THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

BIỆT NGỮ XÃ HỘI

Khởi động

An và Lê đang trao đổi về điểm bài kiểm tra văn của mình, em hãy để ý những từ in
đậm, gạch chân và giải thích ý nghĩa của nó. Theo em, ai thường sử dụng ngôn ngữ đó.

Tức quá, hôm
nay tớ bị ăn con
ngỗng bài tập
làm văn.
Haha, tớ trúng
tủ, được 9 điểm,
may quá đi mất.

HÌNH
THÀNH
KIẾN
THỨC

A. Lý thuyết

PHIẾU HỌC TẬP 01

a/ Anh đây công tử không vòm. Ngày mai “kện rệp” biết mòm vào đâu.
(Nguyên Hồng - Bỉ vỏ)
b/ Tớ chỉ nhường tháng này thôi, tháng sau thì tớ cho cậu ngửi khói.
……………………………………
…………………
1. Xác định nghĩa từ in đậm
………………………………….....
…………………
.................
2. Xét về ngữ âm, câu a, em có thấy từ in đậm quen
…………………
thuộc không ?
…………………
Xét về nghĩa, từ in đậm câu a,b có đặc biệt không?
…………………
……
…………………………
3. Cách sử dụng các từ ngữ trên có phổ
…………………………
biến không? phạm vi có rộng không?
…………………………
………………………………
4. Biệt ngữ xã hội khác từ ngữ địa
………………………………
phương như thế nào?
………………………………

1. Nghĩa từ in đậm

Vòm

Nhà

kện
rệp

hết
gạo

mòm

ăn

ngửi khói

tụt lại phía
sau

2. Xét về ngữ âm, câu a, em
có thấy từ in đậm quen
thuộc không ?
Xét về nghĩa, từ in đậm câu
b có đặc biệt không?
3. Cách sử dụng các từ ngữ
trên có phổ biến không?
phạm vi có rộng không?
4. Biệt ngữ xã hội khác từ
ngữ địa phương như thế
nào?

- Những từ in đậm (câu a) có hình thức
ngữ âm hoàn toàn mới lạ, chưa từng gặp
trong vốn từ chung của tiếng Việt.
- Từ in đậm câu b có nghĩa đặc biệt bình
thường không phải nghĩa đó.
- Không phổ biến
- Chỉ sử dụng phạm vi hẹp
- Từ ngữ địa phương là dùng cho một địa
phương nào đó nhất định.
- Biệt ngữ xã hội là dùng cho một nhóm
đối tượng nào đó trong xã hội.

TRÒ CHƠI

Trò chơi
NHANH TAY LẸ MẮT

1/Quan sát những từ in
đậm trong ví dụ sau và
cho biết nghĩa? Đối tượng
sử dụng?
• Năm chai đưa đây, nhận
hàng rồi biến!
• Mấy ông cớm mà tóm
được thì có mà bóc lịch
cả lũ.

2/Tại sao trong các đoạn
văn sau đây, tác giả vẫn
dùng biệt ngữ xã hội?
• Cá nó để dằm thượng áo
ba đờ suy, khó mõi lắm
Bỉ vỏ)

(Nguyên Hồng,

A. LÝ THUYẾT

1. Nhận biết biệt ngữ xã hội
Biệt ngữ xã hội là
một bộ phận từ ngữ
có đặc điểm riêng.

Thường được in nghiêng hoặc
đặt trong dấu ngoặc kép và
được chú thích về nghĩa.

Đặc điểm riêng thể hiện
ở ngữ âm và ngữ nghĩa.

Sử dụng trong
phạm vi hẹp

2. Sử dụng biệt ngữ xã hội.
Sử dụng hạn
chế, phù hợp
với đối tượng và
mục đích giao
tiếp.

Sử dụng biệt
ngữ xã hội để
miêu tả cuộc
sống sinh hoạt
của một nhóm
người đặc biệt
nào đó.

3. Phân biệt
TỪ ĐỊA
PHƯƠNG

Từ ngữ địa
phương là
dùng cho một
địa phương nào
đó nhất định.

BIỆT NGỮ XÃ
HỘI

Biệt ngữ xã hội
là dùng cho
một nhóm đối
tượng nào đó
trong xã hội.

