi đó rình mặt trời lên.
(Nguyễn Tuân, Cô Tô)
Yêu cầu:
(1) Chỉ ra các câu rút gọn.
(2) Khôi phục các thành phần bị tỉnh lược để câu rút gọn thành câu đầy đủ
(3) Nêu tác dụng của câu rút gọn trong mỗi trường hợp.

Đoạn văn
a. – Anh đã nhìn thấy chim
chìa vôi nó bay từ bãi cát vào
bờ bao giờ chưa?
- Chưa.
- Tổ chim sẽ bị chìm mất.
(Nguyễn Quang Thiều, Bầy
chim chìa vôi)
b. Tôi đi đứng oai vệ. Mỗi
bước đi, tôi làm điệu dún dẩy
các khoeo chân, rung lên rung
xuống hai chiếc râu. Cho ra
kiểu cách con nhà võ.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu
kí)

Câu rút gọn
- Chưa

Tác dụng của việc
dùng câu rút gọn
Anh chưa bao giờ Tăng tính khẩu ngữ
nhìn thấy chim chìa
vôi nó bay từ bãi cát
vào bờ.
Câu đầy đủ

Cho ra kiểu Mỗi bước đi tôi làm Nhấn mạnh mục
cách con nhà cho ra kiểu cách đích hoạt động.
võ.
con nhà võ

Đoạn văn

Câu rút gọn

c. – Cậu làm trò gì thế? Sao lại ăn
trộm hòn đá này?
- Chúng ta không ăn trộm! – Hắn nhún
vai. – Chúng ta chỉ mượn tạm thôi!
Dùng xong sẽ mang trả lại! Tớ cũng tò
mò muốn biết nơi nào được gọi là
trung tâm của vũ trụ.
(Hà Thủy nguyên, Thiên Mã)
d. Mặt trời lại rọi lên này thứ sáu của
tôi trên đảo Thanh Luân một cách thật
quá là đầy đủ. Tôi dậy từ canh tư. Còn
tối đất, cố đi mãi trên đá đầu sư, ra
thấu đầu mũi đảo. Và ngồi đó rình mặt
trời lên.
(Nguyễn Tuân, Cô Tô)

- Sao lại ăn
trộm hòn đá
này?
- Dùng xong
sẽ mang trả
lại.

Tác dụng của việc
dùng câu rút gọn
- Sao cậu lại Tăng tính khẩu ngữ
ăn trộm hòn đá
này?
- Chúng ta
dùng hòn đá
xong sẽ mang
trả lại.
Câu đầy đủ

Và ngồi đó Và tôi ngồi đó Tạo sự liền mạch
rình mặt trời rình mặt trời cho các hoạt động
lên.
lên