Luyện
Tập

B. THỰC HÀNH
Bài tập 1/tr 16 – câu 1, câu 2
Câu 1: Chỉ ra biệt ngữ xã hội ở câu sau
và cho biết dựa vào đâu em khẳng định
như vậy. Hãy giải nghĩa các biệt ngữ đó.
Năm lên sáu cung thiếu nhi thành phố có
cuộc tuyển “gà” khắp các trường tiểu học
tôi cũng được chọn gửi đến lớp năng
khiếu.
(Ngô An Kha, Tìm mảnh ghép thiếu)

“Gà” chỉ những người
còn mới, chưa quen,
chưa thành thạo.

B. THỰC HÀNH
Câu 2: Chỉ ra biệt ngữ
xã hội ở câu sau và cho
biết dựa vào đâu em
khẳng định như vậy.
Hãy giải nghĩa các biệt
ngữ đó.
Ôn tập cẩn thận đi em.
Em cứ “tủ” như vậy
không trúng đề thì nguy
đấy.

“Tủ”: chỉ việc học tập theo
kiểu đoán theo từng phần cố
định, không dàn trải hết kiến
thức; nếu trúng phần ôn thì
tốt, không trúng là hỏng hết.

B. THỰC HÀNH
Bài tập 2/tr16:
Câu 3: Cái việc lơ đễnh rất hữu ý
đó, cái chuyện bỏ quên hộp thuốc
lào vẫn là một ám hiệu của Cai
Xanh dùng tới mỗi lúc đi tìm bạn
để “đánh một tiếng bạc lớn” nghĩa
là cướp một đám to.
(Nguyễn Tuân, Một đám bất đắc
chí)

Tác giả dùng cụm từ đó với mục
đích giúp cho người đọc hiểu
được nội dung cụm từ biệt ngữ
xã hội, từ đó hiểu được điều mà
tác giả muốn nói.

B. THỰC HÀNH

Bài tập 3/tr.16: câu 4, 5

Trong phóng sự Tôi kéo xe của Tam Lang (viết về
những người làm nghề kéo xe chở người thời trước cách
mạng tháng tám năm 1945), có đoạn hội thoại:
- Mày đã “làm xe” lần nào chưa?
- Bẩm, chúng cháu chưa làm bao giờ cả.
Trong Cạm bẫy người của Vũ Trọng Phụng_một tác
phẩm vạch trần trò gian xảo, bịp bợm của những kẻ
đánh bạc trước năm 1945_có câu: Tôi rất lấy làm lạ là
vì cứ thấy hai con chim mòng thắng trận, ù tràn đi mà
nhà đi săn kia đã phí gần 20 viên đạn.
Nêu tác dụng của việc sử dụng biệt ngữ xã hội (in đậm)
trong các trường hợp trên. Đọc tác phẩm văn học, gặp
những biệt ngữ như thế việc đầu tiên cần làm là gì?

Tác dụng của việc sử dụng biệt
ngữ xã hội (in đậm) trong các
trường hợp trên là giúp cho bạn
đọc hình dung được bối cảnh xã
hội thu nhỏ của một nhóm người
thời xã hội “lai tây” – ta dễ dàng
hình dung được cuộc sống của họ.
Đọc tác phẩm văn học, gặp những
biệt ngữ như thế việc đầu tiên cần
đặt biệt ngữ đó trong ngữ cảnh của
văn bản, nội dung của đoạn văn
đó, xem nó dành cho tầng lớp nào,
…để hình dung về nghĩa.

B. THỰC HÀNH
Bài tập 4/tr.16: câu 6,7
Câu 6: Chỉ ra biệt ngữ xã hội
trong các đoạn hội thoại sau và
nhận xét về việc sử dụng biệt
ngữ của người nói:
- Cậu ấy là bạn của con đấy à?
- Đúng rồi bố. Nó lầy quá bố nhỉ?

• “lầy”: ý nói người bạn đặc
biệt, độc đáo, ấn tượng.
• Cách nói giúp thể hiện rõ
ràng hơn tính cách đặc biệt
của bạn.

B. THỰC HÀNH
Câu 7: Chỉ ra biệt ngữ xã hội
trong các đoạn hội thoại sau và
nhận xét về việc sử dụng biệt
ngữ của người nói:
- Nam dạo này tớ thấy Hoàng
buồn buồn, ít nói. Cậu có biết vì
sao không?
-Tớ cũng hem biết vì sao cậu ơi.

”hem” ý là không biết – cách
nói thể hiện sự thân thiện,
đặc trưng của nhóm bạn.

VẬN DỤNG
Hãy sưu tầm
một số câu văn có sử
dụng biệt ngữ xã hội và
giải thích nghĩa của biệt
ngữ xã hội đó.